Кіріспе
1963 жылы қыркүйекте жарық көрген Альдус Хакслидің 1963 жылғы эсселер жинағы – бұл Альдус Хакслидің соңғы кітабы болды. Ол жарық көргеннен екі ай кейін дүние салды. Онда ол ғылым мен өнер салаларын үйлестіруге тырысады. Ол тілдің екі саланы бөліп, олардың арасындағы байланысты қиындататынын айтады. Ол ғалымдар мен көркем әдебиет жазушылардың тілді өз мақсаттарына жету үшін әртүрлі қолдану жолдарын талдайды. Тіл қолданудағы көптеген айырмашылықтардан қашу мүмкін емес екенін мойындаса да, ол екі тарапты да өзара түсіністік пен құрметке шақырады. Ол өз аргументін негізінен көркем әдебиет жазушыларына бағыттайды: «Бізге ұнаса да, ұнамаса да», – дейді ол оларға, «біз Ғылым ғасырында өмір сүріп жатырмыз». Хаксли Томас Генри Хакслидің немересі («Чарльз Дарвиннің «иті»» деп аталған) және ағылшын ақыны және эссеші Мэтью Арнольдтың шөбересі болды. Ол суретшілердің «Ғылым мамандардың ісіне айналған дәуірде» алаңдауын айтады. Бізге айтуынша, әдебиетшілер енді оның мәнісін түсінбейтіндіктен, заманауи ғылымды мүлдем елемеуге мәжбүр. Хаксли Т.С. Эллиотты «Ағылшын поэзиясының дәстүрлі шикізаты мен поэзиялық өрнегіне» қайта оралуы үшін сынап, «Шөл дала» поэмасындағы табиғат суреттемелеріндегі осы жағдайды мысалға келтіреді. Эллиот пен басқалар туралы Хаксли былай деп жазады: «Олардың еңбектерінен Эйнштейн мен Гейзенберг, компьютерлер, электрондық микроскоптар және мұрагерлік молекулалық негіздерін ашу дәуірінде өмір сүретіндігін анықтау қиын болар еді».
Literature and Science, published in September 1963, was Aldous Huxley's last book he died two months after it was published. In it, he strives to harmonize the scientific and artistic realms. He argues that language is what divides the two realms and makes communication between them difficult. He analyzes the ways in which scientists and fiction writers use language differently to achieve their desired effects. Although he concedes that many differences in language use are inevitable, he urges both camps to seek mutual understanding and appreciation. He directs his argument primarily to fiction writers: "Whether we like it or not,” he tells them, “ours is the Age of Science." Huxley was the grandson of Thomas Henry Huxley (known as Charles Darwin's "bulldog"), and the grand nephew of the English poet and essayist Matthew Arnold. the artists' professed bewilderment in an era when "Science has become an affair of specialists. Incapable any longer of understanding what it is all about, the man of letters, we are told, has no choice but to ignore contemporary science altogether." Huxley takes T. S. Eliot to task for his retreat into "the traditional raw material of English poetical feeling and poetical expression" in Eliot's depictions of nature in The Waste Land. For Eliot and others, Huxley writes, "From their writings you would be hard put to it to infer the simple historical fact that they are the contemporaries of Einstein and Heisenberg, of computers, electron microscopes and the discovery of the molecular basis of heredity "
Ғылым әдісі
Хаксли бірнеше онжылдық бұрын "Жол бойы" атты еңбегінде: "Егер мен қайтадан дүниеге келіп, келесі өмірімде кім болсам дейтін болсам, ғылым адамы болғым келер еді" деп жазған болатын. Бірақ, ғалымдар атап өткендей, "Әдебиет және ғылым" еңбегінде кейінгі Хаксли осы ертедегі арманын, үлкен философиялық синтезді іздеу барысында айтарлықтай шектеді. Милтон Бирнбаум 1971 жылы Хакслидің "әлемнің түпкі мәнін анықтау үшін ғылымды қанағаттанарлық жол деп ешқашан қабылдамағанын" жазды. Дегенмен, Бирнбаум Хакслидің "білім алуда ғылымның әдістемесін үнемі қолдағанын" қостырады. Хаксли былай дейді: "Әдебиетші үшін ғылымның кез келген саласын толық және егжей-тегжейлі білу мүмкін емес. Бұл қажет те емес. Әдебиетшіге ғылым туралы жалпы білім және ғылыми ақпарат пен ғылыми ойлау жолдарының жеке тәжірибеге қатыстылығын түсіну жеткілікті." Джеймс Секстонның "Алдус Хакслидің таңдамалы хаттары" жинағына Хакслидің Элиотқа жазған "Құрметті Том" хаты қосылған: "Альфред Корзибскинің "Ғылым және ақыл-ес" еңбегін ұсынғым келеді, ол "семантика" және сөздер мен заттар арасындағы қатынас мәселесі бойынша жасалған ең үздік туынды."
Болашаққа үміт
Гаксли өзінің ертедегі "Жаңа әлем" романымен танымал болғанымен, ғалымдар оның кейінгі жазбаларының күшін оның ғылыми-публицистикалық прозасына тиесілі деп санайды. Джордж Вудкок «Хакслидің романист ретінде әлсіреуі» туралы былай деп жазады: «Хаксли суретші «Көзсіз Газада» романынан кейін қайтыс болса да, проза шебері Хаксли бұрынғыдай жанданды болды». Харольд Уоттс Хакслидің кітаптары «өмірінің соңғы және ұзақ кезеңінде» «көптеген заманауи адамдардың басты мәселелері туралы толғаныс жасайтын адамның еңбегі» екенін айтады. «Әдебиет және ғылым» еңбегінде Гаксли «ғылымның гипотезаларын үйлесімді, әсерлі және көндірішті өнер туындыларына енгізу қиын болатынын» мойындайды, бірақ «ерте не кеш қажетті құралдар табылады, тиісті қарулар жасалады, көптен күткен генийдің жолаушысы пайда болып, жол көрсетеді» деген үміт білдіреді.