Нұр шаңрағы: қасиетті белгінің тарихы мен мағынасы
Halo (religious iconography)
Нимб – қасиетті тұлғаларды бейнелейтін нұр шеңбері. Діни өнерде, мифологияда қолданылады. Алтын, сары, ақ түстерде болады. Символ мағынасы жайлы біліңіз.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Діни символ, жарық шеңберін бейнелейтін
Religious symbol representing a ring of light
Гало (сонымен қатар нимб, ауреол, глория немесе глориола (gloriola)) – өнер туындыларында адамды қоршап тұратын жарық сәулелерінің тәжі, жарық шеңбері немесе дискісі. Гало көптеген діндердің иконографиясында қасиетті тұлғаларды көрсету үшін қолданылады және түрлі кезеңдерде билеушілер мен батырлардың бейнелерінде де пайдаланылған. Ежелгі Грекия, Ежелгі Рим, христиандық, индуизм және буддизм (басқа діндермен қатар) діни өнерінде қасиетті адамдар дөңгелек жарық немесе Азия өнерінде от түрінде бас немесе бүкіл денеге айнала қоршалған күйде бейнеленуі мүмкін – осы соңғы түрі көбінесе мандорла деп аталады. Галолар кез келген түс немесе түстердің комбинациясы түрінде көрсетілуі мүмкін, бірақ көбінесе алтын, сары немесе ақ (жарықты бейнелегенде) немесе қызыл (отты бейнелегенде) түстерде бейнеленеді.
A halo (; also called a nimbus, aureole, glory, or gloriole ( gloriola ) is a crown of light rays, circle or disk of light that surrounds a person in works of art. The halo occurs in the iconography of many religions to indicate holy or sacred figures, and has at various periods also been used in images of rulers and heroes. In the religious art of Ancient Greece, Ancient Rome, Christianity, Hinduism, and Buddhism (among other religions), sacred persons may be depicted with a halo in the form of a circular glow, or flames in Asian art, around the head or around the whole body—this last form is often called a mandorla. Halos may be shown as almost any colour or combination of colours, but are most often depicted as golden, yellow or white (when representing light) or as red (when representing flames).
Ежелгі Месопотамия мен Парсы
Сумерлердің діни әдебиеттерінде мелам (аккад тілінде меламму) жиі кездеседі. Ол – құдайлардың, батырлардың, кейде патшалардың, сондай-ақ ұлы қасиетті ғибадатханалардың және құдайлардың белгілері мен рәміздерінің шығаратын жарқын, көзге көрінетін сәулесі. Персия мифологиясы, кейіннен зороастризм философиясы, осыған ұқсас Хварена (кейіннен фарра) тұжырымын айтады, ол патшаны және оның билігін қасиеттендіретін құдайлық, нұрлы күш. Ол көбінесе феникс сияқты құс – Симург ретінде бейнеленген.
Sumerian religious literature frequently speaks of melam (melammu in Akkadian), a "brilliant, visible glamour which is exuded by gods, heroes, sometimes by kings, and also by temples of great holiness and by gods' symbols and emblems." Persian mythology, and later Zoroastrian philosophy, speaks of the similar concept of Khvarenah (later farrah), a divine, radiant power that sanctified a king and his reign. It was most often depicted as a phoenix like bird, the Simurgh.
Ежелгі грек әлемі
Гомер соғыстағы батырлардың басына табиғи емес жарық түсіретінін айтады. Персейдің Медузаны өлтіруі бейнеленген, оның басынан сәулелер шығып тұратын суреті ақ түсті әшекейлік қорапшада және шамамен б.з.д. 450–30 жылдарға қарайтын Полигнот стиліндегі қызыл фигуралы вазада кездеседі. Оңтүстік Италиядағы боялған ыдыстарда мифтік кейіпкерлердің көптеген түрлерінде – ақылсыздықтың бейнесі Лисса, сфинкс, теңіз демоны және Ахиллдің анасы, теңіз нимфасы Тетис – сәулелі сызықтар немесе қарапайым нимбтер бейнеленген. Родос Колосы күн құдайы Гелиосқа арналған мүсін болды және оның әдеттегі сәулелі тәжін (Азаттық мүсіні үшін үлгі алынған) киген. Эллинистік билеушілер көбінесе осы эффектті имитациялайтын сәулелі тәждермен бейнеленеді.
Homer describes a more than natural light around the heads of heroes in battle. Depictions of Perseus in the act of slaying Medusa, with lines radiating from his head, appear on a white ground toiletry box and on a slightly later red figured vase in the style of Polygnotos, c. 450–30 BC. On painted wares from south Italy, radiant lines or simple haloes appear on a range of mythic figures: Lyssa, a personification of madness; a sphinx; a sea demon; and Thetis, the sea nymph who was mother to Achilles. The Colossus of Rhodes was a statue of the sun god Helios and had his usual radiate crown (copied for the Statue of Liberty). Hellenistic rulers are often shown wearing radiate crowns that seem clearly to imitate this effect.
Азия өнері
Үндістанда гало қолданылуы б.з.д. II мыңжылдықтың екінші жартысына дейін соға алады. Даимабадтың Малва кезеңіне (1600–1400 б.з.д.) жататын қыш құмыра фрагментінде бейнеленген екі тұлға кейінірек индуист құдайы Шива мен оның жанындағы адам ретінде түсіндірілді, екеуінің де бас айналасында гало бар. Ауреола үнді өнерінде, әсіресе буддалық иконографияда кеңінен қолданылған, ол кем дегенде б.з. I ғасырынан белгілі. Кушан империясының билеушілері монеталарында гало бейнесін қолданған алғашқылардың бірі болуы мүмкін, ал нимб Орталық Азияда пайда болып, шығысқа және батысқа тараған деуге болады. Көбінесе тұлғалардың басы үшін бір гало, ал денесі үшін тағы бір дөңгелек гало болады, олар көбінесе бас немесе мойын тұсында қиылысады. Галоның шетінен алтын түсті жіңішке сызықтар сыртқа немесе ішке қарай сәулеленеді, кейде олардан тұтас гало жасалады. Үндістанда басқа арналған гало Прабхамандала немесе Сирас чакра деп аталады, ал денеге арналған гало Прабхавали деп аталады. Индуист мүсіндерінде де әсем галолар мен ауреолалар кездеседі, онда олар бастапқы идеяны тану қиын болатын архитектуралық жақтауларға айналады. Тхеравада буддизмі мен джайнизм көптеген ғасырлар бойы гало қолданбады, бірақ кейіннен оны қабылдады, бірақ басқа діни топтарға қарағанда аз дәрежеде. Азия өнерінде нимб жарықтан ғана емес, оттан да тұрады деп бейнеленеді. Осы типтегі бейнелер алғаш рет қытай қолаларында пайда болған, олардың ең ерте сақталған үлгілері 450 жылға дейін сонау сақталып келген. Оттың бейнесі өте формалды түрде бейнеленуі мүмкін, мысалы, көптеген Чола қолалары мен басқа да классикалық индуист мүсіндерін қоршап тұрған сақинадағы кішкентай оттар сияқты, немесе өте айқын, шынайы оттар және кейде түтін, көптеген тибет буддалық бейнелеріндегі құдайлардың "ашулы жағынан" көтерілетіндей бейнеленеді, сондай-ақ классикалық кезеңдегі парсы миниатюраларында да кездеседі. Кейде буддалық үлгілерде дөңгелек галоның шеттерінен оттың жіңішке сызығы көтеріледі. Тибет суреттерінде от желмен соққандай бейнеленеді, әдетте солдан оңға қарай. Осындай бейнелер ортағасырлық христиан өнерінде де сирек кездеседі. Ислам өнерінде галолар әр түрлі орындарда және кезеңдерде кездеседі, әсіресе парсы миниатюраларында, сондай-ақ моғол және Осман өнерінде. Буддистік өнерден алынған жалынды галолар періштелерді қоршап тұрады, ал осыған ұқсас бейнелер Мұхаммед пен басқа да қасиетті тұлғалардың айналасында жиі кездеседі. XVII ғасырдың басынан бастап моғол императорларының портреттерінде, кейіннен раджпут және сикх билеушілерінің портреттерінде қарапайым дөңгелек галолар пайда бола бастады. Османдықтар халифа титулына қарамастан сұлтандарға гало қолданудан бас тартты, және олар тек буддалық діни тұлға ретінде бейнеленген қытай императорларында ғана кездеседі, өйткені кейбіреулер осылай істеуге құқылы деп санайтын.
In India, the use of halo might date back to the second half of the second millennium BC. Two figures appliqued on a pottery vase fragment from Daimabad's Malwa phase (1600–1400 BC) have been interpreted as a holy figure resembling the later Hindu god Shiva and an attendant, both with halos surrounding their heads, Aureola have been widely used in Indian art, particularly in Buddhist iconography where it has appeared since at least the 1st century AD; the Kushan Bimaran casket in the British Museum is dated 60 AD (at least between 30BC and 200 AD). The rulers of the Kushan Empire were perhaps the earliest to give themselves haloes on their coins, and the nimbus in art may have originated in Central Asia and spread both east and west. and commonly figures have both a halo for the head, and another circular one for the body, the two often intersecting somewhere around the head or neck. Thin lines of gold often radiate outwards or inwards from the rim of the halo, and sometimes a whole halo is made up of these. In India the head halo is called Prabhamandala or Siras cakra, while the full body halo is Prabhavali. Elaborate haloes and especially aureoles also appear in Hindu sculpture, where they tend to develop into architectural frames in which the original idea can be hard to recognise. Theravada Buddhism and Jainism did not use the halo for many centuries, but later adopted it, though less thoroughly than other religious groups. In Asian art, the nimbus is often imagined as consisting not just of light, but of flames. This type seems to first appear in Chinese bronzes of which the earliest surviving examples date from before 450. The depiction of the flames may be very formalized, as in the regular little flames on the ring aureole surrounding many Chola bronzes and other classic Hindu sculptures of divinities, or very prominent, as with the more realistic flames, and sometimes smoke, shown rising to a peak behind many Tibetan Buddhist depictions of the "wrathful aspect" of divinities, and also in Persian miniatures of the classic period. Sometimes a thin line of flames rise up from the edges of a circular halo in Buddhist examples. In Tibetan paintings the flames are often shown as blown by a wind, usually from left to right. This type is also very rarely found, and on a smaller scale, in medieval Christian art. Halos are found in Islamic art from various places and periods, especially in Persian miniatures and Moghul and Ottoman art influenced by them. Flaming halos derived from Buddhist art surround angels, and similar ones are often seen around Muhammad and other sacred human figures. From the early 17th century, plainer round haloes appear in portraits of Mughal Emperors and subsequently Rajput and Sikh rulers; The Ottomans avoided using halos for the sultans, despite their title as Caliph, and they are only seen on Chinese emperors if they are posing as Buddhist religious figures, as some felt entitled to do.
Римдік өнер
Гало – аура немесе киелілік сәулесі, ол әдетте басқа шеңбер сызылып суреттелген. Ол алғаш рет эллиндік Грекия мен Рим мәдениетінде пайда болды, бұл персиялық патшаларды белгілеген зороастрийлік "хварена" – "дәулет" немесе "құдайлық сәуле" –мен байланысты болуы мүмкін, және митраизммен бірге әкелінген болуы ықтимал. Рим суреттерінің көп бөлігі, фрескалық әшекейлерден басқа, жоғалып кеткенімен, галомен бейнеленген тұлға рим мозаикаларында жақсы сақталған. Б.з. 2-ші ғасырында Тунис, Бардода сақталған рим еден мозаикасында гиппокамптармен тартылған күймеде галосы бар Посейдон бейнеленген. Қызықтысы, теңіз құдайымен бірге жүретін тритон мен нерейд галосыз. Б.з. 2-ші ғасырының соңында Тисдр, Эль Джемнен (суреттеме) жасалған еден мозаикасында Аполлон Гелиос жарқыраған галосымен танылады. Хадрументаумнан алынған тағы бір галосы бар Аполлон мозаикасы Сусса мұражайында сақталады. Бұл бейнелеудің қағидалары – басы еңкейген, еріндері сәл ажыратылған, үлкен көздері, мойынға дейін иілген локонды шашы, б.з.б. 3-ші ғасырда Ұлы Александрды бейнелеу үшін жасалды (Bieber 1964; Yalouris 1980). Осы мозаика жасалғаннан кейін императорлар галомен бейнелене бастады, және олар христиан болғаннан кейін де бұл әдеттен бас тартқан жоқ; бастапқыда Мәсіх тек тақта отырған Мәсіх ретінде бейнеленгенде ғана галомен суреттелді.
The halo represents an aura or the glow of sanctity which was conventionally drawn encircling the head. It first appeared in the culture of Hellenistic Greece and Rome, possibly related to the Zoroastrian hvarena – "glory" or "divine lustre" – which marked the Persian kings, and may have been imported with Mithraism. Though Roman paintings have largely disappeared, save some fresco decorations, the haloed figure remains fresh in Roman mosaics. In a 2nd century AD Roman floor mosaic preserved at Bardo, Tunisia, a haloed Poseidon appears in his chariot drawn by hippocamps. Significantly, the triton and nereid who accompany the sea god are not haloed. In a late 2nd century AD floor mosaic from Thysdrus, El Djem, (illustration) Apollo Helios is identified by his effulgent halo. Another haloed Apollo in mosaic, from Hadrumentum, is in the museum at Sousse. The conventions of this representation, head tilted, lips slightly parted, large eyed, curling hair cut in locks grazing the neck, were developed in the 3rd century BC to depict Alexander the Great (Bieber 1964; Yalouris 1980). Sometime after this mosaic was executed, the Emperor began to be depicted with a halo, which was not abandoned when they became Christian; initially Christ only had one when shown on a throne as Christ in Majesty.
Христиандық өнер
Гало 4-шы ғасырда Мәсіхтің ең алғашқы бейнелерімен бірге ерте христиан өнеріне енгізілген, бастапқыда ол Құдайдың қойымен бірге бейнеленген жалғыз сурет болды. Бастапқыда галоны көптеген адамдар Мәсіхтің Логосы, оның құдайлық табиғатының бейнесі деп қарастырды, сондықтан өте ерте (500 жылға дейін) Мәсіхтің суреттелуі оның шомылдыру рәсімінен бұрын Иоаннмен бірге галосыз көрсетілді, себебі оның Логосы тұжырымдалудан (Православтық көзқарас) туа біткен бе, әлде шомылдыру рәсімінен (Адпотистік көзқарас) алынған ба деген пікірталас болды. Бұл кезеңде ол шомылдыру рәсімінде бала немесе жасөспірім ретінде көрсетіледі, бірақ бұл жасына байланысты емес, иератикалық бейнелеу болуы мүмкін. Византиялық және православиелік бейнелерде Мәсіхтің галосындағы айқыш ағаштың әр тармағының ішінде грек әріптерінің бірі Ο Ω Ν орналасқан, бұл Исаның құдайлығын білдіретін "Менмін" ("I Am that I Am"—"ho ōn", сөздік мағынасы "Бұрынғы"). Кейінгі православиелік бейнелерде осы айқышқа әр тармақ үш сызықтан тұрады, бұл Үштік догмаларын, Құдайдың бірлігін және Мәсіхтің екі табиғатын бейнелейді. Санта-Мария-Маджоре (432–40) мозаикасында жасөспірім Мәсіхтің басының үстінде төрт қарулы айқыш бар, немесе радиустан жоғары орналасқан, бірақ бұл сирек кездеседі. Сол мозаикаларда бірге жүретін періштелердің галолары бар (Императорлық дәстүрді жалғастырып, Ирод патшаның да), бірақ Мәриям мен Жүсіптің емес. Кейде басқа да суреттерде галолар өтетін, мысалы, 11-ғасырдағы Codex Vyssegradensis Есей ағашындағы Киелі Рухтың жеті сыйлығын бейнелейтін жеті көгершін (онда Есей мен Ишаяның да қарапайым галолары бар, Мәсіхтің ата-бабалары сияқты басқа да миниатюраларда). Кейіннен Құдай Әкеге үшбұрышты галолар арқылы Үштік бейнеленеді. Бұлттан шығатын қолмен бейнеленгенде, оған гало беріледі. Қарапайым дөңгелек галолар әдетте әулиелерді, Қасиетті Марияны, Ескі Келісімдегі пайғамбарларды, періштелерді, Төрт Евангелисттің рәміздерін және басқа да кейіпкерлерді бейнелеу үшін қолданылады. Византия императорлары мен императорлары жиі олармен бірге қасиеттілер немесе Мәсіхті қосатын композицияларда бейнеленген, алайда галолар тек сызылған. Бұл жазбаны Остон патшалығы мен кейіннен Ресей билеушілері көшіріп алған. Батыста Ежелгі Келісімдегі кейіпкерлердің шапағаты орта ғасырлар өткен сайын азаяды. Қасиеттілер ретінде әлі белгіленбеген, жарылқанған тұлғалар кейде ортағасырлық итальян өнерінде басынан сәулеленетін сызықтық сәулелермен көрсетіледі, бірақ нимбтың шеңберлі жиегі анықталмаған; кейін бұл барлық тұлғалар үшін қолданылуы мүмкін галоның аз байқалатын түріне айналды. Мәриям, әсіресе барокко кезеңінен бастап, он екі жұлдызды шеңбердегі галоның ерекше түрі бар, ол Апокалипсис әйелінің сәйкестендірілуінен алынған. Кейде квадрат галолар Италияда 500–1100-ге жуық донор портреттерінде тірілерге арналған; аман қалғандардың көпшілігі Римдегі мозаикаларда Папалар мен басқалар, соның ішінде Папаның анасының Episcopa Theodora басы. Олар, әдетте, оларды ертіп жүретін әулиелерге қарағанда, қазіргі замандағы тұлғаны көрсетеді, болашақтағы канонизацияның нақты әсері жоқ. Соңғы үлгі - Дезидерий, Монте-Кассиноның абысы, кейін Папа, 1056–86 жылғы қолжазбадан; Рим папасы Грегорий Ұлы өзінің витасын жазған 9 ғасырдағы жазушыға сәйкес, Рим дияконы Иоаннның өзімен суреттелген. Мұсаны бейнелейтін сурет 3-ғасырдағы Дура Еропос синагогасында бар, онда дөңгелек галолар жоқ. Кейде қасиеттердің тұлғалануына алты бұрышты гало беріледі. Кейде сәулелі сырықтардан жасалғандай көрінетін, шашақпен жасалған галолар Каролингтердің "Ада мектебі" қолжазбаларында, мысалы Ада Евангелиелерінде кездеседі. Бүкіл дене бейнесі кейде "ареол" немесе даңқ деп аталады; ол бүкіл дененің айналасынан сәуле шашып, көбінесе Мәсіхтің немесе Мәриямның, кейде киелілердің (әсіресе олардың айналасында болған деп хабарланғандардың) бейнесі. Мұндай ауреола көбінесе мандорла ("бадам пішіндес" vesica piscis), әсіресе Мәсіхтің Ұлылығы айналасында, оның да галосы болуы мүмкін. Исаның бейнелеуі көбінесе, әсіресе Шығыс православие дәстүрінде, Мәскеудегі Третьяков галереясындағы 15 ғасырдағы әйгілі иконада көрінеді. Алтын миниатюралар, мозаикалар мен панельдік суреттерде фон ретінде пайдаланылған жағдайда, гало көбінесе алтын жапырағына сызықтар жазу арқылы қалыптасады және сыртқы радиуста үлгілермен (диаперлермен) безендірілуі мүмкін, сондықтан әлдеқайда аз көрінеді. Алоның ішіндегі алтын жапырағы да дөңгелек тәрізде жалатылуы мүмкін, сонда одан нысанның басынан сәуле шашу әсері туады. Оның қолданылуының алғашқы ғасырларында христиан галосы түрлі түстерде болуы мүмкін (бірақ қара түс Иуда, Шайтан және басқа да жаман тұлғаларға арналған), немесе көп түсті; кейіннен алтын стандартқа айналады, және егер бүкіл фон алтын жапырақ болмаса, галоның өзі әдетте алтын болады.
The halo was incorporated into Early Christian art sometime in the 4th century with the earliest iconic images of Christ, initially the only figure shown with one (together with his symbol, the Lamb of God). Initially the halo was regarded by many as a representation of the Logos of Christ, his divine nature, and therefore in very early (before 500) depictions of Christ before his Baptism by John he tends not to be shown with a halo, it being a matter of debate whether his Logos was innate from conception (the Orthodox view), or acquired at Baptism (the Adoptionist view). At this period he is also shown as a child or youth in Baptisms, though this may be a hieratic rather than an age related representation. A cruciform halo, that is to say a halo with a cross within, or extending beyond, the circle is used to represent the persons of the Holy Trinity, especially Jesus, and especially in medieval art. In Byzantine and Orthodox images, inside each of the bars of the cross in Christ's halo is one of the Greek letters Ο Ω Ν, making up [[I Am that I Am—"ho ōn", literally, "the Existing One"—indicating the divinity of Jesus. At least in later Orthodox images, each bar of this cross is composed of three lines, symbolising the dogmas of the Trinity, the oneness of God and the two natures of Christ. In mosaics in Santa Maria Maggiore (432–40) the juvenile Christ has a four armed cross either on top of his head in the radius of the nimbus, or placed above the radius, but this is unusual. In the same mosaics the accompanying angels have haloes (as, in a continuation of the Imperial tradition, does King Herod), but not Mary and Joseph. Occasionally other figures have crossed haloes, such as the seven doves representing the Seven gifts of the Holy Spirit in the 11th century Codex Vyssegradensis Tree of Jesse (where Jesse and Isaiah also have plain haloes, as do the Ancestors of Christ in other miniatures). Later, triangular haloes are sometimes given to God the Father to represent the Trinity. When he is represented by a hand emerging from a cloud, this may be given a halo. Plain round haloes are typically used to signify saints, the Virgin Mary, Old Testament prophets, angels, symbols of the Four Evangelists, and some other figures. Byzantine emperors and empresses were often shown with them in compositions including saints or Christ, however the haloes were outlined only. This was copied by Ottonian and later Russian rulers. Old Testament figures become less likely to have haloes in the West as the Middle Ages go on. Beatified figures, not yet canonised as saints, are sometimes shown in medieval Italian art with linear rays radiating out from the head, but no circular edge of the nimbus defined; later this became a less obtrusive form of halo that could be used for all figures. Mary has, especially from the Baroque period onwards, a special form of halo in a circle of twelve stars, derived from her identification as the Woman of the Apocalypse. Square haloes were sometimes used for the living in donor portraits of about 500–1100 in Italy; Most surviving ones are of Popes and others in mosaics in Rome, including the Episcopa Theodora head of the mother of the Pope of the day. They seem merely an indication of a contemporary figure, as opposed to the saints usually accompanying them, with no real implication of future canonization. A late example is of Desiderius, Abbot of Monte Cassino, later Pope, from a manuscript of 1056–86; Pope Gregory the Great had himself depicted with one, according to the 9th century writer of his vita, John, deacon of Rome. A figure who may represent Moses in the 3rd century Dura Europos Synagogue has one, where no round halos are found. Personifications of the Virtues are sometimes given hexagonal haloes. Scalloped haloes, sometimes just appearing as made of radiating bars, are found in the manuscripts of the Carolingian "Ada School", such as the Ada Gospels. The whole body image of radiance is sometimes called the 'aureole' or glory; it is shown radiating from all round the body, most often of Christ or Mary, occasionally of saints (especially those reported to have been seen surrounded by one). Such an aureola is often a mandorla ("almond shaped" vesica piscis), especially around Christ in Majesty, who may well have a halo as well. In depictions of the Transfiguration of Jesus a more complicated shape is often seen, especially in the Eastern Orthodox tradition, as in the famous 15th century icon in the Tretyakov Gallery in Moscow. Where gold is used as a background in miniatures, mosaics and panel paintings, the halo is often formed by inscribing lines in the gold leaf, and may be decorated in patterns (diapering) within the outer radius, and thus becomes much less prominent. The gold leaf inside the halo may also be burnished in a circular manner, so as to produce the effect of light radiating out from the subject's head. In the early centuries of its use, the Christian halo may be in most colours (though black is reserved for Judas, Satan and other evil figures) or multicoloured; later gold becomes standard, and if the entire background is not gold leaf, the halo itself usually will be.
Алоның төмендеуі
Суретшілердің суреттегі реализмінің артуымен, гало суретшілер үшін қиындық тудырды. Олар галоларды орналастыру үшін жасалған ескі композициялық формулаларды қолдануды жалғастырған кезде, проблемалар шешілетін болды, бірақ батыс суретшілері композицияда көбірек икемділік іздеген кезде, бұл жағдай тоқтады. Ортағасырлық мүсіндерде гало басынан жоғары немесе артқы жағында жазық дискі ретінде көрініс тапқан. Перспектива маңызды деп саналған кезде суретшілер галоны басты қоршап тұрған аурадан өзгертті, әрқашан толық көрінгендей суреттелген, перспективада пайда болатын, қасиеттілердің басының үстінде немесе тік артында жүзетін, кейде мөлдір болып көрінетін жазық алтын дискіге немесе сақинаға айналдырды. Бұл ең алдымен Джоттода көрінеді, ол әлі күнге дейін Мәсіхке крест тәрізді гало береді, оны оның ізбасарлары кезең-кезеңмен жоюға кірісті. Солтүстік Еуропада күн сәулесіндей сәулелерден тұратын сәулелі гало 14-ші ғасырдың соңында француз суреттерінде сәнге айналды. 15-ші ғасырдың басында Ян ван Эйк пен Роберт Кампен оларды қолдануды негізінен тоқтатты, бірақ басқа да ерте Голланд суретшілері оларды пайдалануды жалғастырды. Италияда шамамен сол уақытта Пизанелло оларды өзі сурет салатын үлкен бас киімдермен қақтығыспаған жағдайда қолданды. Әдетте олар Италияда ұзаққа созылды, бірақ көбінесе гимбтің сыртқы шетін бейнелейтін жұқа алтын белдеумен қысқартылды, мысалы Джованни Беллиниде. Мәсіхтің бейнесі ашық көлеңкеде көріне бастады. Фра Анжелико, өзі монах, галолар туралы айтатын болсақ, консервативті болды, және оның кейбір суреттері проблемаларды жақсы көрсетеді, өйткені оның бірнеше көп жиналған композицияларында, олар сурет бетінде бірдей жазықтықта қатты алтын дискілер ретінде көрсетілген, олардың басқа фигураларды кедергі жасауына жол бермеу қиынға соғады. Сонымен қатар, олар көпшілік сахналарда негізгі, анықталатын тұлғаларды көпшіліктің арасынан ажырату үшін пайдалы болды. Джоттоның Скровегни капелласындағы Мәсіхтің зарлауында сегіз фигура бар, ал он фигурасы жоқ, көрермен олардың нақты бір тұлғаны белгілеуге арналмағандығын біледі. Сол сияқты, Венадағы Перуджиноның Мәсіхке шомылдыру рәсімінде де Мәсіхке де, шомылдыру рәсімін жасаған Жақияға да гало берілмейді, өйткені оларсыз жеткілікті түрде танылады, бірақ аясындағы әдет бойынша бұл сахнада жоқ қасиетті адам өзінің мәртебесін білдіретін сақиналы гало иеленеді. Жоғары Ренессанста тіпті итальяндық суретшілердің көпшілігі галоларды мүлдем қолданбады, бірақ шіркеудің протестанттық реформацияға реакциясында, оның басында 1563 жылғы Трент кеңесінде суреттер туралы жарлықтарда, олардың қолданылуын Молан және Сент-Карло Борромео сияқты діни өнер туралы жазушылар міндеттеді. Фигуралар табиғи жарық көздерінің бастарын ерекшелендіретін жерге орналастырылды немесе оның орнына Мәсіхтің және басқа да фигуралардың басы айналасында әлдеқайда байсалды, квази-натуралистік жалтыраған немесе жарқыраған жарық көрсетілді (бәлкім, Тициан өзінің соңғы кезеңінде ізашарлық қызмет атқарған). Мысалы, Рембрандттың гравюралары осы түрлердің әртүрлі шешімдерін көрсетеді, сондай-ақ басым көпшілігінде ешқандай гало әсері жоқ. Дискілі гало Ренессанста классикалық мифологиядағы кейіпкерлер үшін сирек пайдаланылды, бірақ олар кейде көрінеді, әсіресе классикалық сәулелі түрінде, маниристтік және барокколық өнерде. 19-шы ғасырда галолар батыс негізгі өнерінде сирек кездесті, бірақ олар көрнекті және танымал бейнелерде, кейде ортағасырлық әсер ретінде сақталды. Джон Милле өзінің басқаша реалистік Сент-Стефанға (1895) сақиналы гало бергенде, бұл таңқаларлықтай көрінеді. Популярлы графикалық мәдениетте қарапайым сақина кем дегенде 19-шы ғасырдың аяғынан бастап галоның басым бейнесі болды, мысалы, Саймон Темплер ("The Saint") романдары сериясының логотипі мен басқа да бейімделулерінде.
With increasing realism in painting, the halo came to be a problem for artists. So long as they continued to use the old compositional formulae which had been worked out to accommodate haloes, the problems were manageable, but as Western artists sought more flexibility in composition, this ceased to be the case. In free standing medieval sculpture, the halo was already shown as a flat disk above or behind the head. When perspective came to be considered essential, painters also changed the halo from an aura surrounding the head, always depicted as though seen full on, to a flat golden disk or ring that appeared in perspective, floating above the heads of the saints, or vertically behind, sometimes transparent. This can be seen first in Giotto, who still gives Christ the cruciform halo which began to be phased out by his successors. In northern Europe the radiant halo, made up of rays like a sunburst, came into fashion in French painting around the end of the 14th century. In the early 15th century Jan van Eyck and Robert Campin largely abandoned their use, although some other Early Netherlandish artists continued to use them. In Italy at around the same time, Pisanello used them if they did not clash with one of the enormous hats he liked to paint. Generally they lasted longer in Italy, although often reduced to a thin gold band depicting the outer edge of the nimbus, usual for example in Giovanni Bellini. Christ began to be shown with a plain halo. Fra Angelico, himself a monk, was a conservative as far as haloes are concerned, and some of his paintings demonstrate the problems well, as in several of his more crowded compositions, where they are shown as solid gold disks on the same plane as the picture surface, it becomes difficult to prevent them obstructing other figures. At the same time they were useful in crowded narrative scenes for distinguishing the main, identifiable, figures from the mass of a crowd. Giotto's Lamentation of Christ from the Scrovegni Chapel has eight figures with haloes and ten without, to whom the viewer knows they are not meant to attach a specific identity. In the same way, a Baptism of Christ by Perugino in Vienna gives neither Christ nor John the Baptist haloes, as sufficiently recognisable without them, but a saint in the background, not usually present in this scene, has a ring halo to denote his status. In the High Renaissance, even most Italian painters dispensed with haloes altogether, but in the Church's reaction to the Protestant Reformation, that culminated in the decrees on images of the Council of Trent of 1563, their use was mandated by clerical writers on religious art such as Molanus and Saint Carlo Borromeo. Figures were placed where natural light sources would highlight their heads, or instead more discreet quasi naturalistic flickering or glowing light was shown around the head of Christ and other figures (perhaps pioneered by Titian in his late period). Rembrandt's etchings, for example, show a variety of solutions of all of these types, as well as a majority with no halo effect at all. The disk halo was rarely used for figures from classical mythology in the Renaissance, although they are sometimes seen, especially in the classical radiant form, in Mannerist and Baroque art. By the 19th century haloes had become unusual in Western mainstream art, although retained in iconic and popular images, and sometimes as a medievalising effect. When John Millais gives his otherwise realist St Stephen (1895) a ring halo, it seems rather surprising. In popular graphic culture, a simple ring has become the predominant representation of a halo since at least the late 19th century, as seen for example in the logo for the Simon Templar ("The Saint") series of novels and other adaptations.
Мәсіхшіліктегі рухани мағынасы
Ертедегі шіркеу аталары Құдайды жарық көзі ретінде түсінуге көп энергия жұмсады; мұның бір себебі, "4-ші ғасырда Әке мен Ұлдың бір мәнділігі туралы пікір таластарында, сәуленің көзге қатынасы – ортақ мәнділігі бар, бірақ ерекше формадағы шығудың ең нақты мысалы болды" – сол кездегі діни ой-пікірдегі маңызды түсініктер. Католиктердің пікірінше, нимб – жанды денемен толық үйлесімді етіп, құдайлық рақымның нұрын жанға құюды білдіреді. Шығыс православие шіркеуінің дінтануында икона – "көкке ашылатын терезе", оның арқылы көктегі Мәсіх пен қасиеттілерді көруге және олармен байланыс орнатуға болады. Иконаның алтын фоны бейнеленген нәрсенің көкте екенін көрсетеді. Нимб – икона арқылы жарқыраған Құдайдың жаратылмаған Нұрының (грекше: Ἄκτιστον Φῶς) немесе рақымының символы. Псевдо-Дионисий Ареопагит "Көктегі иерархиялар" еңбегінде періштелер мен қасиеттілердің Құдайдың рақымымен нұрға толуы және өз кезегінде басқаларды нұрландыруы туралы айтады.
The early Church Fathers expended much rhetorical energy on conceptions of God as a source of light; among other things this was because "in the controversies in the 4th century over the consubstantiality of the Father and the Son, the relation of the ray to the source was the most cogent example of emanation and of distinct forms with a common substance" – key concepts in the theological thought of the time. A more Catholic interpretation is that the halo represents the light of divine grace suffusing the soul, which is perfectly united and in harmony with the physical body. In the theology of the Eastern Orthodox Church, an icon is a "window into heaven" through which Christ and the Saints in heaven can be seen and communicated with. The gold ground of the icon indicates that what is depicted is in heaven. The halo is a symbol of the Uncreated Light (Greek: Ἄκτιστον Φῶς) or grace of God shining forth through the icon. Pseudo Dionysius the Areopagite in his Celestial Hierarchies speaks of the angels and saints being illuminated by the grace of God, and in turn illumining others.
Әр түрлі терминдердің пайда болуы және қолданылуы
Ағылшын тіліндегі әртүрлі түрдегі нимбтерді атау үшін қолданылатын баламалы терминдердің аражіктеп айту қиын. Ағылшын тіліндегі ең ерте термин – "даңқ", орта ғасырларда қолданыста болған жалғыз сөз, бірақ қазір көне сөз болып саналады. Бұл сөз француз тілінен келген "gloire" сөзінен шыққан, оның мағынасы "даңқ" сөзімен ұқсас. "Gloriole" сөзі осы мағынада 1844 жылға дейін қолданылмаған, француз тілінде де шағын нәрсені білдіретін, жаңадан ойлап табылған сөз. "Нимб" сөзі алғаш рет 1646 жылы осы мағынада қолданылған (оптикалық немесе астрономиялық мағынасынан шамамен бір ғасыр өткен соң). "Нимбтер" және "нимбтер" екеуі де көпше түрі ретінде қолданылуы мүмкін, ал "нимб" етістік ретінде де қолданылады. "Нимб" сөзі грек тілінен шыққан, "астық сарқытын орын" деген мағынаны білдіреді – дөңгелек, сәл еңіскек, таза ұсталатын, айналасында құлдар немесе есіктер астықты сарқыту үшін жүретін жер. Грек тілінде бұл сөз қасиетті, жарқын дискіні білдірген. "Nimbus" латын тілінде "бұлт" дегенді білдіреді және 1616 жылы "қасиетті бұлт" ретінде кездеседі, ал "басты айналдыратын жарқын немесе алтын дискі" ретінде ол 1727 жылға дейін қолданылмаған. "Nimbi" көпше түрі дұрыс, бірақ "сирек" кездеседі; "nimbuses" сөзі OED сөздігінде жоқ, бірақ кейде қолданылады. "Nimb" – зат есімнің ескірген түрі, бірақ етістік емес, алайда ескірген "nimbated" сөзі, жалпы қолданылатын "nimbate" сияқты, "нимбпен жабдықталған" дегенді білдіреді. Кейде өнер тарихшылары оны нимбке қарағанда техникалық сөздей сезінетіндіктен артық көреді. "Aureole" сөзі латын тілінен "алтын" деген мағынаны білдіреді және орта ғасырлардан бері (OED 1220) ағылшын тілінде алтын тәж, әсіресе шейіттерге берілетін сыйлық ретінде қолданылып келеді. Дегенмен, нимб терминін алғаш рет 1848 жылы қолданған, одан кейін көп ұзамай 1851 жылы Адольф Наполеон Дидронның маңызды "Христиандық иконографиясы: немесе орта ғасырлардағы христиан өнерінің тарихы" атты еңбегінің ағылшын тіліне аудармасы жарияланғаннан кейін мәселе күрделенді. OED бұл сөзді латын тілінен шыққан "aura" сөзінен кішіретілген түрі деп, "көрнекі қателік" деп атады, сондай-ақ оны бүкіл денені жабатын нимб немесе даңқ ретінде анықтады, ал "нимбус" сөзі тек басты айналдыратын нимбті білдіреді деді. OED-ге сәйкес, бұл екі сөздің де тарихи қолданысын өзгертіп жіберді, бірақ Дидронның талабы "Францияда қабылданбаса" да, OED оның бірнеше ағылшын сөздіктерінде қолданылғанын және ағылшын тіліндегі қолданысқа әсер еткенін атап өтті, бұл әлі де солай болып тұр, себебі "нимбус" сөзі көбінесе бүкіл денеге қатысты нимбтерді сипаттау үшін қолданылады және "gloriole" сөзіне де сол бағытта әсер еткен сияқты. Ағылшын тілінде толық дене нимбін білдіретін және бас айналасындағы дөңгелек дискіні білдірмейтін жалғыз термин – "мандорла", ол алғаш рет 1883 жылы қолданылған. Алайда, бұл термин, итальян тілінде "бадам" деген мағынаны білдіреді, әдетте христиан өнерін сипаттауда "vesica piscis" пішіні үшін резервтелген. Азия өнерін талқылауда бұл термин кеңінен қолданылады. Әйтпесе, бас дискісін немесе толық дене нимбін білдіретін сөздердің көптігіне толы деуге болады, ал "vesica piscis" пішініне ие емес толық дене нимбін анық білдіретін сөз жоқ. Соңғы сөздіктерге сәйкес, "нимб" сөзінің өзі тек бас айналасындағы шеңберді білдіреді, бірақ Rhie және Thurman бұл сөзді дөңгелек денедегі ауреолаларды сипаттау үшін де қолданады.
The distinction between the alternative terms used in English for various types of halo is rather unclear. The oldest term in English is "glory", the only one available in the Middle Ages, but now largely obsolete. It came from the French gloire which has much the same range of meanings as "glory". "Gloriole" does not appear in this sense until 1844, being a modern invention, as a diminutive, in French also. "Halo" is first found in English in this sense in 1646 (nearly a century after the optical or astronomical sense). Both "halos" and "haloes" may be used as plural forms, and halo may be used as a verb. Halo comes originally from the Greek for "threshing floor" – a circular, slightly sloping area kept very clean, around which slaves or oxen walked to thresh the grain. In Greek, this came to mean a divine, bright disk. Nimbus means "a cloud" in Latin, and is found as "a divine cloud" in 1616, whereas as "a bright or golden disk surrounding the head" it does not appear until 1727. The plural nimbi is correct but "rare"; "nimbuses" is not in the OED but sometimes used. Nimb is an obsolete form of the noun, but not a verb, except that the obsolete "nimbated", like the commoner "nimbate", means "furnished with a nimbus". It is sometimes preferred by art historians, as sounding more technical than halo. Aureole, from the Latin for "golden", has been used in English as a term for a gold crown, especially that traditionally considered the reward of martyrs, since the Middle Ages (OED 1220). However, the first use recorded as a term for a halo is in 1848, very shortly after which matters were greatly complicated by the publication in 1851 of the English translation of Adolphe Napoléon Didron's important Christian Iconography: Or, The History of Christian Art in the Middle Ages. This, by what the OED calls a "strange blunder", derived the word from the Latin aura as a diminutive, and also defined it as meaning a halo or glory covering the whole body, whilst saying that "nimbus" referred only to a halo around the head. This, according to the OED, reversed the historical usage of both words, but whilst Didron's diktat was "not accepted in France", the OED noted it had already been picked up by several English dictionaries, and influenced usage in English, which still seems to be the case, as the word "nimbus" is mostly found describing whole body haloes, and seems to have also influenced "gloriole" in the same direction. The only English term that unequivocally means a full body halo, and cannot be used for a circular disk around the head is "mandorla", first occurring in 1883. However, this term, which is the Italian word for "almond", is usually reserved for the vesica piscis shape, at least in describing Christian art. In discussing Asian art, it is used more widely. Otherwise, there could be said to be an excess of words that could refer to either a head disk or a full body halo, and no word that clearly denotes a full body halo that is not vesica piscis shaped. "Halo" by itself, according to recent dictionaries, means only a circle around the head, although Rhie and Thurman use the word also for circular full body aureoles.