Кіріспе
Қытай жекпе-жегінің өнерінде жануарлардың мінез-құлқынан үлгі алған жекпе-жек түрлері бар. Оңтүстік стильдерде, әсіресе Гуандун және Фуцзянь провинцияларында, Нг Инг Кунг Фу (қытайша: 五形功夫) деп аталатын бес дәстүрлі жануар стилі кездеседі – жолбарыс, тұрушы, леопард, жылан және дракон. Бұл бес жануар стилінің Янгцзы өзенінің солтүстігіндегі Хэнань Шаолин ғибадатханасынан бастау алғаны айтылады. Дегенмен, осы бес жануардың ерекше жиынтығы (яғни тай-чи немесе синъицюань сияқты жылқы немесе маймыл сияқты басқа жануарларсыз) Солтүстік Шаолин жекпе-жегінде және жалпы солтүстік қытай жекпе-жегінде сирек кездеседі немесе жақында пайда болған (мысалы, wǔxíngbāfǎquán; 五形八法拳; "Бес форма – сегіз әдіс жұдырық"). Тағы бір кең таралған нұсқа – тұрушы, жолбарыс, маймыл, жылан және мантис. Мандарин тілінде "усин" сөзі "бес жануар" және "бес элемент" деген мағынаны білдіреді, бұл синъицюань жекпе-жегінің негізгі техникалары, ол да жануарларды еліктеуге негізделген, бірақ көбінесе бес емес, он немесе он екі жануарды қолданады. Сонымен қатар, биік және тар Сантиши позасымен, олар Фуцзяньнің оңтүстік стилінен мүлдем өзгеше көрінеді. Басқа да түрлі жануар стилінің түрлері кейде қолданылады.
In Chinese martial arts, there are fighting styles that are modeled after animals. In Southern styles, especially those associated with Guangdong and Fujian provinces, there are five traditional animal styles known as Ng Ying Kung Fu (Chinese: 五形功夫) )—Tiger, Crane, Leopard, Snake, and Dragon. The five animal martial arts styles supposedly originated from the Henan Shaolin Temple, which is north of the Yangtze River, even though imagery of these particular five animals as a distinct set (i. e. in the absence of other animals such as the horse or the monkey as in tai chi or xingyiquan) is either rare in Northern Shaolin martial arts—and Northern Chinese martial arts in general—or recent (cf. wǔxíngbāfǎquán; 五形八法拳; "Five Form Eight Method Fist"). An alternate selection which is also widely used is the crane, the tiger, the monkey, the snake, and the mantis. In Mandarin, "wuxing" is the pronunciation not only of "five animals", but also of "five elements", the core techniques of xingyiquan martial arts, which also features animal mimicry, but often with ten or twelve animals rather than five, and with its high narrow Santishi stance, these look nothing like a Fujianese Southern style found in the North. Other animal styles of various types are sometimes used.
Аңыздық шығу тегі
Аңыз бойынша, 13 ғасырдағы Шаолиннің жекпе-жек шебері Жуэюань Luohan қолдарының түпнұсқа 18 әдісін негіз ретінде пайдаланып, оның 18 әдісін 72-ге дейін кеңейтті. Қытайдың батысындағы Гансу провинциясындағы Ланчжоу қаласында ол "Қызыл жұдырық" Хонгкуанның шебері Ли Сумен кездесті. Ли Соу Жуэюаньмен бірге Хенанға, Луоянға барып, Жуэюаньды ішкі әдіс шебері Бай Юфенгке таныстырды. Олар Бай Юфенгпен бірге Шаолинге оралып, Жуэюаньның 72 техникасын шамамен 170-ке дейін кеңейтті. Олар біріккен білімдерін пайдаланып, Шаолин боксының ішкі аспектілерін жаңартты. Олар осы техникаларды бес жануарға: жолбарысқа, тұруққа, барысқа, жыланға және айдаһарға жіктеді. Жуэюань сонымен қатар Бес жануарды қамтымайтын, бірақ Оңтүстік стилі Хун Куэн сияқты бірдей таңбалармен жазылған "Су тасқыны жұдырығы" Хонгкуан стилінің авторы деп есептеледі, бұл, мүмкін, Бес жануар стилінің өкілі. Сонымен қатар, Оңтүстік Хунг Куендегідей, Хонгкуандағы "Хун" таңбасы (洪) сөзбе-сөз "су тасқыны" мағынасын білдірмейді, ол шын мәнінде әулеттік тегін көрсетеді. Дегенмен, екі стильдің ортақ атауынан басқа ештеңе ортақ емес.
Қазіргі цигунның бес жануарға арналған жаттығулары
"Бес жануарлар ойыны" (五禽戲, Wuqinxi) – Хан әулеті дәуірінде (б.з.д. 202 – 220 жж.) жасалған цигун жаттығулары жиынтығы. Кейбір деректер бойынша, осы цигун тізбегінің авторы Хуа Тоо болған, алайда Ян Цзюин Минг бұл даосизм шебері Цзюнь Чиам жасаған, ал Хуатуо оны жетілдіріп, Ву Пу, Фан Э және Ли Данчжи сияқты дарынды шәкірттеріне үйреткенін айтады. Жаттығуларда бес жануар бейнеленген: жолбарыс, бұғы, аю, маймыл және кран. Традициялық қытай медицинасының (ТҚМ) вусинг (Бес Элемент) теориясына сәйкес, әрбір жануар инь және ян ішкі мүшелеріне (зангфу) сәйкес келетін екі жаттығумен байланысты. Бұл цигунды үнемі орындау бауыр мен өт қабының (Ағаш Элементі – жолбарыс), бүйректер мен несеп қуығының (Су Элементі – бұғы), қарын мен асқазанның (Жер Элементі – аю), жүрек пен жіңішке ішектің (От Элементі – маймыл) және өкпе мен ірі ішектің (Металл Элементі – кран) жұмысын жақсартады делінеді.
Жолбарыс
Бірінші жануар – жолбарыс. Ол ағаш элементімен, көктем мезгілімен байланысты, демек бауыр мен өт қабығымен. Бауырдың эмоциясы – ашу, және ол қанды сақтау (Xue), денедегі ци ағынының тегіс болуын қамтамасыз ету, сондай-ақ эфирлік жанды (хун) орналастыру сияқты маңызды функцияларды атқарады. Бауыр Xue шекеліктерді (сіңірлерді) қоректендіреді, осылайша дене жаттығуларына мүмкіндік береді. Бауырды әскер генералымен салыстыруға болады, себебі ол цидің тегіс ағынына жауапты, ал ол барлық ағзалар мен дене бөліктерінің физиологиялық процестері үшін өте маңызды. Хун сананы (Шен) шабыттандырып, шығармашылыққа және өмірлік бағытты табуға көмектеседі. Бұл жаттығудың негізгі мақсаты – ұстап, созу. Аспанды түсіру үшін қолды жоғары созу, ал Жерді көтеру үшін төмен созу арқылы ұстауға шақырылады, бұл шекеліктерге, демек бауырға қатысты. Омыртқа арқылы домалап өту рең май және ду май каналдарының инь мен ян энергиясын қоздырып, шағын айналым орбитасын белсендіреді. Содан кейін бұл жаттығу баяу "жолбарыс сияқты іздеу" алға иілумен және кенеттен айқай салумен (ашуды босату) аяқталады, жолбарыс бір аяғымен тұрып, күшпен олжасын ұстағанда шекеліктерді созуға, саусақ ұштарындағы Jing нүктелерін белсендіруге, PC 8 ашылып, ағаш элементінің тағы бір маңызды қасиетін қамтиды.
Танымал мәдениетте
1978 жылғы Гонконгта түсірілген "Рухани кунг-фу" әрекет фильмiнде Джеки Чан Оңтүстік Шаолинь ғибадатханасының қарапайым шәкірті рөлінде ойнайды, ол уусинцюань өнерiн меңгередi. Disney Channel телеарнасының "Венди Ву: Отанға оралған жауынгер" фильмінде Шен бес монахтың рухтарын сақтаған бес жануардың мүсіндерін атақты кейіпкерді дайындау үшін пайдаланады. "Кунг-фу панда" франшизасындағы Furious Five атты қосалқы кейіпкерлер құран, жылан, маймыл, құлшыныр және жолбарыстан тұрады. Бұған қоса, олардың алдағы Тай Лунг – аты "Ұлы Аждаһа" деген мағына беретін барс болған.