Кіріспе

Соңғы бірнеше ғасырда аз ғана жұлдызға жеке адамдардың есімдері берілген. Астрономияда нысандарға атау беру қабылданған астрономиялық номенклатураға сәйкес келеді. Көптеген жұлдыздарға есім берілмеген, олар жұлдыз каталогтарындағы әріп-сандық белгілермен танылады. Дегенмен, бірнеше жүз жұлдыздың ұзақ дәстүрлі есімдері (көбінесе араб тілінен) немесе тарихи қолданыстан туған есімдері бар. Сонымен қатар, көптеген жұлдыз каталогтарында оларды құрастырушының немесе ашушының есімі кездеседі. Мысалы, Глизе, Вольф, Росс, Брэдли, Пьяцци, Лакаилль, Струве, Грумбридж, Лаланд, Крюгер, Майер, Вайсс, Гулд, Люйтен және тағы да басқалар. Мысалы, Вольф 359 жұлдызын Макс Вольф ашқан және каталогқа енгізген. Әртүрлі жеке ұйымдар ақы алған кезде адамдардың құрметіне жұлдызға ат қоюға уәде береді, бірақ бұл есімдер тек олардың өзіндік жарияланымдарында қолданылады және ғылыми қауымдастық тарапынан мойындалмайды.

IAU бекітпеген атаулар

IAU ресми түрде бекіткен санаулы жұлдыздардан және коммерциялық талпыныстарды ескермесе, жеке тұлғалардың есімдерімен аталатын жұлдыздар негізінен екі топқа бөлінеді. Бірінші топ – олармен қандай да бір байланысы бар тұлғаның есімімен ашық аталатын жұлдыздар. Екіншісі, біршама жасырын, жеке тұлғаның атымен аталатын, бірақ бұл туралы тікелей айтылмаған жұлдыздар.

Ашық аталатын жұлдыздар

Жұлдыздардың жалпы атаулары жеке тұлғаларды құрметтейтін атаулар саны артып келеді. Олардың көптегені ашылған кезде қандай да бір жолмен маңызды болды, әдетте ерекше қасиеттерімен ерекшеленді. Бұл атауларды алудың ең жақсы көзі – Sky Catalogue 2000.0, 2-том (Екі жұлдыз, өзгермелі жұлдыздар және жұлдыз емес объектілер), «Таңдамал астрономиялық атаулардың глоссарийі» тарауы. Абт жұлдызы – Кратердегі SV Crateris (ADS 8115/ HD 98088/ β 600), Гельмут Абттың есімімен аталған. Эндрюс жұлдызы – Ауригадағы күдікті өзгермелі жұлдыз (HD 37519 / SAO 58319 / HR 1938), А. Дэвид Эндрюстің есімімен аталған. Антельмнің жаңа жұлдызы/жұлдызы – Антельм Войтурет (сонымен қатар père Anthelme / don Anthelme) байқаған Nova 1670 Vulpeculae. Аргеландер жұлдызы – Groombridge 1830, жоғары қозғалыс жұлдызы. 1842 жылы оның жоғары қозғалысын ашқан Фридрих Вильгельм Аргеландердің есімімен аталған. Аргеландердің екінші жұлдызы – жақын маңдағы қызыл карлик жұлдыз Lalande 21185, Аргеландердің есімімен аталған, ол 1857 жылы оның жоғары қозғалысын ашқан. Бааде жұлдызы – Шаң басқан тұмандықтағы (Мессье 1, Тор) пульсар. Сондай-ақ, ол Жүрек пульсары немесе PSR B0531+21 деп аталады, Уолтер Байдтың есімімен аталған. Бэбкок магниттік жұлдызы – Lacertadaғы HD 215441, Хорас У. Бэбкоктың есімімен аталған. Баксенделлдің мүмкін жаңа жұлдызы (Nova Bootis 1860, T Bootis), 1860 жылдың сәуір айында Джозеф Баксенделл ашқан. Беклин жұлдызы – Мессье 42-дегі IRC 10093, Эрик Беклиннің есімімен аталған. Беклин-Нойгебауэр объектісі – Орион молекулалық бұлт кешеніндегі инфрақызыл көз, мүмкін протожұлдыз, Эрик Беклин мен Джерри Нойгебауэрдің есімімен аталған. Беннетт суперновасы (Мессье 83-дегі SN1968L), Джон Кейстер Беннетт 1968 жылдың 16 шілдесінде ашқан. Бессел жұлдызы – 61 Cygni, қысқа уақыт бойы қашықтығы дәл белгілі болған ең жақын жұлдыз (Фридрих Бессел 1838 жылы өлшеген). Сондай-ақ, Джузеппе Пиацци оны қашықтықты өлшеу үшін жақсы кандидат ретінде ұсынғандықтан Пиаццидің Ұшқыш жұлдызы деп те аталады (параллакс). Бидельманның гелийлі өзгермелі жұлдызы – V761 Centauri (HD 125823), Уильям П. Бидельманның есімімен аталған. Бидельманның ерекше жұлдызы – KS Persei (HD 30353), PV Telescopii өзгермелі жұлдызы. Бидельманның жоғары ендіктегі Be жұлдызы – Bootes-тегі HD 127617. Бондтың жарқылдаған жұлдызы – V3885, Сарышаян (Sky Catalogue 2000.0 қате координаттарды көрсетеді, 23:31 / 2°45' Балықта). Боррелли жұлдызы – S Ceti (0h 23.8m / 9° 28'), Альфонс Борреллидің есімімен аталған. Бояджиан жұлдызы (немесе Тэбби жұлдызы) – KIC 8462852, F типіндегі негізгі тізбек жұлдызы, Сигнас шоқжұлдызында ерекше жарық қисықтығы бар, Табетта С. Бояджианның есімімен аталған. Оның ерекше ерекшеліктері ғарыш цивилизациясының Дайсон сферасы ашылды деген болжамдарға себеп болды. Браншетт объектісі (жұлдыз) – Скутумдағы (1981) мүмкін жаңа жұлдыз. Брендан Даунс суперновасы – Паво (NGC 6769 галактикасында) SN 1997de. Брюер жұлдызы – HD 50169 (магниттік жұлдыз), Моноцероста, К.Р.В.Брюердің есімімен аталған. Батлер жұлдызы – BT Tucanae / HD 6090 (Шағын Магеллан бұлтында 1:00:18 / 72°44'35" орналасқан жарқыраған жұлдыз), С. Дж. Батлердің есімімен аталған. Caffau жұлдызы – астроном Элизабетта Caffau есімімен аталған металлдан кедей гало жұлдызы. Кемпбелл жұлдызы – HD 184738, ол ПК 64 + 5.1 планеталық тұмандығының ядросы, Сигнаста, Уильям Уоллес Кэмпбеллдің есімімен аталған. Кейрел жұлдызы – француз астрономы Роджер Кейрелдің есімімен аталған металлдан кедей гало жұлдызы. Шаналдың өзгермелі жұлдызы – Ориондағы күдікті өзгермелі жұлдыз (NSV 2229). Чавираның суперновасы – SN 1965h NGC 4666 (Бейбикеде), Е. Чавираның есімімен аталған. Шеврмонт жұлдызы – Мессье 2 шарық шоғырындағы Айдаһардағы өзгермелі жұлдыз. Чуадзе суперновасы – NGC 3389 (Лев галактикасында) SN 1967c, А. Д. Чуадзе есімімен аталған. Чудың объектісі (жұлдыз?) Персейде, Ю Хуа Чудың есімімен аталған. Коэн-Шварц жұлдызы – Ориондағы Т-таури жұлдызы және инфрақызыл сәуле көзі, М. Коэн мен Р. Д. Шварцтың есімімен аталған. Эггеннің жақын жұлдызы – Скульптордағы CoD 31°622, қысқа уақыт бойы Күн жүйесіне жақын деп ойланды, бірақ кейіннен ол жақын емес екені анықталды, Олин Дж. Эггеннің есімімен аталған. Ференбах жұлдызы – Омега Центавр шарық шоғырындағы HD 116745, Чарльз Ференбахтың есімімен аталған. Гершельдің гранат жұлдызы – Мю-Сефеи, қызыл супергигант, оның терең қызыл түсі ерекше ерекше, оны алғаш рет Уильям Гершель сипаттады. Гершельдің ғажайып жұлдызы – Бета Моноцеротис. Хиндтің қызғылт жұлдызы – R Leporis, ұзақ мерзімді өзгермелі жұлдыз, оны ашқан Джон Рассел Хиндтің есімімен аталды. Бұл ең қызыл жұлдыздардың бірі (типік салқын көміртек жұлдызы, CCS). Хиндтің жаңа жұлдызы – V841 Ophiuchi, немесе Nova Ophiuchi 1848. Хоффмайстер жұлдызы – V442 Cassiopeiae (сонымен қатар Sonneberg 9484), Куно Хоффмайстердің есімімен аталған. Хонданың өзгермелі жұлдызы – Сигнастағы ұзақ мерзімді өзгермелі жұлдыз (жаңа жұлдыз емес). Hulse–Taylor екілігі – Aquila-дағы PSR B1913+16 (екілік пульсар), Рассел Алан Хулс және Джозеф Хутон Тейлордің есімімен аталған. Бұл жаңалық үшін олар 1993 жылы физика бойынша Нобель сыйлығын алды. Хурухатаның объектісі – Canis Minor-дағы тоқтаулы екілік жұлдыз, Масааки Хурухатаның есімімен аталған. Хурухатаның өзгермелісі – EG Cancri, WZ Sagittae типіндегі жақын жаңа жұлдыз. Хуттың 1801 жылғы 2 "қозғалмалы жұлдызы", Франкфурт-на-Одердегі Хофрат Хут ашқан және байқаған. Хуттың "қозғалмалы жұлдызы" Лев шоқжұлдызында пайда болды. Иннес жұлдызы, әйгілірек атауы LHS 40, жоғары қозғалыс жұлдызы, Роберт Т. А. Иннес, Проксима Центаврының ашушысы есімімен аталған. 1930 жылы Люйтен оны ең жақын жұлдыз жүйесінің бесіншісі деп тізімдеді, бірақ оның сенімі дұрыс емес болды, ол 41 жарық жылы қашықтықта екені анықталды. Каптейн жұлдызы, субжартылай жұлдыз, 1897 жылы Якобус Каптейн ашқан, оның ашылу кезіндегі ең жоғары қозғалысы белгілі болған және гало жұлдызы. Кеплер жұлдызы, кейін SN 1604 деп белгіленген жаңа жұлдызға берілген атау, алғаш байқағаннан кейін, Иоганнес Кеплер оны жан-жақты зерттеген, бірақ ол ашуға басымдық бермеген. Клемола жұлдызы – BD +10°2179 (SAO 99230), Левте. Коики – HD 106068, Оңтүстік Крест шоқжұлдызындағы жұлдыз, 3 маусымда, Mabo шешімінің 23 жылдығында, Австралиядағы terra nullius ұғымын жойған үндістандық жер құқығын қорғаушы Эдди Коики Мабоның есімімен аталған. Бұл атауны Сиднейдегі қолданбалы өнер және ғылым мұражайы берген. Жұлдыз сонымен қатар Торрес бұғазы аралдарының мәдени маңызы зор Tagai деп аталатын үлкен шоқжұлдызының құрамына кіреді және теңіздік навигация үшін қолданылады. Кржемински жұлдызы – Centaurus X 3 пульсарының бөлігі, көк супергигант, 1974 жылы поляк астрономы Войцех Кржемински ашқан. Куртцтың жарық өзгермелі жұлдызы – Octans-тегі HD 188136. Бәрі де Йошиюки Куваноның есімімен аталған. Ламонт жұлдызы – Андромеда галактикасының (Мессье 31) ядросына жақын ерекше жұлдыз. Латам планетасы – Coma Berenices-тегі шағын қызыл карлик жұлдызы немесе массивті қоңыр ергежейлі HD 114762 b, ресми түрде оны ашқан Дэвид Латамның есімімен аталған (1989). Лиллер жұлдызы – Centaurus X 3-қа жақын жұлдыз, Уильям Лиллердің есімімен аталған. Ловас суперновасы – MCG 9 20 51-дегі (Ursa Major-да) SN 1964e, Миклош Ловастың есімімен аталған. Люйтен жұлдызы, тағы бір қызыл карлик, оны ашқан Виллем Якоб Люйтеннің есімімен аталған. Люйтеннің жарқылдаған жұлдызы – жақын маңдағы UV Ceti айнымалысы (L 726 8). Меррилл жұлдызы – WR 124, жоғары жылдамдықты Вольф-Райе жұлдызы, Сагиттадағы PK 50+3 1 шығарылымдық тұмандығының ядросында орналасқан, Пол У. Мерриллдің есімімен аталған. Ольберс жұлдызы – Virgo-дағы ерекше жұлдыз (Hugh C. Maddocks-тың Deep Sky Name Index 2000.0-де еске алынған) (Foxon Maddocks Associates), Генрих Вильгельм Маттиас Ольберстің есімімен аталған. Осава жұлдызы – V436 Cassiopeiae (HD 221568), Кивотеру Осаваның есімімен аталған. Пирс жұлдызы – AO Cassiopeiae, Джозеф Алджернон Пирс есімімен аталған. Перссон жұлдызы – V733 Cephei, FU Orionis типіндегі объект, Р. Перссонның есімімен аталған. Пиаццидің Ұшқыш жұлдызы, қараңыз Бессел жұлдызы. Пласкетт жұлдызы (сонымен қатар HR 2422) – ең массивті екілік жұлдыздардың бірі, оның жалпы массасы Күннен шамамен жүз есе көп. Ол оның екілік табиғатын 1922 жылы ашқан канадалық астроном Джон Стэнли Пласкетттің есімімен аталған. ...