Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Сауди әулетінің жетінші билеушісі
7th Ruler of Saadi Dynasty
Ахмад әл-Мансур (أبو العباس أحمد المنصور, Ahmad Abu al Abbas al Mansur, сондай-ақ әл-Мансур әл-Дахабби (Алтын), أحمد المنصور الذهبي; және Ахмед әл-Мансур; 1549 жылы Фесте туған – 25 тамыз 1603, Фесте қайтыс болған) – 1578 жылдан 1603 жылғы өліміне дейін Марокконың Сауди сұлтаны, Саудилердің алтыншы және ең танымал билеушісі. Ахмад әл-Мансур 16 ғасырда Еуропа мен Африкадағы маңызды тұлға болды. Оның қуатты әскері мен стратегиялық орналасуы оны Кейінгі Ренессанс дәуіріндегі маңызды күш ойнаушыға айналдырды. Ол «терең ислами білімі бар, кітаптарды, каллиграфияны және математиканы ұнататын, сондай-ақ мистикалық мәтіндерді білетін және ғылыми пікірсайыстарды жақсы көретін» адам ретінде сипатталған.
Ahmad al Mansur (أبو العباس أحمد المنصور, Ahmad Abu al Abbas al Mansur, also al Mansur al Dahabbi (the Golden), أحمد المنصور الذهبي; and Ahmed al Mansour; 1549 in Fes – 25 August 1603, Fes) was the Saadi Sultan of Morocco from 1578 to his death in 1603, the sixth and most famous of all rulers of the Saadis. Ahmad al Mansur was an important figure in both Europe and Africa in the sixteenth century. His powerful army and strategic location made him an important power player in the late Renaissance period. He has been described as "a man of profound Islamic learning, a lover of books, calligraphy and mathematics, as well as a connoisseur of mystical texts and a lover of scholarly discussions."
Ерте өмір
Ахмад – Мұхаммед әш-Шейхтің бесінші ұлы, ол Марокконың алғашқы Саади сұлтаны болған. Оның анасы Лалла Масуда еді. 1557 жылы әкесі Мұхаммедтің қазасынан кейін және одан кейінгі билік үшін болған күрестен соң, Ахмад әл-Мансур мен Абд әл-Малик екі бауыр ағалары Абдалла әл-Ғалибтен (1557–1574) қашып, Мароккодан шығып, 1576 жылға дейін шетелде тұруға мәжбүр болды. Екі бауыр 17 жыл бойы Осман империясының Алжир және Константинополь билеушіліктері арасында өмір сүрді, османдықтардан білім алып, олардың мәдениетімен байланыс жасады. Жалпы айтқанда, ол "ислам діни және дүниелік ғылымдары бойынша, соның ішінде теология, құқық, поэзия, грамматика, лексикография, тәпсір, геометрия, арифметика, алгебра және астрономия салаларында кең білім алды".
Ahmad was the fifth son of Mohammed ash Sheikh who was the first Saadi sultan of Morocco. His mother was Lalla Masuda. After the murder of their father, Mohammed in 1557 and the following struggle for power, the two brothers Ahmad al Mansur and Abd al Malik had to flee their elder brother Abdallah al Ghalib (1557–1574), leave Morocco and stay abroad until 1576. The two brothers spent 17 years among the Ottomans between the Regency of Algiers and Constantinople, and benefited from Ottoman training and contacts with Ottoman culture. More generally, he "received an extensive education in Islamic religious and secular sciences, including theology, law, poetry, grammar, lexicography, exegesis, geometry, arithmetics and algebra, and astronomy."
Ксар-эль-Кебир шайқасы
1578 жылы Ахметтің ағасы, сұлтан Әбу Марван Абд әл-Малик I, Ксар-эль-Кебир шайқасында португал армиясына қарсы күресте қаза болды. Ахмет ағасының орнына тағайындалып, португал тұтқындарынан алған сыйақы ақшасымен жаңадан қол жеткізген бедел мен байлыққа ие болып тәж киді.
In 1578, Ahmad's brother, Sultan Abu Marwan Abd al Malik I, died in battle against the Portuguese army at Ksar el Kebir. Ahmad was named his brother's successor and began his reign amid newly won prestige and wealth from the ransom of Portuguese captives.
Ереже (1578 1603)
Ал Мансур билігін бастағанда, жеңілген португалдармен тұтқынды босату төлемі туралы келіссөздерде өзінің үстемдігін пайдаланды, осылай жиналған қаражат Марокко патшалығының қазынасын толтырды. Одан кейін көп ұзамай ол Марокконың жаңадан гүлденген қуатының архитектуралық символы – Маракештегі Эль-Бади сарайын салуға бұйрық берді. Бұл сарай елшілерді қабылдау және той-мерекелер өткізу үшін салынған, кең және сәнді риад стиліндегі сарай болды. Құрылысы 1578 жылдың желтоқсанында басталды және 1593 немесе 1594 жылдары аяқталды. Бірақ, әскери шығындар, кең ауқымды тыңшылық қызметтері, сарай және басқа да қалалық құрылыс жобаларын, патшалық тұрмыс салты мен Халифатқа деген даулы талабын қолдауға бағытталған үгіт-насихат науқанының үлкен қаржылық жүктемесінен қазына бірте-бірте таусыла бастады. 1601 жылдың 1 мамырындағы хатында ол Жаңа әлемді отарлау және оны марокколықтармен қоныстандыру ниетінде екенін жазды.
Al Mansur began his reign by leveraging his dominant position with the vanquished Portuguese during prisoner ransom talks, the collection of which filled the Moroccan royal coffers. Shortly after, he commissioned the great architectural symbol of this new birth of Moroccan power, the El Badi Palace in Marrakesh, a huge and lavish riad style palace which he used to receive ambassadors and to host celebrations. Construction began in December 1578 and was only finished in 1593 or 1594. Eventually the coffers began to run dry due to the great expense of supporting the military, extensive spy services, the palace and other urban building projects, a royal lifestyle and a propaganda campaign aimed at building support for his controversial claim to the Caliphate. In a letter of 1 May 1601 he wrote that he also had ambitions to colonize the New World and settle it with Moroccans.
Осман империясымен қарым-қатынастар
Әл-Мансур Осман империясымен қарым-қатынаста екіұштылық танытты. Өкім билігінің бастапқы кезеңінде ол Абд әл-Малик ішіндегідей, Осман сұлтанының жоғарылығын ресми мойындады, бірақ іс жүзінде тәуелсіздігін сақтап қалды. Алайда, 1579 жылы ол испан елшілігін құрметпен қабылдап, олар әкелген мол сыйлықтарға риза болғаннан кейін Осман сұлтанының наразылығын тудырды, содан кейін 1581 жылы испан елшілігінің алдында Осман жоғарылығының символын таптады деген хабар тарады. Ол сондай-ақ, өзінің билігінің алғашқы жылдарында Осман империясының қарсылығына байланысты болған көтерілістерге Османның қатысы бар деп күдіктенді. Осының нәтижесінде ол өз атынан монеталар соғып, жұма намазы мен хутбаны Осман сұлтаны III Мурадтың есімінен емес, өз есімінен оқуға бұйырды. Осман сұлтаны III Мурад, оның есімін жұма намазынан алып тастағаннан кейін, Мароккоға шабуыл жасауға дайындық бастады. Бұл туралы естіген Әл-Мансур дереу Стамбулға құнды сыйлықтармен бірге елші жіберіп, шабуылды тоқтатты. Ол 100 мыңнан астам алтын монета төледі, Осман сұлтанына құрмет көрсетуге келісті, ал оның орнына оны жалғыз қалдырды. 1583 жылы Саади және Осман сұлтандары тіпті Орандағы испандықтарға қарсы бірлескен әскери операцияны талқылады және Осман сұлтанының барлық мұсылмандардың басшысы екендігі туралы мәлімдемесіне қарсы үгіт жүргізді. Әл-Мансур 1587 жылдан кейін III Мурадқа үнемі төлемдер жасаудан бас тартуға жеткілікті сенімді болды. Өкіметінің шектеулі екенін ескерсе де, ол өзінің билігінің соңғы кезеңінде өзін халифа деп жариялады, Османдықтардың бағыныштысы емес, олармен бәсекелес және тіпті мұсылман әлемінің заңды басшысы деп санады. Қосылған аймақтардың ішінде Туат, Джуда, Тамантит, Табелбала, Оургла, Цабит, Текорарин және басқалары бар еді.
Al Mansur had ambivalent relations with the Ottoman Empire. At the very start of his reign he formally recognized the suzerainty of the Ottoman sultan, as Abd al Malik had done, while still remaining independent in practice. However he quickly alienated the Ottoman sultan when he favorably received the Spanish embassy in 1579, who brought him lavish gifts, and then reportedly trampled the symbol of Ottoman suzerainty before a Spanish embassy in 1581. He also suspected that the Ottomans were involved in the first rebellions against him in his early reign. As a result, he minted coins in his own name and had Friday prayers and the khutba delivered in his name instead of in the name of Murad III, the Ottoman sultan. In response to the removal of his name from Friday prayers, Murad III began preparations for an attack on Morocco. After getting word of this, al Mansur rushed to send an ambassador to Istanbul with sizeable gifts and the attack was cancelled. He paid a tribute of over 100,000 gold coins, agreed to show respect to the Ottoman sultan and in return he was left alone. In 1583, the Saadian and Ottoman sultans even tentatively discussed a joint military operation against the Spanish in Oran. and issued propaganda that undermined the Ottoman sultan's claim as leader of all Muslims. Al Mansur even felt confident enough after 1587 to drop his regular payments to Murad III. Despite the limits of his power, he officially proclaimed himself caliph in the later part of his reign, seeing himself as rival, rather than subordinate, of the Ottomans, and even as the rightful leader of the Muslim world. The annexed territories contained Tuat, Jouda, Tamantit, Tabelbala, Ourgla, Tsabit, Tekorareen, and others.
Чингуеттидің қосылуы
Садиандар Чингуэттиді бірнеше рет бақылауға тырысты, ал ең көрнекті әрекеттер Сұлтан Мұхаммед әл-Шейхтің билігі кезінде жасалды, бірақ оны бақылау Ахмет әл-Мансурдың билігіне дейін келмеді. Ол 1584 жылы Мұхаммед бин Салем бастаған жорықты жеңіске жеткізіп, Чингуэттиді, қазіргі Мавританияны басып алды. Тондиби шайқасында соңхайлар 40 мыңдық әскермен қарсы келсе де, олар марокколықтардың ұңғылы қаруларынан мүресіз қалды да, жылдам қашқа жол тартты. Ахмет алға жылжып, Тімбукту мен Дженне қалаларын, сондай-ақ астана Гаоны тонады. Осы алғашқы жетістіктерге қарамастан, Сахара арқылы аумақты бақылау логистикасы көп ұзамай тым қиынға соқты, және Садиандар 1620 жылдан кейін көп ұзамай қалаларды бақылаудан шығарды. Ол Маракештегі Саади мақбараларындағы кесенеде жерленген. Оның сарайындағы белгілі жазушылар Ахмет Мохаммед әл-Маккари, Абд әл-Азиз әл-Фиштали, Ахмад Ибн әл-Кади және Әл-Масфиуи болды. Марокконың тәуелсіздігін сақтау үшін әл-Мансур Осман сұлтанының талаптарына тойтарыс берді. Еуропалықтар мен Османдықтарды бір-біріне қарсы қойып, әл-Мансур дипломатия арқылы билікті теңестіруде шеберлік танытты. Соңында ол кірісінен әлдеқайда көп шығынға батты. Ол өзінің иелігін жаулап алу арқылы кеңейтуге тырысты, және бастапқыда Соңхай империясына қарсы әскери жорығында сәтті болғанымен, марокколықтар уақыт өте келе жаулап алынған жергілікті халықты бақылауда ұстаудың қиындығымен бетпе-бет келді. Ал марокколықтар Соңхайдағы күресін жалғастыра бергенде, олардың әлемдік аренадағы күші мен беделі айтарлықтай төмендеді.
The Saadians repeatedly tried to control Chinguetti, and the most prominent attempts were made during the reign of Sultan Muhammad al Shaykh, but control of it did not come until the reign of Ahmed al Mansur, who stripped a campaign in 1584 led by Muhammad bin Salem in which he managed to seize control of Chinguetti, modern day Mauritania. Though the Songhai met them at the Battle of Tondibi with a force of 40,000, they lacked the Moroccan's gunpowder weapons and quickly fled. Ahmad advanced, sacking the Songhai cities of Timbuktu and Djenné, as well as the capital Gao. Despite these initial successes, the logistics of controlling a territory across the Sahara soon grew too difficult, and the Saadians lost control of the cities not long after 1620. who was based in Marrakech, and by Abou Fares Abdallah, who was based in Fes who had only local power. He was buried in the mausoleum of the Saadian Tombs in Marrakech. Well known writers at his court were Ahmed Mohammed al Maqqari, Abd al Aziz al Fishtali, Ahmad Ibn al Qadi and Al Masfiwi. Through astute diplomacy al Mansur resisted the demands of the Ottoman sultan, to preserve Moroccan independence. By playing the Europeans and Ottomans against one another, al Mansur excelled in the art of the balancing of power through diplomacy. Eventually he spent far more than he collected in revenue. He attempted to expand his holdings through conquest, and although initially successful in their military campaign against the Songhai Empire, the Moroccans found it increasingly difficult to maintain control over the conquered locals as time went on. Meanwhile, as the Moroccans continued to struggle in Songhai, their power and prestige on the world stage declined significantly.