Кіріспе

Қарапайым ағаш флейта

Құбыр – жалпы түрде түтік тәрізді үрмелі аспап, немесе нақты бір үрмелі аспаптардың атауы. Бұл сөз дыбырды бейнелейтін ономатопея болып табылады, және оның дыбысы құстың сайрауына ұқсауы мүмкін. Үш тесігі ғана бар құбырдың диапазоны, екінші немесе үшінші гармониялық дыбыстарды шығару үшін үрлеу арқылы қол жеткізіледі.

Халықтық саз

Фиппльді флейталар әлемнің көптеген мәдениеттерінде кездеседі. Көбінесе алты тесігі бар қойшының сырнайы – шаруалардың кең таралған бейнесі. Қойшылар көбінесе қойларын тыныштандыру үшін де, өздерін көңіл көтеру үшін де ойнайтын. Қазіргі заманғы, өндірісте жасалған алты тесікті халықтық сырнайлар «пеннивистл» немесе «қалайы сырнай» деп аталады. Рекордер – бұл сырнайдың бір түрі, оны мектептерде бастапқы музыкалық оқу құралы ретінде жиі пайдаланады, бірақ оркестрлік музыкада да қолдануға болатын әмбебап аспап.

Таборлық құбыр

Үш тесікті сыбызғы – бұл халық сыбызғысының бір түрі, ол әдетте бір қолмен ойналады, ал екінші қол табор немесе қоңырау сияқты басқа да серік аспапты, немесе ішекті барабанды (салтерий) таратады. Ағылшын тілінде бұл аспапты жай ғана сыбызғы деп атайды, бірақ оны басқа аспаптардан ажырату үшін көбінесе табор сыбызғысы деп атайды. Табор сыбызғысында екі саусақ тесігі және бір бас бармақ тесігі болады. Ағылшын дәстүрінде бұл үш тесік қалыпты сыбызғының төменгі үш тесігімен бірдей ноталарды – тон, тон, жарты тонды шығарады. Басқа табор сыбызғылары, мысалы француздық галубет, Пикко сыбызғысы, басктық тхисту және ксирула, арагондық чифло немесе Андалусияның Уэльвалық гаитасы мен гаита росиерасы әртүрлі реттелген. Әлдеқайда үлкен (әдетте 150-170 см ұзындығы бар), күрделі үш тесікті сыбызғы – словакиялық фуяра, ол әртүрлі ұзындықтағы екі параллель құбырдан жасалған. Оны поляк сыбызғысымен (фуяра, фуярка) шатастырмау керек, ол әдетте сабан қабығынан жасалған, әлдеқайда кішкентай (40 см дейін) және көне аспап. Мысалы, Торонтода 2005 жылы өткен «Польшаның мақтанышы» концертінде симфониялық және поляк халық музыкасы орындалды. Чехиялық фуяра да словак және поляк аспаптарына ұқсас. Сыбызғы мен табор орта ғасырларда Азияда кең таралған, және бүгінде де Еуропа мен Американың кейбір аймақтарында танымал. Ағылшын сыбызғысы мен таборының танымалдылығы төмендеді, бірақ 20-ғасырдың басында Моррис бишілерінің музыканттары оны қайта жаңғыртқанша толықтай жойылған жоқ. Дәстүрлі түрде қамыс, сүйек, азу немесе ағаштан жасалатын сыбызғылар қазір металл мен пластиктен де жасалады.

Флагеолет

Флагеолет Францияда табор сырнайынан дамып, оркестрлік аспапқа айналды. Оның төменгі үш тесігі табор сырнайындағыдай, екісі алдыңғы жағында, біреуі артқы жағында орналасқан. Осы тесіктерден жоғары тағы үш тесіктен тұратын топтама қосылды. Мундштуктің ішіндегі кесектен құралған ерекше құрылымы болды. 19 ғасырға дейін оркестрде қолданылған флагеолетке оркестрлік флейтадағы сияқты клапанды кілттер орнатылды.

Диаулос

Диаулос – ежелгі гректердегі екі түтікшені (аулос) біріктіретін, гобой сияқты тартылатын үрмелі аспап. Екі түтікше негізінен біріктірілген және көбінесе әртүрлі ұзындықта болған. Орындаушы кейде дөңгелек тыныс алу тәсілін қолданған.

Қамыс құбыр

Қамыс түтігі – сыбызғы сияқты құрылымға ие аспап, бірақ сыбызғының ауызшасы орнына, көбінесе қос қамыстан жасалған, гобой сияқты.

Құрбыш

Құрбыс – мүйізден жасалған резонатормен аяқталатын бір немесе бірнеше құбыры бар аспаптар. Ең қарапайым құралдар қамыстан, құбырдан және резонатордан ғана тұруы мүмкін. Күрделі құралдарда ойнауды жеңілдету үшін ортақ тіреуге бірнеше құбыр, бірнеше резонатор немесе мүйізден жасалған ауыздықтар болуы мүмкін. Бұл аспаптар Үндістаннан бастап Испанияға дейінгі, Солтүстік Африка мен Еуропаның көп бөлігін қамтитын кең аумақта таралған.