Кіріспе

Австриялық дәрігер (1915–2005)
сол аттас раввин

Хайнрих Гросс (14 қараша 1915 – 15 желтоқсан 2005) – австриялық психиатр, дәрігер және невролог, сот тағайындалған жетекші психиатр ретінде белгілі сарапшы, нацистік режимнің евтаназия бағдарламасы аясында «таза емес» деп есептелген физикалық, психикалық және/немесе эмоционалдық/мінез-құлқылық ерекшеліктері бар кем дегенде тоғыз баланы өлтіруге қатысқандығы дәлелденген. Оның жүздеген басқа нәрестелерді өлтірудегі рөлі нақты емес. Гросс Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде екі жыл бойы Шпигельгрунд балалар психиатриялық клиникасының директоры болды. Гростың қызметіне байланысты даудың маңызды бір бөлігі – балалар өлтірілгеннен кейін, олардың дене мүшелерінің бөліктері, әсіресе милары, ондаған жылдар бойы болашақта зерттеу үшін сақталған. Осы өлтірілген балалардың сақталған қалдықтары тек 2002 жылдың 28 сәуірінде жерленді.

Жастар және білім беру

Генрих Гросс 1915 жылғы 14 қарашада Венада дүниеге келген. Оның ата-анасы Карл мен Петронелла Гросс жүн және тоқыма өнімдерімен айналысқан. Генрихтің әкесі Генрих туғанға дейін қайтыс болған, ал анасы оны католик интернатына білім алуға орналастырған. 1934 жылы ол мемлекеттік гимназияны бітіріп, 1939 жылы Вена университетінен медицина ғылымдарының мағыстырылуына ие болды. 1932 жылы Гросс Гитлер жастарының қатарына қосылды және 1934 жылы «Штурмбаттюль» ұйымына мүше болды. Бұл ұйымдар Австрияда тыйым салынған 1934-1938 жылдар аралығында ол олардың мүшесі болып қала берді. 1938 жылы Германия Австрияны аннексиялағаннан кейін Гросс нацистік партияға қосылды.

Евтаназия бағдарламасы

Евтаназия нацистік концлагерьлерге дейін де кең таралған. Евтаназия бағдарламасы неміс халқына нацистер үшін «жоғары нәсілді» алудың және отбасыларға экономикалық жеңілдік берудің тиімді жолы ретінде ұсынылды. Нацистердің танымалдылығы артып, экономикалық жағдай қиын болған кезде, неміс халқы бұл ұсыныстарды кеңінен қабылдады. Am Spiegelgrund – психиатриялық аурухана аумағындағы балаларға күтім көрсету мекемесі болды. 1940-1945 жылдар аралығында мұнда ақыл-жағынан кемістігі бар ересектер мен балалар ұсталды. Олар онда түрлі жазалауларға ұшырады және шамамен 800 адам өлтірілді. Гросс 1940 жылдың қараша айында 15-павильонда жұмысын бастады. 1942 жылға қарай ол ауруханадағы басқа дәрігерлерге қарағанда көбірек балаларды өлтірді. Ол жетекші психиатр болып, ақыл-жағынан кемістігі бар балалардың неврологиясын зерттеуге кірісті. «Aktion T4» іс-шарасы кезінде өлтірулер көбейді, содан кейін Гросс құрбандарының миын одан әрі зерттеу үшін жинап ала бастады. 1943 жылы Гросс әскери қызметке шақырылды, бірақ 1945 жылы тұтқындалғанға дейін зерттеулер үшін жиі оралып тұрды. Гросс 1945 жылдан 1947 жылдың желтоқсанына дейін кеңес тұтқынында болды. Босатылғаннан кейін Гросс австриялық билік органдарымен ұсталды және бала өлтіруге қатысқандығы үшін сотқа тартылды. 1950 жылдың наурыз айында ол кісі өлтіруге көмектескен деп танылды және екі жылға бас бостандығынан айырылды. Гросс 1950 жылдың 1 сәуірінде түрмеден босатылды. 1951 жылы оның үкімі күштен шығарылды.

Соғыстан кейінгі мансап

Өзін өлтіргені туралы ісі қайта қараған жылы Гросс Розенхюгелдегі зерттеу жұмыстарын жалғастыруға рұқсат алды. 1955 жылы ол жүйке және психикалық аурулар бойынша мамандық алды және бұрынғы Ам-Штейнхоф ауруханасы мен қарттар үйінің бас дәрігері болды. 1957 жылы ол ерлер психикалық мекемелерінің бас сот психиатры болып тағайындалды. Ол ақыл-есі дұрыс емес деп танылған істер бойынша сот жүйесімен жұмыс істеді және барлық стерилизациялау ісіндегі шешімдерді қабылдауға жауапты болды. 1968 жылы оның үшін арнайы құрылған "Нерв жүйесінің бұзылуларын зерттеу институты" (Людвиг Болцман институты) басшысы болды. Гросс сарапшы ретінде жұмыс істеді және көп жыл бойы Австриядағы ең көп жұмыс істейтін сот сарапшысы деп есептелді. 1975 жылы Австрия Республикасы оған ғылым және өнер медалін (1) табыс етті, бірақ ол 2003 жылы осы медальден айырылды. 1975 жылы оның Австрияны нацистер басып алған кезеңде заңсыз кісі өлтірулерге қатысқандығы анықталды. Гросс көптеген наградаларынан айырылды, бірақ 1997 жылы тоғыз адамды өлтірді деген айыппен тергеу басталғанға дейін сот сарапшысы қызметін атқаруын жалғастырды.

Сот

Грос 1999 жылы жасаған қылмыстары үшін сотқа тартылды, алайда 2000 жылы оның деменциясы және Паркинсон ауруына байланысты сот процесі тоқтатылды. Грос 2005 жылғы 15 желтоқсанда 90 жасында қайтыс болды.