Аһренсбург мәдениеті: Солтүстік Еуропадағы соңғы мұз дәуіріндегі (12900-11700 ж.б.) көшпелі аңшылар. Жабайы бұғы – негізгі аң ауы, садақ пен жебе пайда болған.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Кейінгі Жоғарғы Палеолиттік көшпелі аңшылар мәдениеті
Late Upper Paleolithic nomadic hunter culture
Аренсбург мәдениеті немесе Аренсбургтік (шамамен б.з.д. 12,900 - 11,700 жылдар) – Солтүстік Орталық Еуропадағы Жас Дриас кезеңінде, Вейхсель мұз басуының соңындағы соңғы суық мерзімде пайда болған, орманды жоюға және бұталы арктикалық ақ қайың мен қарамсақтың тундрасын құруға әкелген көшпелі аңшылар мәдениеті (немесе технокомплекс). Ең маңызды аң ауы – жабайы бұғы. Жебе мен садақтың ең алғашқы анық табылған жерлері осы мәдениетке жатады, бірақ бұл қарулар одан бұрын да ойлап табылған болуы мүмкін. Аренсбургтік мәдениетінен бұрын Гамбург және Федермессер мәдениеттері болды, ал одан кейін Маглемосиан және Свидерия мәдениеттері пайда болды. Аренсбургтік табылдырықтар Оңтүстік және Батыс Скандинавияда, Солтүстік Германия жазығында және Польшаның батысында кездеседі. Аренсбург аймағына қазір Солтүстік және Балтық теңіздерінің түбінде жатқан кең аумақтар да кіреді, себебі Жас Дриас кезінде жағалау сызығы бүгінгіге қарағанда әлдеқайда солтүстікке орналасқан. Мәдениет Германияның Шлезвиг-Гольштейн жеріндегі Гамбургтің солтүстік-шығысында орналасқан Аренсбург ауылының жанындағы туннель аңғарының атымен аталады, онда Мейендорф, Штеллмор және Борнек жерлерінде Аренсбургтік қабаттары қазылған. Бұл және көптеген басқа табылдырықтар Жас Дриас кезеңіне жатса, Альт-Дювенштедттегі Аренсбургтік қабаты өте кешкі Аллерод кезеңіне жатады, яғни солтүстіктегі Бром мәдениетіне сәйкес келетін Аренсбургтің ерте сатысын көрсетеді. Бром және Аренсбург мәдениеттерімен байланысты тік ұштарлы артефактілер табылды.
The Ahrensburg culture or Ahrensburgian (c. 12,900 to 11,700 BP) was a late Upper Paleolithic nomadic hunter culture (or technocomplex) in north central Europe during the Younger Dryas, the last spell of cold at the end of the Weichsel glaciation resulting in deforestation and the formation of a tundra with bushy arctic white birch and rowan. The most important prey was the wild reindeer. The earliest definite finds of arrow and bow date to this culture, though these weapons might have been invented earlier. The Ahrensburgian was preceded by the Hamburg and Federmesser cultures and superseded by the Maglemosian and Swiderian cultures. Ahrensburgian finds were made in southern and western Scandinavia, the North German plain and western Poland. The Ahrensburgian area also included vast stretches of land now at the bottom of the North and Baltic Sea, since during the Younger Dryas the coastline took a much more northern course than today. The culture is named after a tunnel valley near the village of Ahrensburg, northeast of Hamburg in the German state of Schleswig Holstein, where Ahrensburg find layers were excavated in Meiendorf, Stellmoor and Borneck. While these as well as the majority of other find sites date to the Young Dryas, the Ahrensburgian find layer in Alt Duvenstedt has been dated to the very late Allerød, thus possibly representing an early stage of Ahrensburgian which might have corresponded to the Bromme culture in the north. Artefacts with tanged points are found associated with both the Bromme and the Ahrensburg cultures.
Шығу тегі
Ахренсбург мәдениеті – мұздық шегінуден және кейінгі палеолиттік мәдениеттердің ыдырауынан бастау алған кеш палеолиттік және ерте мезолиттік (немесе эпипалеолиттік) мәдени кешенге жатады. Мамонт пен басқа да ірі жануарлардың жоғалуы теңіз ресурстарын қоса алғанда, басқа да тіршілік көздерін пайдалануға түрткіс болды. Солтүстікке қарай көші-қондар Боллинг және Аллерёд кезеңдерінің жылы кезеңдерімен бірге жүрді, бірақ Солтүстік Еуразияның көп бөлігі Жас Дриас кезеңінде де мекенделген. Голоцендік климаттық максимум кезінде биомассаның артуы барлық топтардың азық-түлік іздеуін күшейтті, топтар арасында байланыстар дамыды және, әрі қарай, егіншіліктің басталуына әкелді. Әртүрлі технолиттік кешендер хронологиялық тұрғыдан климаттық кезеңдермен байланысты. Солтүстік Германияның қайтадан қоныстануы Вейхсель және Дриас I мұздықтары арасындағы соңғы мұздық аралық кезеңнің басталуымен, шамамен б.з.д. 12 700 жылға дейін саяхаттайды. Палинологиялық зерттеулер интерстадиалдың басындағы температураның күрт өсуі мен аңшы-жинаушылардың солтүстік жазықтарға кеңінен таралуы арасындағы тығыз байланысты көрсетеді. Қайта қоныстанудың алғашқы «пионерлік» кезеңінің болғаны туралы дәлелдер, мысалы, Польшадағы Орталық Еуропаның ерте магдален мәдениетінің табылуымен қайшы келеді. Бүгінде «Иықты ұштармен» литиктерімен сипатталатын Гамбургтік мәдениет Кресвеллианмен тығыз байланысты және Магдален мәдениетіне негізделген техно-кешен екені қабылданған. Гамбургтік технокешенінің ішінде Хавельте фазасының жас кезеңі кездеседі, кейде бұл солтүстік-батыс құбылысы ретінде түсіндіріледі, бәлкім бұрынғы жағалауға бағдарланған. Гамбургтік мәдениет жылы Боллинг кезеңінде, қысқа Дриас II мұздық кезеңінде (300 жылға жуық) және ерте жылы Аллерёд кезеңінде өмір сүрді. Дегенмен, Гамбургтің Одер өзенінің шығысында таралуы расталды және Гамбургтік мәдениет Литвада да кездесуі мүмкін. Ютландиядағы табылған заттар Гамбургтік мәдениеттің ертедегі аңшылары мен жинаушыларының бұрын күтілгеннен солтүстікке қарай кеңірек тарағанын көрсетеді. Иықты ұштармен литиктері бар Гамбургтік орындары Померания мұздық шегіне дейін солтүстікке жетеді. Жас Хавельте кезеңі Померания мұздық шегінен тыс аймақтарда және Дания аралдарында б.з.д. 12 300 жылдан кейін анықталды. Федермессер мәдениетінің «Арқалы ұштармен» литиктері әдетте Аллерёд интерстадиалында кездеседі. Федермессердің алғашқы табылулары Хавельтеден кейін немесе оның замандасы болды. Бұл мәдениет шамамен 1200 жыл, б.з.д. 11 900-10 700 жылдар аралығында өмір сүрді және Солтүстік Германия мен Польшадан Оңтүстік Литваға дейін орналасқан. Аллерёд қабаттарында балық ілгіштері табылды, бұл соңғы палеолитте балық аулаудың маңыздылығын көрсетеді. Қазіргі Азилияға (Франция, Испания) ұқсас жоғарғы палеолиттің соңғы дәуіріндегі дәстүрлердің белгілі бір сақталуы байқалады, мысалы, Вейцшедегі алмұрттан жасалған мүсін, мезолиттік алмұртты жануарлар мүсіндерімен байланысты қарастырылады. Бромм мәдениетінің орындары бүкіл Оңтүстік және Оңтүстік-Шығыс Балтық теңізінде кездеседі және Аллерёдтың екінші жартысына және III суық Дриас кезеңінің басына жатады. «Классикалық» Бромм кешені қарапайым және жылдам, бірақ экономикалық емес, бір платформалы (бір жақты) өзектерді пайдалана отырып, кремнезный өңдеумен сипатталады. Литвада байқалған жаңалық – үлкен және кіші «тілшелі ұштардың» енгізілуі. Бромм мәдениетінде бұл технология Хавельте тобынан алынған инновация ретінде қарастырылады. Осылайша, Бромм мәдениетінің шығу тегі және оның өкілдерінің Дания мен Солтүстік Германия аумақтарынан көшіп кетуі ұсынылды, дегенмен басқа көздер ерте Бромм Солтүстік Германияда (соңғы Аллерёд) жақсы анықталмаған деп санайды, онда ол Федермессермен топтасады. Ахренсбург мәдениеті әдетте Жас Дриас мұздықтарымен және боралдық кезеңмен байланысты. Ахренсбург мәдениетінің соңғы Дриас кезеңіндегі Бромм мәдениетінің тікелей мұрагері екендігі туралы дәстүрлі көзқарас, Ахренсбургтік технокешен Жас Дриастан бұрын басталған болуы мүмкін деген жаңа мәліметтермен қайшы келеді. Кейбір соңғы табылулар, мысалы, Оңтүстік Ландкрейс Ворпомерн Грайфсвальдтағы Хинтерзе 24 орны, Солтүстік Германиядағы ерте Ахренсбургтің аргументіне үлкен үлес қосады. Броммның тілшелі ұштар тобының кремнезный артефактілері Ахренсбург мәдениетінің технокешеніне прелюдия болып саналады және Ахренсбургтің Бромм мәдениетінен шыққандығын көрсетеді. Днепр өзенінің бастауындағы Бромм аймағындағы Гренск мәдениеті Ахренсбург мәдениетінің негізін қалаушы деп саналады. Алайда, бұл мәдениеттің нақты типологиялық хронологиясы әлі де белгісіз. Бромм кешенімен байланысты болғанымен, Гренск мәдениетінің тамырлары жергілікті Мамонт аңшылары мәдениетінде жақсы анықталған. Тағы бір мүмкіндік – аймақтық масштабта Гамбургтік мәдениеті географиялық және хронологиялық тұрғыдан Федермессер мәдениетімен немесе Арқалы тілшелі кешенмен алмасады деген байқау. Оңтүстік Скандинавияда Федермессердің нақты қоныстануы күмәнді, және кеңінен, бірақ бірауыздан емес, келісім бар, Федермессердің кейбір түрлері ерте Броммдық артефактілер жиынтығының бір бөлігін құрайды. Дегенмен, Федермессер түрлері көбінесе Гамбургтік жиынтықтармен бірге табылады (мысалы, Слотсенг және Сёльбьергте) және Солтүстік Германиядан алынған алдын ала мәліметтер Гамбургтік Хавельте орындары мен Федермессер орындары арасында белгілі бір дәрежеде заманауилықты көрсетеді. Сондықтан, Оңтүстік Скандинавияда Федермессер Гамбургтік пен Броммдық арасындағы қысқа мерзімдік кезеңді білдіруі мүмкін. Бұл «тілшелі ұштармен» сипатталатын мәдениеттер, мысалы «Броммдық» немесе «Бромме Лингби» Магдален мәдениетіне негізделген, Аллерёд кезеңінде пайда болды және бұғыларды аулаумен тығыз байланысты болды деген пікірге сәйкес келеді.
The Ahrensburg culture belongs to a Late Paleolithic and early Mesolithic (or Epipaleolithic) cultural complex that started with the glacial recession and the subsequent disintegration of Late Palaeolithic cultures between 15,000 and 10,000 BCE. The extinction of mammoth and other megafauna provided for an incentive to exploit other forms of subsistence that included maritime resources. Northward migrations coincided with the warm Bølling and Allerød events, but much of northern Eurasia remained inhabited during the Younger Dryas. During the holocene climatic optimum, the increased biomass led to a marked intensification in foraging by all groups, the development of inter group contacts, and ultimately, the initiation of agriculture. The different technolithic complexes are chronologically associated with the climatic chronozones. The re colonisation of Northern Germany is connected to the onset of the late Glacial Interstadial between Weichsel and the Dryas I glaciation, at the beginning of the Meiendorf Interstadial around 12,700 BCE. Palynological results demonstrate a close connection between the prominent temperature rise at the beginning of the Interstadial and the expansion of the hunter gatherers into the northern Lowlands. The existence of a primary “pioneer phase” in the re colonisation is contradicted by proof of e. g. an early Central European Magdalenian in Poland. Today it is commonly accepted that the Hamburgian, featured by "Shouldered Point" lithics, is a techno complex closely related to the Creswellian and rooted in the Magdalenian. Within the Hamburgian techno complex, a younger dating is found for the Havelte phase, sometimes interpreted as a northwestern phenomenon, perhaps oriented towards the former coastline. The Hamburgian culture existed during the warm Bølling period, the brief Dryas II glaciation (lasting 300 years) and in the early warmer Allerød period. However, the distribution of the Hamburgian east of the Oder River has been confirmed and Hamburgian culture can also be distinguished in Lithuania. Finds in Jutland indicates the expansion of early Hamburgian hunters and gatherers reached further north than previously expected. The Hamburgian sites with shouldered point lithics reach as far north as the Pomeranian ice margin. The younger Havelte phase has been proven for the area beyond the Pomeranian ice margin and on the Danish Isles after c. 12,300 BCE. The "Backed Point" lithics of Federmesser culture are usually dated in the Allerød Interstadial. Early Federmesser finds follows shortly or are contemporary to Havelte. The culture lasted approximately 1200 years from 11,900 to 10,700 BCE., and is located in Northern Germany and Poland to south Lithuania. Fish hooks were discovered in Allerød layers and emphasize the importance of fishing in the Late Palaeolithic. A certain survival of late Upper Palaeolithic traditions similar to contemporary Azilian (France, Spain) becomes apparent, such as the amber elk from Weitsche that can be considered as a link to the Mesolithic, amber animal sculptures. Bromme culture sites are found in the entire southern and southeastern Baltic, and are dated to the second half of Allerød and the early cold Dryas III period. The "classical" Brommian complex is typified by simple and fast, but uneconomical, flint processing using unipolar (single platform) cores. A new development noticed in Lithuania introduced both massive and smaller "tanged Points". In Bromme culture this technology is proposed to be an innovation derived from tanged Havelte groups. As such, derivation of Bromme culture and even migration of its representatives from the territories of Denmark and northern Germany have been proposed, although other sources hold early Bromme not to be very well defined in (late Allerød) Northern Germany, where it groups with Federmesser. Ahrensburg culture is normally associated with the Younger Dryas glacialization and the Pre boreal period. The traditional view of the Ahrensburg culture being a direct inheritor of the Bromme culture in the late Dryas period is contradicted by new information that the Ahrensburgian techno complex probably already started before the Younger Dryas, Some recent finds, such as the Hintersee 24 site in southern Landkreis Vorpommern Greifswald, would contribute to the argument of an early Ahrensburgian in northern Germany. Alternatively, flint artefacts of Bromme tanged point groups is considered to prelude the techno complex of the Ahrensburg culture and would point to the provenience of Ahrensburg from Bromme culture. As such, the Grensk culture in Bromme territory at the source of the Dnieper River was proposed to be the direct originator of Ahrensburgian culture. However, the exact typological chronology of this culture is still unclear. Though associated with the Bromme complex, Grensk culture has its roots more defined in the local Mammoth Hunters' culture. Another possibility derives from the observation that on a regional scale, the Hamburgian culture is succeeded geographically as well as chronologically by the Federmesser culture, or Arch Backed Piece Complex. The existence of a genuine Federmesser occupation in southern Scandinavia is highly controversial, and there is wide, though not unanimous, agreement that some Federmesser types constitute an integral part of the early Brommean artefact inventory. Still, Federmesser types are also often found in close association with Hamburgian assemblages (e. g. at Slotseng and Sølbjerg) and tentative, dating from northern Germany shows some degree of contemporaneity between the late Hamburgian Havelte sites and the Federmesser ones. Therefore, in southern Scandinavia the Federmesser may represent a brief transitory phase between the Hamburgian and the Brommean. This corresponds with the notion that "tanged point cultures" such as "Brommian" or "Bromme Lyngby" appear to be based on the Magdalenian, during the Allerød and were closely associated with reindeer hunting.
Стеллмур
Стеллмур – қазан айында негізінен мекенделген маусымдық қоныс, онда 650 бұғының сүйектері табылды. Аң аулау құралы – садақ және жебе. Стеллмурдан қарағайдан жасалған, осы мәдениетке тән skaftunge жебе ұштары үшін қолданылған, жақсы сақталған жебе сағалары да табылды. Көптеген толық бұғы қаңқалары, кеудесіне жебе ұштары қадалған күйінде табылған, бұл жоғары күштерге шалынған құрбандықтар болған болуы мүмкін. Археологтар қоныстарда тас шеңберлер тапты, олар тері шатырлардың негіздері болған деуге болады.
Stellmoor was a seasonal settlement inhabited primarily during October, and bones from 650 reindeer have been found there. The hunting tool was bow and arrow. From Stellmoor there are also well preserved arrow shafts of pine intended for the culture's characteristic skaftunge arrowheads of flint. A number of intact reindeer skeletons, with arrowheads in the chest, has been found, and they were probably sacrifices to higher powers. At the settlements, archaeologists have found circles of stone, which probably were the foundations of hide teepees.
Скандинавия, Хенсбакка тобы
Норвегия мен Швецияның батыс бөлігіндегі ең ерте сенімді мекендеу іздері, Жас Дриас кезеңінен Преборейге өту кезеңіне жатады. Қоршаған ортаның жақсаруы және маусымдық көші-қондар арқылы жинақталған тәжірибе, солтүстік аймақтарда теңіз ресурстарын кеңінен пайдалануға мүмкіндік берді. Швецияның батыс жағалауындағы Хенсбакка тобы, Континенттік Аренсбург мәдениетінде болған мәдени фрагментация процесін көрсетеді. Мезолиттің басындағы жаңа көші-қондардың орнына, табылған қазба сүйектер мен жаңа мерзімдеу деректері, қоныстанудың үзіліссіз болғанын (маңызды үзіліс болмағанын) көрсетеді. Жаңа білімдер отандық дамуға қосымша жағдай жасайды, ал климаттың қарқынды өзгеруі мәдени өзгерістерді жеделдетті.
The earliest reliable traces of habitation in the northern territories of Norway and western Sweden date to the transition period from the Younger Dryas to the Preboreal. More favourable living conditions, and past experience gained through seasonal rounds, prompted increased maritime resource exploitation in the northern territories. The Hensbacka group on the west coast of Sweden exemplifies the cultural fragmentation process that took place within the Continental Ahrensburgian. Instead of new immigrations at the beginning of the Mesolithic, the discovery of deposited bones and new dating indicate that there was no (significant) break in settlement continuity. New knowledge provides aspects for a further autochthonous development, with a rapid climatic change stimulating a swift cultural change.