Кіріспе

Түрік тіліндегі сөздер жиынтығы – түрік тілінің сөздік қоры. Тіл кеңінен агглютинация мен жұрнақтарды қолданып, есімдер мен етістіктердің түбірлерінен сөз жасайды. Түрік тілінде түрік сөздерімен қатар араб, парсы, француз және басқа тілдерден алынған сөздер де көп. Бұл мақала түрік грамматикасына көмекші материал ретінде берілген және грамматикалық санатындағы кейбір ақпараттарды қамтиды. Бұл мақаланың басты мақсаты – түрік тіліндегі yapım ekleri, яғни "құралымдық жұрнақтардың" қолданылуын көрсету, сондай-ақ есімдіктер, анықтауыштар, соңғы қосымшалар және байланыс сөздері сияқты маңызды сөздерді ұсыну.

Шығу тегі

Тоғызыншы ғасырда түріктер ислам дінін қабылдап, араб әліпбиін қолдана бастады. Селжук түріктері Иранды (Парсыны) басып алғаннан кейін, олар парсы тілін ресми және әдеби қолдану үшін қабылдады. Білімді түріктер үш тілдің сөздік қорын пайдалана алды: түрік, араб және парсы тілдерін. Осман империясы Анадолиядағы Селжук империясының қалдықтарынан туған кезде, оның ресми тілі – Османлыка немесе Осман түрік тілі, сөздік қорының көлемі бойынша ағылшын тіліне ең жақын тіл болды (#Льюис бойынша). Дегенмен, қарапайым халық «қатаң түрік» деп аталатын каба түркісін қолдануын жалғастырды, ол көптеген қарыз сөздерден тұрады және қазіргі түрік тілінің негізі болып табылады. 1923 жылы Түрік Республикасының құрылуымен халық пен басқару тілдерін біріктіруге және елді батыстандандыруға тырысу басталды. Латын әліпбиіне негізделген қазіргі түрік әліпбиі енгізілді. Сондай-ақ, араб және парсы сөздері мүмкіндігінше: тілде сақталған түрік сөздерімен, ескірген түрік сөздерімен, түрік тілінің жалғастырушылық қасиеттерінен жүйелі түрде жасалған жаңа сөздермен, толығымен жаңа сөздермен немесе сөзжасамдармен алмастырылды. Алайда, қазіргі түрік тіліндегі сөздердің үлкен бөлігі араб немесе парсы текті. Осман империясы Византия империясын бағындырғандықтан түрік тілінде грек тілінен алынған сөздер де бар. Сонымен қатар, басқа еуропалық тілдерден немесе Еуропаның жалпы техникалық сөздігінен де қарыздар кездеседі. Соңғы жағдайда қарыздар көбінесе француз тіліндегі айтылуымен алынады.

Есімдіктер

Түрік тіліндегі есімдер мен есімдіктердің грамматикалық жынысы жоқ (мысалы, "o" есімдігі "ол", "олар" немесе "оны" мағынасын береді), бірақ алты грамматикалық септеме бар: жай септеме немесе абсолют (негізгі мүше немесе белгісіз толықтауыш үшін қолданылады), айқындама септеме (анық толықтауыш үшін қолданылады), берік септеме (= to), орналас септеме (= in), шығару септеме (= from), меншік септеме (= of). Екі грамматикалық сан бар: жекеше және көпше.

Бірлескен сөздер

Түрік тіліндегі кейбір байланыс сөздері парсы және араб тілдерінен қабылданған.

Пайдалануы

Б, өйткені А "Б, өйткені А". А болса, Б болады. "Егер А болса, онда В" ("Егер" көбінесе қолданылмайды.) "Себебі" және "егер" екеуі де парсы сөздері; соңғысы көбінесе қажет емес, себебі етістіктің шартты түрі бар.