Кіріспе

АҚШ штаты Мэннің ресми мемлекеттік нышаны.

Мэн штатының Ұлы мөрі 1820 жылдың маусым айында қабылданды. Дизайн идеясы Мэн штатының Хэллоуэлл қаласынан Бенджамин Воганға, ал түпнұсқа эскизі полковник Исаак Ридтің Уолдоборо қаласынан шыққан келіні Берта Смузге жатқызылады, ол мөрдің ресми сипаттамасын және түсіндірмесін жазған деп есептеледі. Мөрдің кейбір бөлшектері өзгерген, бірақ оның жалпы дизайны мен бейнелері түпнұсқасына сәйкес сақталған. Мөрдің ортасында – су мен орманмен шектескен алаңда демалып жатқан қашан бейнеленген қалқан. Қалқанның екі жағында – шаруа тырнауына сүйеніп отыр, ал теңізші – аяқ тірегіне. Қалқанның үстінде «Dirigo» (Мен жетекшілік етемін) деген ұран мен стильделген Солтүстік жұлдыз бейнеленген. Қалқанның астында «Maine» деген жазу бар. 1919 жылғы заң шығарушы орган мөрдің дизайны енді өзгермеуі керек деп шешті, және бұл дизайн бүгінге дейін қолданылып келеді.

Девизі

Дириго (латынша "Мен бағыттаймын" немесе "Мен жетелеймін") – Мэн штатының ұраны, бұрын қыркүйек айында сайлау өткізетін жалғыз штат болған. (Саясаткерлер осы сайлауларды үрдістің белгісін анықтау үшін қадағалап отырды. «Жаңа келісімге» дейін республикашылар: «Мэн қалай болса, ел де солай болады» деп мәлімдеді.) Осы ұран бейнеленген мөрді қабылдау туралы қаулы оның мағынасын түсіндіреді: «Поляр жұлдызы теңізшінің кемені жолсыз мұхиттан қажетті белімге жеткізетін нұсқаушысы және бағыт берушісі, сондай-ақ магниттік тартымның орталығы ретінде қарастырылған. Ол барлық сезімдер бұрылатын нүктені бейнелеу үшін метафоралық түрде қолданылған және осы жерде штатты бейнелеуге арналғандықтан, оны азаматтардың нұсқаушысы және патриоттың барлық күш-жігерін бағыттауы тиіс нысан деп санауға болады». Мэн университеті бұл ұран мен мөрді пайдаланады. Бұрын «Қолжетімді денсаулық сақтау туралы» заң қабылданғанға дейін Мэн штатының денсаулық сақтау жүйесін басқарған «Дириго денсаулық сақтау агенттігі» де осы ұранды атауы ретінде қолданған.

Дизайн

Мэн заңына сәйкес, 1-тарау 201-бөлім: Мемлекеттік мөр – күміс қалқан, үстінде қарағай ағашы (Americana, quinis ex uno folliculo setis) бейнеленген, ал оның табанында жатқан лось (cervus alces) суреттелген; екі жақта қолдаушылар: оң жағында, қайрағына сүйенген шаруа; сол жағында, зәкірге сүйенген теңізші. Алдыңғы жағында теңіз бен құрлықты көрсететін және қалқанның астында ірі римдік әріптермен мемлекеттің атауы жазылған: MAINE. Мүсіннің үстінде Солтүстік жұлдызы бейнеленген елтаңба орналасқан. Ұран, кішкентай римдік әріптермен, қалқан мен елтаңбаның арасына орналасқан тақташада көрсетілген: DIRIGO. Мэн штаты штат мәртебесін алғаннан кейін көп ұзамай, 1820 жылдың 9 маусымында ресми мемлекеттік мөр қабылданды. Бірақ, «ұранның қалай жасалғаны немесе таңдалғаны туралы ешқандай жазба жоқ». Рид, бастапқыда Массачусетс штатының Уолдоборо қаласынан болса да, Мэннің штатқа айналуына қарсы болды. 1816 жылдың сәуір айында ол отбасымен Уолдоборо, Мэн штатындағы Глиддендегі сарайға көшті, ол тарихи тұрғыдан Reed Mansion деп аталды. Сонда Рид пен оның келіні Берта Смуз мөрді бірге жасады деп есептеледі. Көптеген мақалалар жариялаған Вон өмірін диірмендер, дүкендер, баспаханалар, сыра зауыттары салуға және Кеннебек округінің дамуына жәрдемдесуге арнады. Ридтің сипаттамасына сүйене отырып, Вон заң шығару комитетінің кіші комитетіне алдын ала эскиз ұсынды. Дизайн әртүрлі себептермен көпшілік тарапынан қабылданбады: лось «бұғыға көбірек ұқсайды», ал комитет мүшесінің бірі оның бастапқы тілегі – солтүстік жарығы мен Пауылдың сөзі енгізілмегеніне шағымданады. Мемлекеттік мөр ресми құжаттарда дереу қолданылуы керек болғанына қарамастан, «оның ешбір бөлігі өте шебер жасалмаған немесе орындалмаған; сондықтан талғам мен санасы бар адамдар бұл бейнелерге немесе эмблемаларға толыққанды риза болған жоқ», – дейді тарихшы Уильям Д. Уильямсон. Алайда, 2020 жылы Мэннің екі жүз жылдығын тойлауға орай, Vaughan Woods & Historical Homestead серіктестігімен Мэн штатының алғашқы мөрінің қазіргі заманғы түсіндіруін іздеген конкурс жарияланды. Жеңімпаздың жұмысы Бенджамин Воганның ас бөлмесіндегі мантелдің үстіне ілінеді. Sun Journal газетінде Вон эмблемаларды ұсынғаны және оның бір қызы ас бөлмесіндегі үстелде бастапқы эскизді жасағаны туралы ақпарат келтірілген. «Біз Одақтағы ең солтүстік штатпыз», – деді Вон, «бірақ басқа штаттар үшін қарапайым жұлдыз болса, біз үшін ол Солтүстік жұлдызға айналады». Мэн штатының тарихшысы Герб Адамс Мэн заң шығарушысының кіші комитеті мөрді жобалау үшін Воганға жүгінгенін айтса, Уолдоборо тарихи қоғамының президенті Джин Б. Лоуренс Айзек Ридтің келіні Берта Смуз оны тігіп, бастапқы дизайнды жасағанын мәлімдеді. 2020 жылдың 26 наурызында Уолдоборо тарихи қоғамының қамқоршылары «Берта Смуздың 1820 жылғы мемлекеттік мөрінің бейнелі сыйлығын» еске алу үшін Мэн штатының Уолдоборо қаласындағы Рид сарайының бұрынғы орнының сыртында тақта орнатуға қаржы алуға ие болды. Лоуренстің сөзіне сүйенсек, 17 жасар Смуз әкесі берген ұсыныстар тізімінен «тігіспен жасалған бейне» құрды. 1930 жылы Maine Library Bulletin «(Рид) мөрдің және оны құрайтын символдардың егжей-тегжейлі және сәл әсем сипаттамасының авторы деп жалпыға бірдей мойындалды. Заңнамаға қоса берілген соңғы эскиз полковник Ридтің келіні Берта Смуздың жұмысы болды» деп хабарлады. Бұл бюллетеньде Ридтің ешбір ұрпағының мөрді жобалауға қатысқан отбасы мүшелерінің қатысуын растай алмайтыны айтылды. «Берта Смуз мөрді суретке түсіруге қатысы бар болса да, бұл мәлімдемені растайтын ешқандай дәлел жоқ», – делінген Ұлттық тіркелімге берілген өтініште. Қазіргі уақытта Мэн штатының архивінде Мэн штатының алғашқы заңнамасына қоса 1820 жылғы ресми гербінің бастапқы эскизі сақтаулы, бірақ суреттің авторлығын растайтын ешқандай құжат жоқ. Дейв Мартуччидің сөзіне сүйенсек, танымал дизайн 1919 жылы суретші Генри Гибсон салған. Мөр 1800 жылдар бойы әртүрлі жобалау кезеңдерінен өтті, бірақ 1820 жылы сипатталған бастапқы элементтер сақталды. Мэн штаты 1901 жылы өзінің мемлекеттік туын қабылдады, ол орталықта орналасқан қарағай ағашынан және сол жақ бұрышындағы көк жұлдыздан тұрды, ал фон бейтарап болды. 1909 жылы штат теңіз көк түсті фонда мемлекеттік мөрді пайдаланатын жаңа ту дизайнын қабылдады.