Тан әулетінің қанағатты канцлері Ли Юаньхун

Кіріспе

Тан әулетінің қытайлық канцлері Ли Юаньхоң (; 733 жылы қайтыс болды), әдепті есімі Даган (大綱), ресми атағы Циншуй бароны Вэньчжун (清水文忠男), Тан әулеті кезіндегі қытай саясаткері, император Сюаньцзунның билігінде канцлер қызметін атқарды.

Өмірбаян

Ли Юаньхоңның қай жылы дүниеге келгені белгісіз. Оның отбасы бастапқыда Хуа префектурасынан (滑州, қазіргі Аньян, Хэнань) шыққан, бірақ Ли Юаньхоңның кезінде Тан әулетінің астанасы Чанъанға көшіп барған. Отбасы Хань әулетінің генералы Ли Лингтің ұрпағы екенін мәлімдеді, ол қоршауға алынғаннан кейін Сюннуға берілді. Олардың айтуынша, олардың бір атасы және Ли Лингтің ұрпағы Солтүстік Вэйдің азаматы болды және ол Бинг залында (丙殿) Солтүстік Вэй императорымен кездескен кезде Бинг тегін алды. Ли Юаньхоңның бес атасының атасы Бинг Мин (丙明) Суй әулеті кезінде командир болып қызмет етті және Лонджу герцогы болды. Ли Юаньхоңның үш атасының атасы Бинг Кан (丙粲) кейіннен Тан әулетінің азаматы болды, өйткені ол Танның негізін қалаушы Император Гаозумен таныс болған; Император Гаозу оны Ин герцогы етіп тағайындады. Император Гаозудың әкесі Ли Бингтің (李昺) есімін таңудан сақтау үшін Император Гаозу Бинг отбасының тегін Ли тегіне өзгертті. Ли Юаньхоңның атасы Ли Куан (李寬) Император Гаозудың немересі Император Гаоцзунның тұсында құдайға табыну министрі болып қызмет етті және Лонгси герцогы атағын алды. Ли Юаньхоңның әкесі Ли Даогуан Император Гаоцзунның әйелі У Цзэтяньнің тұсында кеңесші болып қызмет атқарды. Ли Юаньхоңның жастығынан сақтықпен және мейірімділікпен көзге түскені айтылады. Ол мемлекеттік қызметтегі мансабын Цзин префектурасында (涇州, қазіргі Пиньлян, Ганьсу) әскери кеңседе бастады, кейіннен У Цзэтяньнің ұлы Император Чжунцзунның екінші билігі кезінде елордалық Йонг префектурасында (雍州, қазіргі Сиань, Шэньси) халық санағы офицері болып тағайындалды. Сол кезде Император Чжунцзунның қарындасы Тайпин ханшайымы сарайдағы қуатты әйелдердің бірі болды. Бірде ол будда ғибадатханасымен диқанның меншігі үшін дауласқанда, Ли Юаньхоң ғибадатхананың пайдасына шешім шығарды. Ли Юаньхоңның жоғары лауазымды бастығы, Йонг префектурасының бас хатшысы Ду Хуэйчжэнь қатты таңғалып, Лиге шешімін өзгертуге тырысты; Ли үлкен әріптермен өз шешімінің астына «Оңтүстік таулар [яғни Цинлинг таулары] осы шешім өзгертілгенге дейін қозғалмайды» деп жауап берді. Ду бұл туралы ештеңе істей алмады. Кейін Ли Хаоцзи округінің (好畤, қазіргі Сяньян, Шэньси) судьясы, содан кейін Рун префектурасының (潤州, қазіргі Жэньцзян, Цзянсу) префектының әскери кеңесшісі болды және ол қызмет еткен жердің барлығында жақсы беделге ие болды.

It is not known when Li Yuanhong was born. His family was originally from what would become Hua Prefecture (滑州, roughly modern Anyang, Henan), but by Li Yuanhong's time had moved to the Tang dynasty capital Chang'an. The family claimed to be descended from the Han dynasty general Li Ling, who had surrendered to Xiongnu after being surrounded. According to their claims, an ancestor of theirs and descendant of Li Ling eventually became a subject of Northern Wei and, as he met the Northern Wei emperor at Bing Hall (丙殿), was given the family name of Bing. Li Yuanhong's great great grandfather Bing Ming (丙明) served as a commandant during the Sui dynasty and was created the Duke of Longju. Li Yuanhong's great grandfather Bing Can (丙粲) later became a subject of the Tang dynasty, as he was an acquaintance of Tang's founder Emperor Gaozu; Emperor Gaozu created him the Duke of Ying. In order to observe naming taboo for Emperor Gaozu's father Li Bing (李昺), Emperor Gaozu had the Bing family's name changed to Li. Li Yuanhong's grandfather Li Kuan (李寬) served as the minister of worship during the reign of Emperor Gaozu's grandson Emperor Gaozong, and carried the title of Duke of Longxi. Li Yuanhong's father Li Daoguang served as a chancellor during the reign of Emperor Gaozong's wife Wu Zetian. Li Yuanhong was said to be careful and kind in his youth. He started his civil service career as a military office at Jing Prefecture (涇州, roughly modern Pingliang, Gansu), and later was promoted to be the census officer at the capital prefecture Yong Prefecture (雍州, roughly modern Xi'an, Shaanxi) during the second reign of Wu Zetian's son Emperor Zhongzong. At that time, Emperor Zhongzong's sister Princess Taiping was one of the powerful women at court, and on one occasion, she was litigating with a Buddhist temple as to the ownership of a mill, Li Yuahong ruled for the temple. Li Yuanhong's superior, the secretary general of Yong Prefecture Dou Huaizhen, was shocked and tried to get Li to change his ruling; Li responded by writing, in large characters, under his ruling, "The Southern Mountains [(i. e., the Qinling Mountains)] may move before this ruling may be changed." Dou could not do anything about it. Li later served as the magistrate of Haozhi County (好畤, in modern Xianyang, Shaanxi) and then the military advisor to the prefect of Run Prefecture (潤州, roughly modern Zhenjiang, Jiangsu), and was said to have good reputation wherever he served.

Император Сюаньцзунның тұсында

Кайюань дәуірінің (713–741) басында, император Чжунцзоңның немере інісі, император Сюаньцзунның тұсында Ли Юаньхоң Ванньян округінің (萬年) билеушісі болды. Ол салықтарды әділ жинап, округті тым қатаң болмай-ақ жақсы басқарды. Кейіннен ол Цзиньчжао муниципалитетінің (京兆府, яғни Чанъань) мэрі болып тағайындалды. Ол кезде айтылғандай, күшті рулар Чанъаньдағы өзендерде жеке диірмендер салған, бұл суару жүйесіне кері әсер еткен. Ли осы жеке диірмендерді бұйрықпен бұзды, бұл халыққа зор пайда келтірді. Соңынан ол қоғамдық жұмыстар (工部侍郎, Гонгбу Шиланг), әскери істер (兵部侍郎, Бингбу Шиланг) және мемлекеттік қызмет істері (吏部侍郎, Либу Шиланг) министрлерінің орынбасарлары болып қызмет етті. 725 жылы халық санағы министрлерінің орынбасарлары (戶部侍郎, Hubu Shilang) Ян Чанг (楊瑒) және Бай Жишен (白知慎) бюджеттік шешімдерді дұрыс қабылдамағандықтары үшін айыпталып, округтік префекттерге төмендетілді. Император Сюаньцзун канцлерлер мен басқа да шенеуніктерден халық санағы министрлігін басқара алатын лайықты адамды ұсынуды сұрады, көптеген адамдар Лиді ұсынды. Император Сюаньцзун оны халық санағы министрі (戶部尚書, Hubu Shangshu) етіп тағайындауға ниеттенді, бірақ сол кездегі жоғары лауазымды шенеуніктер оның әлі де жеткіліксіз тәжірибелі деп ойлады, сондықтан ол тек халық санағы министрінің орынбасары болып тағайындалды және оған Чжун Дайфу (中大夫) құрметті атағы берілді. Ол император Сюаньцзунға ұнаған бірқатар саяси ұсыныстар жасады, император Сюаньцзун оған шапан мен жібекпен сыйлады. 726 жылы, жемқорлыққа қатысты айыптаулар бойынша канцлер Чжан Шуо қызметтен алынғаннан кейін, Ли Цзюньшу Шиланг (中書侍郎) болып тағайындалды, ол үкіметтің заң шығару бюросының (中書省, Zhongshu Sheng) бас орынбасары болды және Tong Zhongshu Menxia Pingzhangshi (同中書門下平章事) атағын алды, ол де-факто канцлер болды. Оған сондай-ақ Инцин Гуанлу Дайфу (銀青光祿大夫) құрметті атағы берілді және Циншуй бароны атағы берілді. Ли адал және қарапайым болған, ол канцлер болғаннан кейін, белгілі бір жетістіктерге қол жеткізе отырып, шенеуніктердің пара беру арқылы немесе жақсы қарым-қатынас орнату арқылы қызметке көтерілуге тырысуын шектеуге ұмтылды. Сол кезде мемлекеттік жерлердің өнімдерін шенеуніктердің жалақысы ретінде пайдалану жүйесін тоқтату туралы ұсыныс жасалды, оның орнына жерлерді қазынаны толтыру үшін пайдалану ұсынылды; Ли мұндай әрекет тек қосымша шығындарға әкеледі деп атап өтті, өйткені шенеуніктердің жалақысы ақыры қазынадан төленуі керек еді, және ұсыныс қабылданбады. Сонымен қатар, У Цзинь (吳兢) император тарихын жазумен айналысты, бірақ жұмысын аяқтамас бұрын анасының қайтысынан кейін демалысқа шықты. У аза тұру мерзімінен кейін жұмысты жалғастыруды сұрады және оған Цзисиан институтында (集賢院) рұқсат берілді. 727 жылы Чжан зейнеткерлікке шыққаннан кейін, император Сюаньцзун оны үйде император тарихын жазумен айналысуға бұйырды. Ли У мен Чжанның император Сюаньцзунның арғы атасы император Тайцзун құрған Тарих павильонында (史館, Shiguan) емес, бөлек жерлерде жұмыс істеуі император мұрағаттарының жоғалуына мүмкіндік береді деп сенді, сондықтан оның ұсынысы бойынша У мен Чжан Тарих павильонында бірге жұмыс істеуге шақырылды. Ли канцлер болып қызмет еткен кезде үлкен үй салмай, жақсы жылқы алмады, императорлық сыйлықтарды туыстарына берді, бұл жоғары лауазымды шенеунік Сон Цзиңнің мақтауына ие болды. Алайда, ол әріптесі Ду Сяньмен жиі келіспеушіліктерге тап болды, ал аға канцлер Юань Цяньяо олардың арасындағы келіспеушіліктерді реттеуге қабілетсіз болды, бұл император Сюаньцзунның үшеуіне де наразылығын тудырды. 729 жылы ол үшеуін де канцлер лауазымынан алып тастап, олардың орнына Ювен Ронг пен Пей Гуантингті тағайындады, ал басқа канцлер Сяо Сонгты қалдырды. Кейіннен ол ауруына байланысты мемлекеттік қызметтен толықтай кетті, бірақ кейіннен оған халық санағы министрінің құрметті лауазымы берілді және осы атақпен зейнетке шығуға рұқсат берілді. 733 жылы, ауыр сырқаттанған кезде, ол император Сюаньцзунның мұрагер ханзадасы Ли Хунның үйінің басшысы болып тағайындалды. Ол көп ұзамай қайтыс болды және қайтыс болғаннан кейін құрметке ие болды.

Early in the Kaiyuan era (713–741) of Emperor Zhongzong's nephew Emperor Xuanzong, Li Yuanhong became the magistrate of Wannian County (萬年), one of the two counties making up the capital Chang'an. It was said that he was fair in imposing taxes and that he was able to get the county well governed without being overly strict. He was later promoted to the mayor of Jingzhao Municipality (京兆府, i. e., Chang'an). It was said at the time that powerful clans often constructed private mills on the rivers in Chang'an, and this negatively impacted the irrigation. Li ordered that these private mills be destroyed, at great benefit to the people. He later successively served as the deputy minister of public works (工部侍郎, Gongbu Shilang), defense (兵部侍郎, Bingbu Shilang), and civil service affairs (吏部侍郎, Libu Shilang). In 725, the deputy ministers of census (戶部侍郎, Hubu Shilang) Yang Chang (楊瑒) and Bai Zhishen (白知慎) were both charged with making poor budgetary decisions and demoted to be prefectural prefects. Emperor Xuanzong asked the chancellors and other officials to recommend someone who could be qualified to lead the ministry of census, and many recommended Li. Emperor Xuanzong was set to make him the minister of census (戶部尚書, Hubu Shangshu), but the high level officials at the time thought that he was still too inexperienced, and therefore he was only made deputy minister of census, and was given the honorific title Zhong Daifu (中大夫). He submitted a number of policy suggestions that pleased Emperor Xuanzong, and Emperor Xuanzong awarded him with a robe and silk. In 726, in the aftermaths of the chancellor Zhang Shuo being removed on accusations of corruption, Li was made Zhongshu Shilang (中書侍郎), the deputy head of the legislative bureau of government (中書省, Zhongshu Sheng) and given the designation Tong Zhongshu Menxia Pingzhangshi (同中書門下平章事), making him a chancellor de facto. He was also given the honorific title Yinqing Guanglu Daifu (銀青光祿大夫) and created the Baron of Qingshui. It was said that Li was honest and frugal, and after he became chancellor, he, with some success, tried to curb the tendency for officials to seek promotions by bribes or ingratiations. There was a proposal at the time to end the system of using certain public fields' produce as salary for the officials and instead using the fields to produce for the treasury; Li pointed out that doing so would be merely causing an additional layer of waste, as ultimately the officials' salaries would have to come from the treasury, and the proposal was not carried out. Meanwhile, the official Wu Jing (吳兢) had been in charge of editing the imperial history, but before his work was complete, he took a leave because of his mother's death. After Wu's period of mourning was complete, he requested to continue the work and was permitted to do so at the Jixian Institute (集賢院). After Zhang retired in 727, Emperor Xuanzong also had him work on editing the imperial history at home. Li believed that having Wu and Zhang work separately in separate locations, rather than at the History Pavilion (史館, Shiguan) that Emperor Xuanzong's great grandfather Emperor Taizong had established, made it easy for imperial archives to be lost, and at his suggestion, Wu and Zhang were asked to work together at the History Pavilion. It was said that while Li served as chancellor, he did not get a larger mansion, did not get more impressive horses, and gave the imperial awards to his relatives, drawing praise from the senior official Song Jing. However, he often had disagreements with fellow chancellor Du Xian, and the senior chancellor Yuan Qianyao was unable to moderate their differences, drawing Emperor Xuanzong's displeasure with all three. In 729, he removed all three from chancellor positions, replacing them with Yuwen Rong and Pei Guangting, while retaining fellow chancellor Xiao Song. Li was demoted to be the prefect of Cao Prefecture (曹州, roughly modern Heze, Shandong). He later left civil service altogether on account of illness, but later was given the honorary office of minister of census and allowed to retire with that title. In 733, when he was seriously ill, he was made the head of the household for Emperor Xuanzong's crown prince Li Hong. He died soon thereafter and was given posthumous honors.

Ескертпелер мен сілтемелер

Танның көне кітабы, 98-том. Танның жаңа кітабы, 126-том. Зичжи Тунцзянь, 208, 213-томдар.