Нарколепсиямен байланысты катаплексия: себептері, көріністері және диагностикасы
Cataplexy
Нарколепсия: катаплексия – эмоцияларға байланысты бұлшық әлсіздігі. Себебі – гипокретин нейрондарының аутоиммунды бұзылуы. Симптомдар, себептер туралы біліңіз.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Медициналық жағдай – нарколепсия
Medical condition – narcolepsy
Катаплексия – бұлшықет әлсіздігінің кенеттен және уақытша эпизоды, ол толық саналылық сақталған күйде, әдетте күлу, жылау немесе қорқыныш сияқты эмоциялардың әсерінен туындайды. Катаплексия нарколепсиясы бар адамдардың шамамен 20%-ына әсер етеді және ояну мен ұйқы арасындағы кезеңді реттеуге қатысатын нейропептид гипокретиннің (орексин деп те аталады) гипоталамустық нейрондарының аутоиммундық жойылуынан туындайды. Нарколепсиясыз катаплексия сирек кездеседі және оның себебі белгісіз. Катаплексия термині грек тіліндегі κατά (kata – «төмен») және πλῆξις (plēxis – «соққы») сөздерінен шыққан. Алғаш рет 1880 жылдары неміс физиологиялық әдебиетінде «өлімді ойнау» деп те аталатын тоникалық қозғалмаушылық құбылысын сипаттау үшін қолданылған (опоссумның қауіпке тап болғанда өлімдік жағдайды имитациялау әрекетіне сілтеме). Дегенмен, оның баяндаған жағдайы ересек жаста болған, ал қазіргі кезде балалық және жасөспірім шақта кездесетін жағдайлардан ерекшеленеді. Ол «катаплексия» терминінің орнына «астазия» терминін қолдағанмен, оның сипаттаған жағдайы толық нарколептикалық синдромның классикалық мысалы болып қала берді. Шабуылдар қысқа болады, көбінесе бірнеше секундтан екі-үш минутқа дейін созылады және әдетте жақ сүйегінің түсуімен, мойынның әлсіздігімен және/немесе тізелердің бүгілуімен сипатталады. Тіпті толық құлау кезінде адамдар жарақат алмауға тырысады, себебі олар катаплектикалық шабуылдың басталуын сезіне білуге үйренеді және құлау әдетте баяу және прогрессивті болады. Сөйлеу бұзылуы мүмкін, көру қабілеті нашарлауы мүмкін (қос көру, назар шоғырландыруда қиындықтар), бірақ есту және сана сақталған күйде қалады. Катаплексиялық шабуылдар өздігінен тоқтатылады және медициналық араласуды қажет етпейді. Егер адам ыңғайлы жағдайда жатса, ұйқыға, гипнагогиялық галлюцинацияларға немесе REM ұйқы фазасына көшуі мүмкін. Катаплексия шаршағанда нашарласа да, ол нарколептикалық ұйқы шабуылдарынан өзгеше және әдетте, бірақ әрқашан емес, күлімсіреу, ашу, таңғалу, қорқыныш немесе ұялу сияқты күшті эмоционалдық реакцияларға немесе кенеттен физикалық күш жұмсауға, әсіресе адам дайын болмаған жағдайда байланысты. 1968 жылғы Олимпиада ойындарының қашықтыққа секіруден жеңімпазы Боб Бимонның бұрынғы әлемдік рекордты 0,5 метрден (шамамен 2 фут) асырып түскенін білгендегі реакциясы осыған жақсы мысал. Катаплектикалық шабуылдар кейде ешқандай анықталған эмоционалдық себепсіз, спонтанды түрде пайда болуы мүмкін.
Cataplexy is a sudden and transient episode of muscle weakness accompanied by full conscious awareness, typically triggered by emotions such as laughing, crying, or terror. Cataplexy affects approximately 20% of people who have narcolepsy, and is caused by an autoimmune destruction of hypothalamic neurons that produce the neuropeptide hypocretin (also called orexin), which regulates arousal and has a role in stabilization of the transition between wake and sleep states. Cataplexy without narcolepsy is rare and the cause is unknown. The term cataplexy originates from the Greek κατά (kata, meaning "down"), and πλῆξις (plēxis, meaning "strike") and it was first used around 1880 in German physiology literature to describe the phenomenon of tonic immobility also known as "playing possum" (in reference to the opossum's behavior of feigning death when threatened). Nevertheless, the onset reported by him was in adulthood as compared to the nowadays cases reported in childhood and adolescence. Even if he preferred the term 'astasia' instead of 'cataplexy' the case described by him remained iconic for the full narcoleptic syndrome. Attacks are brief, most lasting from a few seconds to a couple of minutes, and typically involve dropping of the jaw, neck weakness, and/or buckling of the knees. Even in a full blown collapse, people are usually able to avoid injury because they learn to notice the feeling of the cataplectic attack approaching and the fall is usually slow and progressive. Speech may be slurred and vision may be impaired (double vision, inability to focus), but hearing and awareness remain normal. Cataplexy attacks are self limiting and resolve without the need for medical intervention. If the person is reclining comfortably, they may transition into sleepiness, hypnagogic hallucinations, or a period of REM sleep. While cataplexy worsens with fatigue, it is different from narcoleptic sleep attacks and is usually, but not always, triggered by strong emotional reactions such as laughter, anger, surprise, awe, and embarrassment, or by sudden physical effort, especially if the person is caught off guard. One well known example of this was the reaction of 1968 Olympic long jump medalist Bob Beamon on learning that he had broken the previous world record by over 0.5 meters (almost 2 feet). Cataplectic attacks may occasionally occur spontaneously, with no identifiable emotional trigger.
Механизм
Катаплексия, егер ол мидағы нақты зақымдануларға байланысты болса, олар гипокретин нейротрансмиттерінің азаюына әкелсе, екіншілік деп есептеледі. Екіншілік катаплексия көбінесе бүйірлік және артқы гипоталамуста орналасқан нақты зақымданулармен байланысты. Ми сабасының зақымдануынан туындаған катаплексия, әсіресе жеке-жеке кездессе, сирек. Зақымдануларға мидың немесе ми сабасының ісіктері және артериовеноздық аномалиялар жатады. Кейбір ісіктерге астроцитома, глиобластома, глиома және субепендимома кіреді. Бұл зақымдануларды мидің бейнелеу арқылы көруге болады, бірақ олардың бастапқы сатыларында оларды байқамау мүмкін. Катаплексия байқалатын басқа да жағдайларға ишемиялық оқиғалар, көп склероз, бас жарақаты, паранеопластикалық синдромдар, энцефалит сияқты инфекциялар және сирек Ниман-Пик ауруы жатады. Катаплексия гипоталамустың зақымдануынан, әсіресе ісіктің қиын резекциясы кезінде хирургиялық араласу салдарынан уақытша немесе тұрақты пайда болуы мүмкін. Бұл зақымданулар немесе жүйелі процестер гипокретин нейрондары мен олардың жолдарына кедергі келтіреді. Зақымданудың неврологиялық процесі бұлшық ет тонусының қалыпты түрде төмендеуін бақылайтын жолдарды бұзады, соның салдарынан бұлшық ет атониясына алып келеді.
Cataplexy is considered secondary when it is due to specific lesions in the brain that cause a depletion of the hypocretin neurotransmitter. Secondary cataplexy is associated with specific lesions located primarily in the lateral and posterior hypothalamus. Cataplexy due to brainstem lesions is uncommon particularly when seen in isolation. The lesions include tumors of the brain or brainstem and arterio venous malformations. Some of the tumors include astrocytoma, glioblastoma, glioma, and subependymoma. These lesions can be visualized with brain imaging, however in their early stages they can be missed. Other conditions in which cataplexy can be seen include ischemic events, multiple sclerosis, head injury, paraneoplastic syndromes, infections such as encephalitis, and more rarely Niemann Pick disease. Cataplexy may also occur transiently or permanently due to lesions of the hypothalamus that were caused by surgery, especially in difficult tumor resections. These lesions or generalized processes disrupt the hypocretin neurons and their pathways. The neurological process behind the lesion impairs pathways controlling the normal inhibition of muscle tone drop, consequently resulting in muscle atonia.
Эпизодтар туралы теориялар
REM ұйқысының бір құбылысы – бұлшықет парализі, тиісті емес уақытта пайда болады. Бұл тонус жоғалуына тірек қозғалыс нейрондарының жұлындық бөлігіндегі күшті тежелу себеп болады. Бұл ояу күйде болғанда, катаплексиялық шабуылға ұшыраған науқас бұлшықеттерін бақылау қабілетін жоғалтады. REM ұйқысындағыдай, адам тыныс алуын жалғастырады және көздерін қимылдатуға болады.
A phenomenon of REM sleep, muscular paralysis, occurs at an inappropriate time. This loss of tonus is caused by massive inhibition of motor neurons in the spinal cord. When this happens during waking, the patient who had a cataplectic attack loses muscular control. As in REM sleep, the person continues to breathe and is able to control eye movements.
Диагностика
Нарколепсия және катаплексия диагнозы көбінесе симптомдардың көрінуі арқылы қойылады. Төрт белгінің (күндізгі шамадан тыс ұйқышылдық, ұйқы басталғандағы паралич, гипнагогиялық галлюцинациялар және катаплексия белгілері) бірге кездесуі нарколепсия диагнозын қуаттайтын маңызды дәлел болып табылады. Күндізгі ұйқышылдықты өлшеу үшін көп сатылы ұйқы тесті жиі жүргізіледі.
The diagnosis of narcolepsy and cataplexy is usually made by symptom presentation. Presenting with the tetrad of symptoms (excessive daytime sleepiness, sleep onset paralysis, hypnagogic hallucinations, and cataplexy symptoms) is strong evidence of the diagnosis of narcolepsy. A multiple sleep latency test is often conducted to quantify daytime sleepiness.
Емдеу
Катаплексия дәрі-дәрмектермен емделеді. Нарколепсия мен катаплексияны емдеуді күндізгі артық ұйқыға (EDS) әсер ететін және катаплексияны жақсартатын емдеуге бөлуге болады. Көптеген науқастар өмір бойы дәрі-дәрмектерді қолдануды қажет етеді. Адамдардағы емдеудің көпшілігі тек симптоматикалық түрде әрекет етеді және орексин өндіретін нейрондардың жоғалуына бағытталмайды. Натрий оксибаты жалпы алғанда қауіпсіз.
Cataplexy is treated with medications. Treatment for narcolepsy and cataplexy can be divided to those that act on the excessive daytime sleepiness (EDS) and those that improve cataplexy. Most patients require lifelong use of medications. Most treatments in humans will act only symptomatically and do not target the loss of the orexin producing neurons. Sodium oxybate is generally safe
Натрий оксибаты ГАМК-ның табиғи метаболиті болып табылады. Оның негізгі нысанасы дофаминергиялық жүйе, себебі фармакологиялық концентрацияларда ол агонист ретінде әрекет етеді және дофамин нейротрансмиттерлерін және дофаминергиялық сигналды модуляциялайды. Клиникалық тәжірибеде венлафаксин және кломипрамин катаплексияны емдеуде ең көп қолданылатын антидепрессанттар болып табылады. Егер науқас седативтік әсерге қол жеткізгісі келсе, онда кломипрамин тағайындалады. Бұл дәрілердің әсері REM компонентін басу және ми сабағының моноаминергиялық деңгейін арттыру болып табылады. Көбінесе науқастарда толеранттылық дамиды және әдетте емді күрт тоқтатқанда катаплексияның қайталануы немесе «катаплектикалық күй» қаупі пайда болады. Дегенмен, аурудың басталуынан кейін 15 күн өткен соң цереброспинальді сұйықтықта орексин деңгейі анықталмаған науқасқа осы емді қолданғаннан кейін, катаплексия жақсарды және орексин деңгейі қалыпқа келді. Плазмаферез: IVIgs-ке ұқсас болуы керек, бірақ ол инвазивтірек және оған азырақ деректер бар. Гипоталамуста гистаминді босатуды күшейтетін гистаминді H3 рецепторының кері агонисті арқылы гистаминді нейрондардың белсенділігін арттыру перспективалы терапия болып табылады. Жануарларда жүргізілген сынақтардың нәтижелері нормалы жануарларда сергектікті арттыруды, ұйқышылдықты азайтуды және гипокретин нокаутты тышқандарда REM ұйқыдан оянуға қалыптан тыс өтуді тоқтатуды көрсетті.
Sodium oxybate is a natural metabolite of GABA. Its main target is the dopaminergic system because at pharmacological concentrations it acts as an agonist and modulates the dopamine neurotransmitters and dopaminergic signalling. In clinical practice, venlafaxine and clomipramine are the most common antidepressants used to treat cataplexy. If the patient wishes to have a sedative effect, then clomipramine is prescribed. The effect of these drugs is to suppress the REM component and to increase the brainstem monoaminergic levels. Frequently, tolerance is developed by the patients and typically the risk of cataplexy rebound or "status cataplecticus" appears when their intake is abruptly interrupted. Nevertheless, after giving this treatment to a patient with undetectable orexin levels in the cerebrospinal fluid after only 15 days after the disease onset, the cataplexy was improved and the orexin levels started to normalise. Plasmapheresis: should be similar with IVIgs but it is more invasive and for it even less data is available. A promising therapy would be to increase the activation of histaminergic neurons by an inverse agonist of the histamine H3 receptor, which enhances histamine release in hypothalamus. Results after testing on animals have indicated increased wakefulness in normal animals, decreased sleepiness and blocked the abnormal transitions from REM sleep to awake state in the hypocretin knock out mice.