Кіріспе
Төмен температурадағы жеткізу тізбегі – тауарлардың сақтау және тасымалдау кезінде температуралық режимін қадағалау бойынша шараларды жүйелі түрде үйлестіруді қамтамасыз ететін ережелер мен процедуралар жиынтығы. Суық тізбектің мақсаты – фармацевтикалық өнімдер немесе тез бұзылатын тауарлар сияқты өнімдердің өндірістен тұтынуға дейінгі кезеңде сапасы мен қауіпсіздігін сақтау. Суық тізбекті басқару "тізбек" деп аталады, себебі ол физикалық тізбектің буындарымен сабақтасқандай, тауарлардың температуралық жағдайларын сақтау үшін қажетті сақтау орындары мен арнайы көлік құралдарын байланыстырады, бұл өндірістен тұтынуға дейін тасымалдау және сақтау кезінде маңызды. Үзіліссіз суық тізбек – азық-түлік және дәрі-дәрмек сияқты тез бұзылатын немесе сезімтал өнімдердің қауіпсіздігі мен сапасын сақтау үшін қажетті төмен температура режимін ұстап тұратын, суық өндіріс, сақтау және тарату процесінің, сондай-ақ тиісті жабдықтар мен логистиканың үздіксіз тізбегі. Басқаша айтқанда, бұл термин – өнімдердің жарамдылық мерзімін қамтамасыз ету және ұзарту үшін қолданылатын төмен температурамен бақыланатын жеткізу тізбегі желісін білдіреді, мысалы, жаңадан өндірілген ауыл шаруашылығы өнімдері, теңіз өнімдері, мұздатылған азық-түлік, фотопленка, химиялық заттар және фармацевтикалық өнімдер. Мұндай өнімдер тасымалдау және уақытша сақтау кезінде, соңғы қолдануға дейін кейде "салқын жүк" деп аталады. Басқа тауарлардан немесе заттардан айырмашылығы, суық тізбектің өнімдері тез бұзылады және соңғы қолдануға немесе мақсатқа жету жолында болады, тіпті уақытша суық қоймаларда сақталған кезде де, сондықтан оларды логистикалық циклдің барлық кезеңінде "жүк" деп атайды. Сақтаудың тиісті температуралық режимін ұстау, әсіресе, сандық және сапалық азық-түлік шығындарын болдырмау үшін өте маңызды.
Cold chain is a set of rules and procedures that ensure the systematic coordination of activities for ensuring temperature control of goods while in storage and transit. The objective of a cold chain is to preserve the integrity and quality of goods such as pharmaceutical products or perishable good from production to consumption. Cold chain management earned its name as a "chain" because it involves linking a set of storage locations and special transport equipment, required for ensuring that temperature conditions for goods are met, while they are in storage or in transit from production to consumption, akin to the interconnected links of a physical chain. An unbroken cold chain is an uninterrupted sequence of refrigerated production, storage and distribution activities, along with associated equipment and logistics, which maintain a desired low temperature interval to keep the safety and quality of perishable or sensitive products, such as foods and medicines. In other words, the term denotes a low temperature controlled supply chain network used to ensure and extend the shelf life of products, e. g. fresh agricultural produce, seafood, frozen food, photographic film, chemicals, and pharmaceutical products. Such products, during transport and end use when in transient storage, are sometimes called cool cargo. Unlike other goods or merchandise, cold chain goods are perishable and always en route towards end use or destination, even when held temporarily in cold stores and hence commonly referred to as "cargo" during its entire logistics cycle. Adequate cold storage, in particular, can be crucial to prevent quantitative and qualitative food losses.
Тарих
Мұз саудасынан алынған мұзбен жылжымалы тоңазыту 19-ғасырдың ортасында суық кемелер мен тоңазытқыш вагондармен (дөңгөлгілі мұздатқыштар) басталды. "Сыңдық тізбегі" термині алғаш рет 1908 жылы қолданылған. Ұлыбританиядағы алғашқы тиімді суық қойма 1882 жылы Сент-Кетарин доктарында ашылды. Мобильді механикалық тоңазытқышты Фредерик Маккинли Джонс ойлап тапты, ол кәсіпкер Джозеф А. "Джо" Нумеромен бірлесіп Thermo King компаниясын құрды. 1938 жылы Нумеро өзінің Cinema Supplies Inc. кино дыбыс жабдықтары бизнесін RCA-ға сатып, Джонспен серіктестікте жаңа U. S. Thermo Control Company (кейін Thermo King Corporation) құрды. Джонс тез бұзылатын тағамдарды тасымалдайтын жүк көліктері үшін тасымалданатын ауа салқындату құрылысын жобалады, бұл 1937 жылы Нумероның әріптестері, Werner Transportation Co. президенті Гарри Вернер және United States Air Conditioning Co. президенті Ал Файнбергпен гольф ойнаған кезде, тоңазытқыш жүк көлігін ойлап табуға шақырудан кейін болды.
Бұл технология 1950-жылдардан бері жиі қолданылып келеді, көбінесе жануарлардың жасушаларын немесе тіндерін сақтау үшін пайдаланылды. Медицинада, мысалы, қатерлі ісіктерді емдеудегі жаңа жетістіктерге байланысты, сыңдық тізбек жүйелеріне деген сұраныс артып келеді. COVID-19 пандемиясы және оған байланысты вакциналар қажеттілікті күрт арттырды.
Қолданылуы
Салқын тізбектер азық-түлік және фармацевтика салаларында, сондай-ақ кейбір химиялық жүктерді тасымалдауда кеңінен қолданылады. Фармацевтикалық өнеркәсіптегі салқын тізбектің әдеттегі температуралық диапазоны 2-8 °C, бірақ нақты температура (және температурадағы уақыт) талаптары тасымалданатын өнімге байланысты болады.
Өнімді өндіру
Жаңа өнімдерді тасымалдау үшін суық тізбек тауарға қатысты ерекше параметрлерді қосымша сақтауды талап етеді. Соғыс салдарынан суық тізбек бұзылса, испан-американ соғысы кезінде Филиппиндегі шешек індеті сияқты салдарлар тууы мүмкін, онда таралған вакциналар тасымалдау кезінде температураны бақылаудың болмауынан күшін жойды. Вакциналар үшін суық тізбектің түрлі түрлері бар. Эбола және Pfizer-BioNTech COVID-19 вакциналары сияқты -70 градус температураны қажет ететін вакциналар үшін, сондай-ақ тауықтарға арналған вакциналар сияқты кейбір жануарларға арналған вакциналар үшін ультра төмен немесе терең қату суық тізбегі бар. Келесісі - мұздатылған тізбек, ол -20 градус температураны қажет етеді. Жұқпалы безгек және белдемелі герпес вакциналарына осы деңгейдегі температура керек. Содан кейін тоңазытқыш тізбегі, ол 2-8 градус Цельсий арасындағы температураны талап етеді. Көптеген тұмау вакциналарына тек тоңазыту жеткілікті. Бұл Pfizer вакцинасын таратуда кейбір қиындықтар тудырады. Әлемде қажетті ультра төмен суық тізбекке қажетті инфрақұрылымға ие 25-30 ел ғана бар деп есептеледі.
Жақсылық тексеру
Салқын тізбекті тарату процесі – барлық дәрілік заттар мен биологиялық өнімдерді сақтау және тасымалдау кезінде сақталуға тиіс жақсы өндіріс практикасының (ЖӨП) жалғасы болып табылады және бұл талаптар түрлі денсаулық сақтауды реттеуші органдармен қамтамасыз етіледі. Осыған байланысты, тарату процесі дәрілік заттың қауіпсіздігіне, тиімділігіне немесе сапасына ешқандай теріс әсер тигізбеуін қамтамасыз ету үшін тексерілуі керек. ЖӨП ортасы дәрілік заттың қауіпсіздігіне, тиімділігіне немесе сапасына әсер ететін барлық процестерді, оның ішінде дәрілік затты сақтау және тарату процестерін тексеруді талап етеді. Бұл процестер қалған сақталу мерзімін анықтауға да көмектеседі. Сонымен қатар, температура сенсорлары суық тізбекті бақылайтын органға байланысты Ұлттық стандарттар және технология институтының (NIST) стандарттарымен сәйкес болуы қажет.
Қойманың интеграцияланған суық тізбекті басқарудағы рөлі
Салқын тізбекті басқаруды тауарларды қажетті температуралық диапазонда сақтап тасымалдау үшін біріктірілген, өзара байланысты жеке компоненттерден тұратын жүйе ретінде түсіну маңызды. Тасымалдаудың бастапқы және соңғы нүктелеріндегі қоймалар, сондай-ақ транзиттік қоймалар тізбектің сақталуы үшін өте маңызды. Тауардың бастапқы және түпкілікті қоймаларының маңыздылығы бірдей болуының себебі, тасымалдауға арналған салқын тізбектік қаптаманы дайындау өте маңызды, бұл өнімді тасымалдауға дайындаумен бірдей деңгейдегі маңызға ие. Реттеушілік нұсқаулар тізбектің тұтастығын қамтамасыз ететін сапа жүйелеріне күшті басқару бақылауын қажет етеді. Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымының (ДДҰ) жақсы дистрибуциялық тәжірибелер жөніндегі нұсқауларына сәйкес, кез келген толыққанды сапаны қамтамасыз ету жүйесі нарыққа жеткізілген дайын өнімнің сапасы, қауіпсіздігі және тиімділігін бақылаудың сенімді жүйесіне негізделуі керек. Барлық өндіріс операциялары Жақсы өндіріс тәжірибесінің (ЖӨТ) қабылданған нормаларына сәйкес жүргізілуі тиіс. Дәрі-дәрмектерді жеткізу арнасы мен тізбегі де пациенттерге сапалы дәрі-дәрмектер жеткізілуін қамтамасыз ету үшін сапаны қамтамасыз етуді сақтауы керек. ДДҰ мүше мемлекеттерге және жеткізу тізбегіне қатысушыларға көмектесетін халықаралық стандарттарды жариялады.