Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Чжао Мо (Чжао Туоның немересі және мұрагері, қазіргі Қытайдың оңтүстігі мен Солтүстік Вьетнамның бір бөлігін қамтитын Наньюэ патшалығының екінші билеушісі болды. Оның билеуі б.з.д. 137 жылы басталып, б.з.д. 124 жылы қайтысымен аяқталды.
Zhao Mo (; ) was the grandson and successor of Zhao Tuo and the second ruler of Nanyue, a kingdom encompassing parts of modern day southern China and northern Vietnam. His rule began in 137 BC and ended with his death in 124 BC.
Атауы
Бұл кезеңдегі жазбалар классикалық қытай тілінде жазылған және әдетте пиньин (латын әрпімен жазылған қытай тілі) немесе әліпбилік вьетнам тілінде транслитерацияланады. 趙 眜 атауы пиньинде Чжао Мо, ал вьетнам тілінде Трио Мат деп транслитерацияланады. Чжао/Трио – тегі, сондықтан Чжао Моның династиясы Вьетнамда Трио династиясы деп аталады. Оның храмдық аты оны "әдеби император" деп сипаттайды. Чжаоның есімі Сима Цяньның "Ұлы тарихшының жазбаларында" Чжао Ху ретінде тіркелген. Чжао Мо есімі императорға тиесілі екі жаде мөр табылар алдында пайда болған жоқ, олар Чжао Мо есімін, бірақ Чжао Ху есімін көрсеткен. "Чжао Ху" Сима Цяньның жазбаларын жазғанда жасаған қатесі болуы мүмкін. Сондай-ақ, Чжао Мо мен Чжао Ху – екі бөлек билеуші болған, ал Чжао Моның билеу мерзімі қысқа болғандықтан тарихи жазбалардан шығарылған деген теория да бар.
Records from this period were written in classical Chinese and are transliterated, typically into either pinyin (romanized Chinese) or into alphabetical Vietnamese. The name 趙 眜 transliterates as Zhao Mo in pinyin, but as Triệu Mạt in Vietnamese. Zhao/Triệu is a family name, so Zhao Mo's dynasty is referred to as the Triệu dynasty in Vietnam. His temple name described him as the "literary emperor" (; ). Zhao's name was recorded as Zhao Hu in the Records of the Grand Historian by Sima Qian. The name of Zhao Mo did not arise until the discovery of two jade seals belonging to the emperor that bore the name of Zhao Mo but not Zhao Hu. "Zhao Hu" may have been an error made by Sima Qian when he was writing his Records. There is also a theory that Zhao Mo and Zhao Hu were two separate rulers and that Zhao Mo's reign was excluded from historical records because of its brief duration.
Өмір
137 жылы Чжао Мо таққа отырғаннан кейін, көршілес Миньюэ патшасы Зу Инь Наньюэге шабуыл жасау үшін әскерін жіберді. Чжао номиналды тәуелділігінде болған Хан әулетінен көмек сұрады. Хан Миньюэге қарсы әскер жіберіп жауап берді, бірақ олар сол жерге жетпес бұрын, Зу Иньді оның інісі Зу Юшан өлтірді, ол Ханға бағынды. Хан әскері кері қайтарылды. Чжао Хан сарайына барып, ризашылығын білдіруді ойлады. Оның жоғары министрлері оған қарсы шығып, әкесі Ханнан қашықтап, тек бейбітшілікті сақтау үшін әдепті сақтағанын еске салды. Сондықтан Чжао ауруға шалдыққандай болып, сапардан бас тартты. Бірнеше жылдан кейін Чжао шын мәнінде ауырып, б.з.д. 124 жылы қайтыс болды. Оның орнын ұлы Чжао Инцзи басып алды.
Upon Zhao Mo's accession in 137 BC, the neighboring king of Minyue, Zou Ying sent his army to attack Nanyue. Zhao sent for help from the Han dynasty, his nominal vassal overlord. The Han responded by sending troops against Minyue, but before they could get there, Zou Ying was killed by his brother Zou Yushan, who surrendered to the Han. The Han army was recalled. Zhao considered visiting the Han court in order to show his gratitude. His high ministers argued against it, reminding him that his father kept his distance from the Han and merely avoided a breach of etiquette to keep the peace. Zhao therefore pleaded illness and never went through with the trip. Zhao did actually fall ill several years later and died in 124 BC. He was succeeded by his son, Zhao Yingqi.
Қабір
Вэньдің қабірі 1983 жылы Гуанчжоудағы Пілдер төбесінде, қонақүй құрылысы кезінде табылған және қазба жұмыстары жүргізілді. Қабірдің ұзындығы және ені өлшенді. Ол жеті бөлікке бөлінген: алдыңғы бөлме, шығыс және батыс қанаттары, негізгі табыт бөлмесі, шығыс және батыс жақтағы бөлмелер, және артқы қойма бөлмесі. Қабірден 1000-нан астам жерлеу заттары табылды, сондай-ақ көлік, алтын және күміс ыдыстар, музыкалық аспаптар және адамдық құрбандықтар (15 сарай адамы тірідей жерленді, оған өлімнен кейін қызмет ету үшін). Бұл сонымен қатар ерте Батыс Хань дәуіріндегі қабырғаларында суреттері бар жалғыз қабір. Қабірден қытайлық қабірлерде табылған ең көне императорлық мөрлердің бірі табылды: "Жао Мо" деген есімді мөр, ханның есімін "Вэнь императоры" деп жариялады. Қытайлық заттармен қатар, далалық, Иран және Эллинистік Орталық Азия аймақтарынан келген заттар да табылды. Қабірде табылған парсы күміс қорабы – Қытайда табылған ең көне импортталған өнім. Сонымен қатар, Солтүстік Вьетнамның Дунг Сон мәдениетіне жататын заттар да табылды. Гуанчжоудың Цзефан жолында орналасқан Наньюэ королінің мавзолейі мұражайы Жао Мо қабірінің орнында салынған.
The tomb of Wen was discovered in 1983, under Elephant Hill in Guangzhou on a construction site for a hotel, and has been excavated. The tomb measures long and wide. It is divided in seven parts, with a front chamber, east and west wing rooms, the main coffin chamber, east and west side rooms, and a back storage chamber. The tomb has yielded more than 1000 burial artifacts, and a chariot, gold and silver vessels, musical instruments, and human sacrifices were found (15 courtiers were buried alive with him to serve him in death). It is also the only tomb of the early Western Han period that has murals on its walls. The tomb also yielded one of the oldest imperial seals discovered in a Chinese tomb: the seal, with the name "Zhao Mo", declared the royal corpse to be "Emperor Wen", the name of a Han ruler. Alongside Chinese artifacts, pieces from the steppes and Iranian and Hellenistic Central Asian regions have been found. A Persian silver box found in the tomb is the earliest imported product found to date in China. There were also artifacts found which belonged to the Đông Sơn culture of northern Vietnam. The Museum of the Mausoleum of the Nanyue King, located in Jiefang road in Guangzhou, stands on the site of the tomb of Zhao Mo.