Кіріспе

1991 жылы Акира Куросава түсірген фильм

"Тамыздағы рапсодия" (八月の狂詩曲) – Акира Куросаваның 1991 жылы шыққан жапон фильмі, Киёко Муратаның "Төбенің ішіндегі қазан" романы негізінде түсірілген. Фильмнің оқиғасы 1945 жылы Нагасакиге тасталған атом бомбасынан күйеуін жоғалтқан қарт хибакушаның жазғы демалыста төрт немересін күтуі төңірегінде өрбиді. Ол Гавайиде тұратын, ұзақ жылдардан бері жоғалған ағасы Судзироның өлім алдында оны көруге шақыратынын біледі. Америкалық киножұлдыз Ричард Гир Судзироның ұлы Кларк рөлінде сомдайды. Бұл фильм 64-ші "Оскар" сыйлығының "Үздік шетелдік фильм" номинациясына жапондық үміткер ретінде ұсынылған, бірақ номинацияға ілікпеді. "Тамыздағы рапсодия" – Куросаваның әйел басты рөлде ойнатын үш фильмінің бірі және соңғы жарты ғасырдың ішіндегі тұңғыш фильм. Қалғандары – "Ең әдемі" (1944) және "Жастығымызға өкініш жоқ" (1946). Дегенмен, Куросава 1941 жылғы "Ума" фильмінің көп бөлігін де режиссерлік еткен, онда ол көмекші режиссер ретінде көрсетілген.

Сюжет

"Тамыздағы рапсодия" – соғыстан кейінгі жапон отбасының үш буыны және олардың Жапонияға атом бомбасы тасталған кездегі реакциялары туралы әңгіме. Кейн – қарт әйел, қазір жасының салдарынан және есте сақтауының нашарлауынан күйеуі Нагасакидегі атом бомбалағанда қаза тапқан. Кейннің екі баласы бар, екеуі де үйленген және соғыстан кейінгі Жапонияда өскен. Оның Гавайиде тұратын бір інісі бар, оның ұлы Кларк (Ричард Гир сомдаған) Америкада өскен. Сонымен қатар, Кейннің төрт немересі бар, олар Жапонияның экономикалық өркендеуінен кейін дүниеге келді және оны Киюсюдегі Нагасакиге жақын отбасылық үйіне зиярат етуге келді. Кейннің немерелері бір жазда Кюсюдегі ауылдық үйіне келіп, ата-аналары Гавайидегі Кейннің інісіне барады. Немерелері ата-аналарының тапсырмасымен әжесін Гавайидегі інісіне баруға көндіруге тиіс. Немерелер Нагасаки қалалық ортасын аралау үшін бір күн демалыс алады. Нагасакиде балалар 1945 жылы әкесі қаза тапқан жерді көріп, өмірінде алғаш рет атом бомбалағанның эмоционалдық салдарына жеке деңгейде куә болады. Олар әжелеріне деген құрметтерін арттырады және сонымен қатар Жапонияға қарсы атом қаруын қолдану туралы шешім қабылдаған АҚШ-тың әдептілігіне күмән келтіреді. Осы уақытта олар американдық туыстарынан жеделхат алады, олар бай екенін көрсетеді және ата-аналарына Гавайидегі ананас шаруашылықтарын басқаруға жұмыс ұсынады. Кейн Гавайиге хат жазып, күйеуінің Нагасакиде қайтыс болғанын американдық туыстарына хабарлайды. Оның екі баласы Гавайиден оны көруге келген. Кларк, Кейннің жүрегі, күйеуінің Нагасакидегі еске алу рәсіміне қатысу үшін Кейнмен бірге Жапонияға барады. Кейн Кларкпен бомбалау туралы келіседі. Кларк Нагасаки қауымдастығындағы еске алу шараларындағы оқиғаларды қатты сезінеді. Кларк үшін Нагасакидің жергілікті халқы бомбадан қаза тапқандарды еске алу үшін жиналған буддалық рәсімді көру ерекше маңызды. Кенеттен Кларк телеграмма алады, онда оның әкесі, Кейннің інісі Гавайиде қайтыс болғаны және ол әкесінің жерлеу рәсіміне оралуға мәжбүр болғаны туралы хабарланады. Кейннің психикалық денсаулығы мен есте сақтау қабілеті нашарлай бастайды. Оның жоғалған күйеуі туралы естеліктері ешқашан оның естелігіндегі сүйікті адамымен толыққандай үйлеспейді. Ол күйеуінің ескі киімдерін жайып, күйеуінің кенеттен оралып, киюіне мұқтаж сияқты ерекше мінез-құлық көрсете бастайды. Дауыл басталғанда, оның психикалық денсаулығы дауылды тағы бір атом бомбасының шабуылы туралы ескерту деп қате түсінеді және ол өзінің немерелерін халықтық ем-шаралармен қорғауға тырысады, бұл оның балаларын, әсіресе немерелерін шатастырады. Кейін дауыл қайтадан күшейгенде, Кейн бұзылып, күйеуінің көп жыл бұрын қаза болғандағы Нагасакидегі бомбалаудан туындаған атмосфералық өзгеріс үшін дауылды қате түсінеді. Ойымнан адасқан Кейн күйеуін, әлі күнге дейін естелігінде тірі күйеуін, жақындап келе жатқан атом жарылысынан құтқаруға шешім қабылдайды. Ол қалған күшін жинап, кішкентай қолшамырын алып, дауылмен жаяу соғысады, жолда Нагасакидегі күйеуін, оның естелігінде әлі де тірі күйеуін, атом жарылысының қаупінен сақтайды.

Өндіріс

1990 жылы Куросава Габриэль Гарсия Маркеске былай деді: «Мен қатты әсер ететін, бірақ драманың қорқыныштылығын толық ашпайтын, тітіркендіретін реалистік сахналарды түсірмедім. Мен атом бомбасының халқымыздың жүрегіне қандай жаралар салғанын және олардың қалай бірте-бірте жазыла бастағанын көрсеткім келді. Бұл фильм Сачико Мурасенің соңғы рөлі болды. Кларк рөлі бастапқыда Джин Хакманға ұсынылған, бірақ ол денсаулығына байланысты бас тартты. Ричард Гир сценарийді оқығаннан кейін рөлге өзі іздініс жасады, бірақ Куросава бастапқыда оның жасы мен бейнесіне байланысты оны бекітуге келіспеді. Мурасе мен Гирден басқа, актерлердің көп бөлігі балалар болды. Балалардың екеуі бұрын «Арман» фильмінде ойнаған. Кейбір сыншылар фильмде атом бомбалануының соғыс қылмысы ретінде бейнеленгенін, бірақ Тынық мұхитындағы жапондық соғыс қылмыстары туралы ешқандай мәлімет берілмегенін атап өтті. «Рhapsody» Канн кинофестивалінде көрсетілген кезде, бір журналист баспасөз конференциясында тіпті: «Неліктен бомба тасталды?» деп айқайлады. Кевин Томас және Дессон Хоу Куросаваның Пёрл-Харбор туралы ештеңе айтпағанын сынады, оның үстіне отбасының американдық туыстары Гавайиден шыққан еді. Токио кинофестивалінде жапон милитаризмін сынағандар Куросаваның бомбаға дейін болған тарихи фактілерді назарға алмағанын айтты. Жапон мәдениетінің сыншысы Инухико Йомота былай деді: «Көптеген сыншылар, мен де солардың қатарындамын, Куросаваның жапондықтарды соғыстың құрбандары ретінде көрсетуі шовинистік екенін ойлады, ал жапондықтардың қатыгездік әрекеттерін елемеді және оларды арзан гуманистік сезіммен ақтады». Кларк пен Кейннің арасындағы кешірім сұрауының мәні күмәнді. Оны Кларк Кейннің сезімдерін ескермей, оны Гавайидегі бауырына баруға шақырғаны үшін ғана кешірім сұрауы ретінде қарастыруға болады.

Ричард Гир фильмге арналған будда ғибадатханасын сатып алып, оны АҚШ-тағы демалыс үйіне қайта орнатып қойды.