Кіріспе

1918 жылғы неміс саяси суретшілер тобы. "Ноябрь тобы" (Novembergruppe) – неміс экспрессионист суретшілер мен сәулетшілерінің тобы. 1918 жылдың 3 желтоқсанында құрылған бұл топ, өз атын неміс революциясы болған айдан алған. Топты Макс Пехштейн мен Сезар Клейн басқарды. Көркемдік стилімен емес, ортақ социалистік құндылықтарымен байланысқан топ, радикалды суретшілердің өнер мектептерін ұйымдастыру және өнер саласындағы жаңа заңдар сияқты мәселелерде үн қосуы үшін күш салды. 1918 жылдың желтоқсанында бұл топ "Arbeitsrat für Kunst" (Өнер жөніндегі жұмысшылар кеңесі) немесе "Өнер кеңесімен" бірікті.

Суретшілер тобының тарихы

1918 жылғы 3 желтоқсанда Берлинде өткен құрылтай жиналысынан кейін «Ноябрьгрупп» экспрессионисттік журналда «Die schöne Rarität» деген тақырыппен үндеу жариялады, ол 1918 жылғы 13 желтоқсанда Германия бойынша суретшілерге айналым хат ретінде жіберілді, жаңа мүшелерді іздеу мақсатында. Қауымдастықтың алғашқы кеңсесі Берлиндегі Потсдамер-штрассе, 113-те орналасқан (Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде қираған, қазіргі No. 81 үйімен деңгейде). Бұл үй өнер сатушы және баспагер Вольфганг Гурлитке тиесілі болған. Суретшілер мен негізін қалаушылардың ішінде Сезар Клейн мен Макс Печштейн бұл өнер сатушысымен біраз уақыттан бері байланыста болған. Алғашқы айларда 170 суретші жаңа құрылған «Ноябрьгруппқа» қосылды: олардың 49-ы ғана Герварт Вальденнің «Sturm» журналының редакциялық қызметкерлерінен болды. Бастапқыда суретшілер тобына итальяндық футуристер, маңызды DADA суретшілері, сондай-ақ кейбіреулері ескі Werkbund ұйымына жататын маңызды Bauhaus мүшелері қосылды.

Веймар Республикасы

Қараша тобының суретшілері өздерін радикалды және революциялық деп сипаттады. Олардың жұмысы, ұқсас Arbeitsrat für Kunst (Еңбекшілер өнер кеңесі) сияқты, Германияда социалистік революцияны қолдауға бағытталған. Топтың басты мақсаты – өнер мен халықтың бірігуі болды. Сонымен қатар, топ қоғамның қоғамдық және мәдени жақтарына әсер етуге тырысты. Бірлестіктер тізіліміне ену үшін бірлестік өз жарғысында «өзінің көркемдік мүдделерін көрсету және ілгерілету» мақсатын белгіледі және өзіне келесі жылдары аз өзгерістермен сақталған ұйымдық форма берді. Басқару комитеті төраға, хатшы және қазынашыдан тұрды. Бірлестік 1920 жылдың 20 тамызында Берлиндегі бірлестіктер тізіліміне тіркелді. 1920 жылдың шілдесінен желтоқсан айына дейін Novembergruppe Der Kunsttopf журналының алты нөмірін жариялады. Мәтіндер бірлестік мүшелерінен және қонақтардан тұратын авторлардың либералды көзқарасын көрсетті. Көптеген иллюстрациялар Novembergruppe-тің әртүрлі стильдік спектрін көрсетеді. Қайта-қайта келетін тақырыптар – өнердің әлеуметтік жауапкершілігі және пәндердің бірлескен жұмысқа ашылуы болды. 1921 жылдың басында Рауль Хаусманн қараша тобында жетекші рөлге ие болуға тырысты. Ол қаңтар айында Kunstopf-ты қайта жобалаудың эскизін жасады. Ханс Зиберт фон Хейстермен бірге Хаусманн NG (November Group басылымы) атты жаңа журналды шығарды, оның мұқабасын суретші Ханна Хёх жасады. Жоба тек бір нөмірінен кейін тоқтатылды. 1921 жылдың көктемінде Arbeitsrat für Kunst таратылғаннан кейін, бұрын осы бірлестікте ұйымдастырылған көптеген сәулетшілер қараша тобына қосылды. Сол жылы суретшілерден басқа сәулет және музыка сияқты басқа да салалардан көптеген өнер шеберлері болды. Музыканттар өз жетекшісі Макс Бутингтің (кейіннен Ханс Хайнц Штуккеншмидт) басшылығымен қозғаушы күшке айналды. 1924 жылдың соңында Людвиг Мис ван дер Роэ бірлестіктің төрағалығын қабылдады. 1925 жылдың қаңтарында ол топтың басқаруын коммерциялық тұрғыдан кәсібилендіруді ұсынды. Hugo Graetz кейін басқарушы директор болды және бірлестіктің кеңсесі оның галереясына (Kunsthandlung Hugo Graetz) көшірілді, ол Берлин Шёнебергтегі Аченбахштрассе 21 (қазіргі Лиценцбургер Штрассе 33) мекенжайында орналасқан. 1925 жылдың 3 және 10 мамырында қараша тобы UFA мәдениет бөлімімен бірлесіп, Берлиндегі Курфюрстендаммдегі Ufa сарайында Der absolute Film (Абсолютті фильм) таңғы кешін ұйымдастырды. Неміс және француз суретшілерінің абстрактілі және сюрреалистік авангард фильмдері көрсетілді, олардың ішінде Людвиг Хиршфельд Мак және Фрэнсис Пикабия болды. Бұл таңғы кеш Германияда абстрактілі фильмнің алғашқы қоғамдық көрсетілімі және абсолютті фильмдегі тәжірибелердің шыңы деп есептеледі. Қараша тобы тұрақты түрде өнер фестивальдерін, костюмді кештерді, студияларға сапарларды, сондай-ақ әдеби және музыкалық шараларды өткізді.

Ұлттық социализм

Ұлттық социалистер билікке келгеннен кейін 1933 жылдың көктемінде барлық суретшілер мен өнер бірлестіктері тәртіпке келтірілді. Бұл, тиімді түрде, «Novembergruppe» көрмесіне тыйым салумен тең болды. «Novembergruppe» тобының таратылуын нацистердің өзі сұрады ма, әлде күштеп орындатты ма, анықтау қиын, себебі құжаттар толық емес. Ұлттық социалистер «Novembergruppe» тобын «Қызыл қараша тобы» деп атады. Абстракция мен атональдыққа адалдығы үшін олардың мүшелері большевиктер деп жамандалды. Вольфганг Виллихтің «Сән ғибадатханасын тазарту» атты памфлетінде қауымдастықтың 174 бұрынғы мүшесі мен қонағы аты-жөнімен тізіліп, «дегенеративті» деп жарияланды. Көптеген авангард суретшілері сияқты, «Novembergruppe» тобының бұрынғы мүшелері де мемлекеттік қызметтен босатылды. «Novembergruppe» тобы өз көрмелеріне маңызды халықаралық суретшілерді немесе суретшілер топтарының өкілдерін шақыратын. 1919 жылы Марк Шагал, 1920 жылы Жорж Брак, Фернан Легер және Мари Лоренсен, 1922 жылы Генрик Берлеви және 1923 жылы Эль Лиссицкий (өзінің аңызға айналған Проун бөлмесімен) «Novembergruppe» бөлімінде ұсынылды. Сондай-ақ 1923 жылы Иван Пуни мен Ласло Пери де көрмеге қатысты. 1922 жылдың көктемінде «Германиядағы прогрессивті суретшілер тобының Картелі» (нем. Kartell fortschrittlicher Künstlergruppen in Deutschland), мүшесі «Novembergruppe» болған, Дюссельдорфтың Леонард Тиц сауда орталығында өткен Бірінші халықаралық өнер көрмесіне бірігіп қатысты. Халықаралық көрмелердегі маңызды ынтымақтастықтардың бірі – 1920 жылдың 23 қазанынан қараша айының соңына дейін Римдегі Casa d'Arte-де итальяндық футуристермен бірлесіп өткізілген графикалық көрме. Бұл көрмені Филиппо Томасо Маринетти және «Novembergruppe» мүшесі Энрико Прамполини ұйымдастырды. 1921 жылы голланд суретшілер тобы De Onafhankelijken шақыруымен 5 ақпаннан 6 наурызға дейін Амстердамдағы Stedelijk мұражайында өткен 16-шы жюрисіз өнер көрмесіне қатысты. 1924 жылдың қазан айында Мәскеуде Кеңес Одағындағы алғашқы жалпы неміс өнер көрмесі өтті, кейіннен Ленинградқа (қазіргі Санкт-Петербург) және Саратовқа сапар шекті. Көрмеге Германияның 13 суретшілер қауымдастығы қатысты, оның ішінде 24 суретшімен «Novembergruppe» ең көп өкілдік алған топ болды. Көрме орыс жұртшылығы үшін үлкен жетістікке ие болды, себебі неміс өнері оларға бұрын белгісіз болған. 1925 жылы Прага сәулетшілерінің тобы Große Berliner Kunstausstellung-те өткен «Novembergruppe» көрмесіне қатысты. 1926 жылы «Novembergruppe» тобының 30-дан астам сәулетшісі Берлиндегі «Baukunst» көрмесіне қатысты. 1927 жылы «Novembergruppe» ұйымдастырған Казимир Малевич көрмесі оның көрме тарихындағы маңызды оқиғалардың бірі болды. Сонымен қатар, қауымдастық Берлиндегі жергілікті галереяларда бірнеше рет көрме өткізді: мысалы, 1920 жылдың сәуір/мамыр айларында Гурлитт галереясында көрме өтті. Одан кейін 1920 жылдың 4-30 қараша аралығында Fraenkel & Co (Йозеф Альтманн) кітап және өнер антикварлық дүкенінде «Novembergruppe» кішкентай көрмесі өтті. 1914 жылдан бері кішкентай галереяны басқарып келген Йозеф Альтманн «Novembergruppe» тобының алғашқы өнер сатушысы деп есептеледі, ол жеке мүшелерін де өкілдік етті.

Мүшелердің тізімі

Топтың барлық мүшелерінің толық тізімін анықтау қиын, өйткені ерте кезеңдегі құжаттар жеткіліксіз. "Berlinische Galerie" галереясының "Азаттық. Novembergruppe тобының өнері 1918–1935" (2018) көрме жобасы аясында жүргізілген зерттеулерге сәйкес, үш мүшелер тізімі сақталған. Георг Тапперт 1918 жылы мүшелердің қолмен жазылған тізімін жасады, ол қазір Берлиндегі Баухаус мұрағатындағы Вальтер Гропиус мүлкінде сақтаулы. Novembergruppe тобының мүшелік тізімінің екінші нұсқасы 1925 жылғы каталогта жарияланды. 1930 жылғы мүшелердің үшінші тізімін Novembergruppe тобының басқарушы директоры Хьюго Грац жасады, оның көшірмесі қазір Берлиндегі Өнер академиясының мұрағатында сақталуда. 120-дан астам мүше арасында сәулетшілер, суретшілер, музыканттар және өнер теориясымен айналысатындар болды. Төменде мүшелердің тегінің бірінші әрпі бойынша әліпбилік тізімі келтірілген: