Кіріспе

Химиялық танкер – химиялық заттарды ірі көлемде тасымалдауға арналған танкер кемесінің бір түрі. MARPOL-дың II қосымшасында белгіленгендей, химиялық танкер – Халықаралық химиялық тасымалдау кодексінің 17-тарауында тізілген кез келген сұйық өнімді жаппай тасымалдауға құрылған немесе бейімделген кеме. Өнеркәсіптік химиялық заттармен және таза мұнай өнімдерімен қатар, мұндай кемелер көбінесе жоғары сапалы танкілерді тазалауды талап ететін басқа да сезімтал жүктерді тасымалдайды, мысалы, пальма майы, өсімдік майлары, майлы қалдықтар, каустикалық сода және метанол. Теңізге шығатын химиялық танкерлердің сыйымдылығы 35 000 DWT-ға дейін жетеді, бұл олардың жүгінің ерекше сипаты және жүк тиеу-түсіру порт терминалдарының өлшемдерімен байланысты, басқа танкерлердің орташа көлемінен кіші. Химиялық танкерлерде әдетте жеке жүк танкілері болады, олар фенолді эпоксид немесе мырыш бояуы сияқты арнайы жабындармен жабылады немесе тот баспайтын болаттан жасалады. Жабынның немесе жүк танкісінің материалы қандай жүк тасымалданатынын анықтайды: күкірт және фосфор қышқылы сияқты агрессивті қышқылдар үшін тот баспайтын болаттан жасалған танкілер қажет, ал өсімдік майы сияқты "оңай" жүктерді эпоксидті жабынмен жабылған танкілерде тасымалдауға болады. Жабынның немесе танкінің материалы танкілерді тазалау жылдамдығына да әсер етеді. Әдетте, тот баспайтын болаттан жасалған танкілері бар кемелер жүктердің кең ауқымын тасымалдай алады және бір жүк пен екінші жүк арасында тез тазалай алады, бұл олардың құрылысының қосымша шығындарын ақтайды.

1-түрі

Жүктің кез келген ағып кетуін болдырмау үшін ең жоғары деңгейдегі алдын алу шараларын қажет ететін, өте қауіпті экологиялық және қауіпсіздік тәуекелдері бар өнімдерді тасымалдауға арналған танкерлер.

2-түрі

Мұнай өнімдерін тасымалдауға арналған танкерлер, олар қоршаған ортаға және қауіпсіздікке елеулі қауіп тудыратын, сондықтан мұндай жүктердің сыртқа шығуына жол бермеу үшін күшті алдын алу шараларын талап етеді.

3-түрі

Қоршаған ортаға және қауіпсіздікке елеулі қауіп тудыратын өнімдерді тасымалдауға арналған танкерлер, зақымдалған жағдайда сақталу мүмкіндігін арттыру үшін орташа деңгейдегі қорғауды талап етеді. Көптеген химиялық танкерлер IMO 2 және 3 класына жатады, себебі IMO 1 класындағы жүктердің көлемі өте аз.

Химиялық танкерлердің негізгі сипаттамалары

Химиялық танкерлерде көбінесе жүктің тұтқырлығын сақтау үшін танкіні қыздыру жүйесі болады, әдетте жүктің танкерлеріндегі тот баспайтын болаттан жасалған "жылу орамдары" арқылы қысыммен бу жіберіледі. Бұл орамдар конвекция арқылы танкідегі сұйықтықты айналдырады, жүкті жылумен қамтамасыз етеді. Қазіргі заманғы химиялық танкерлердің барлығы қос қабырғалы конструкциямен жабдықталған. Олардың көпшілігі әр танкіге бір гидравликалық жетегі бар және су астында орналасқан жүк сорғысына ие, ол жеке құбырлармен жабдықталған, яғни әр танкіге жүкті араластырмай бөлек-бөлек тиеуге болады. Осының салдарынан, көптеген теңізге шығатын химиялық танкерлер бір рейс барысында көптеген түрлі жүкті тасымалдай алады, көбінесе бұл "жүктерді" әртүрлі порттарда немесе терминалдарда тиеп түсіреді. Бұл мұндай кемелердің жоспарлауын, жүк орналастыруын және жұмысын жүзеге асыру үшін теңізде де, жағалауда да жоғары деңгейде координация мен мамандандырылған білімді қажет етеді. Жүктү түсіргеннен кейін танкіні тазалау химиялық танкерлердің жұмысындағы өте маңызды аспекті болып табылады, себебі жүк қалдықтары келесі тиелген жүктің тазалығына кері әсер етуі мүмкін. Танкілерді тазалау алдында оларды жақсылап желдетіп, олардың құрамындағы улы немесе жарылғыш газдар жоқ екені тексерілуі тиіс. Химиялық танкерлерде жүк танкерлерінің ішінде емес, палубасында көлденең нығайтушы элементтер болады, бұл танкі қабырғаларын тегіс етіп, оларды тұрақты орнатылған танкі тазалау машиналарын қолдану арқылы тазалауды жеңілдетеді. Жүк танкерлері, бос немесе толы болса да, әдетте инерт газбен жабылып, жарылыстан қорғалады. Азот көбінесе инерт газ ретінде қолданылады, ол портативті газ баллондарынан немесе азот генераторынан беріледі. Қазіргі уақытта ең соңғы химиялық танкерлер Жапония, Корея немесе Қытайдағы кеме жасаушылармен салынады, себебі жүк танкерлерін тот баспайтын болаттан дәнекерлеудің жоғары дәлдігін қамтамасыз ету өте қиын өнер. Кіші құрылысшылары бар елдерге Түркия, Италия, Германия және Польша жатады. Белгілі ірі химиялық танкер операторларына Stolt Nielsen, Odfjell, Navig8 және Mitsui O. S. K. Lines (MOL) химиялық танкерлері, ASM жатады. Кемелерді жалдаушылар немесе соңғы пайдаланушылар мұнай компаниялары, өнеркәсіптік тұтынушылар, тауар саудагерлері және мамандандырылған химиялық компаниялар кіреді.