Кіріспе
Қазіргі қолданыстағы ең кішкентай пикколо кларнет – А-бемоль (A♭) кларнеті, кларнеттер отбасының әлі де шығарылып жатқан ең жоғары дыбысты аспабы. Оның ұзындығы әдеттегі B♭ кларнеттің жартысынан да аз, ал дыбыстың биіктігі E♭ кларнеттен кіші жетілік және таза төртінші жоғары. Транспонирленетін аспап ретінде, ол нотаға қарағанда кіші алтыншы дыбыспен естіледі, сондықтан ең төменгі жазылған Е нотасы концерттік C (орта C) ретінде дыбысталады. 19-шы ғасырдың басында әртүрлі биіктіктегі бірнеше кішкентай кларнеттер пайда болды. А-бемоль кларнеті Еуропалық үрмелі оркестрлерде, әсіресе Италияда қолданысқа енді, онда ол Вердидің опералық оркестрлік партияларында пайда болды және қазіргі күнге дейін әскери оркестрлерде сақталған. Ол кейде заманауи классикалық музыкада, Бела Барток және Джон Тавенердің шығармаларында, сондай-ақ ірі кларнет хорының шығармаларында қолданылады. Оны итальяндық Ripamonti және Orsi, ал Германиядағы Foag Klarinetten және Schwenk & Seggelke компаниялары шығарады.
The A flat (A♭) clarinet is the highest pitched instrument of the clarinet family still manufactured. It is just over half the length of the common B♭ clarinet and pitched a minor seventh higher, a perfect fourth higher than the E♭ clarinet. As a transposing instrument it sounds a minor sixth higher than written, thus the lowest written note E sounds as concert C (middle C). Around the beginning of the 19th century, several small clarinets in different pitches appeared. The A♭ clarinet was adopted in European wind bands, particularly in Italy where it has appeared in Verdi's opera banda parts and survived to the present day in military bands. It is sometimes called for in contemporary classical music, in works by composers Béla Bartók and John Tavener, and in large clarinet choir works. It is manufactured by Italian makers Ripamonti and Orsi, and Foag Klarinetten and Schwenk & Seggelke in Germany.
Кішкентай кларнеттердің тарихы
С кларинетінен жоғарырақ дыбыс беретін кларинеттер көбінесе топ ретінде қарастырылады, олар "сопранино" немесе "пикколо" (Шеклтон, Лоусон), "жоғары" немесе "кішкентай" (Чайковский), немесе "ұсақ" (Бэйнс, Райс) кларинеттері деп аталады. Олар итальян тілінде piccolo, француз тілінде petite, ал неміс тілінде kleine деп аталады, бәрі де "кішкентай" деген мағынаны білдіреді. Бұл топта бірнеше түрлі дыбыс биіктігіндегі кларинеттер бар, ең үлкені – D және E♭ сопранино кларинеттері, ал ең кішісі – A, B♭ және C дыбыс биіктігіндегі кларинеттер, кейде оларды октавалық кларинеттер деп атайды, себебі олар сол тональностьдағы кәдімгі аспаптардан октава жоғары дыбыс береді. Британдық органолог Альберт Райс 2017 жылғы зерттеуінде жоғары кларинеттердің он бір түрлі дыбыс биіктігін санады, бірақ D♭ сопрано және E және G♭ сопранино кларинеттері әдебиеттер мен каталогтарда кездессе де, мұражайларда немесе жеке коллекцияларда осындай аспаптардың жоқ екенін атап өтті. Үш ең жоғары және ең кішкентай "октавалық" кларинеттердің ішінде A және B♭ кларинеттері 19 ғасырдағы Пруссия және Ресей әскери оркестрлерінде қолданыс тапқан. Ең кішкентайы, C дыбыс биіктігіндегі кларинет, болжам бойынша тәжірибелік болған, себебі аспаптың тым қысқа болуына байланысты, оның механизмі қарапайым ғана жасалған. E♭ сопранино кларинетінен жоғары және октавалық кларинеттерден төмен, F, G және A♭ дыбыс биіктігіндегі үш кішкентай кларинет қалады. F кларинеті негізінен 1780 жылдан бастап 19 ғасырдың ортасына дейін әскери оркестрлерде қолданылған; француз композиторы Гектор Берлиоз 1843 жылғы "Аспаптану туралы трактатында" оның E♭ кларинетімен толығымен алмастырылғанын айтқан. Британдық композитор және музыкатанушы Сесил Форсайт 1914 жылғы оркестрлеу туралы трактатында жоғары кларинеттерді Австриямен байланыстырды, "F, тіпті A♭ дыбыс биіктігіндегі кларинеттер кейде шетелде қолданылады. Соңғысы Австрияның әскери оркестрлерінде жиі қолданылады" деді. G кларинеті Венаның шағын ансамбльдерінде, әсіресе 1880 жылдардағы Венаның Шраммельмузигінде қысқа уақытқа танымал болды, онда ол "picksüsses Hölzl" деген лақап атын алды, бұл Вена жаргонында "тамаша қамыстың" мағынасын білдіреді. Музыканы бастапқыда екі скрипкадан (ағалар Йоханн және Йозеф Шраммель), контрагитара және Георг Данцер орындаған G кларинетінен тұратын квартет орындаған. Ол алғаш рет Вена филармониясының музыканттарымен жазылған, оның жетекші кларнетисі Ричард Шенхофер жоғары G кларинетінде орындады, ал түпнұсқалық ноталар 1960 жылдары табылғаннан кейін жазылған. A♭ кларинеті алғаш рет 19 ғасырдың басында пайда болды және негізінен еуропалық үрмелі аспаптар оркестрлері қабылдады. Ол әсіресе Испания мен Италиядағы әскери оркестрлерде кем дегенде 20 ғасырдың ортасына дейін сақталды. Ол қазіргі заманғы өнер музыкасында және кларнет хорларында өз орнын тапты, ал A♭ және G кларинеттері – әлі де өндірісте болатын E♭ сопранинодан жоғары кларинеттердің жалғыз түрлері. Қазіргі уақытта кем дегенде төрт өндіруші A♭ кларинеттерін шығарады: итальяндық L. A. Ripamonti және Orsi, сондай-ақ Германиядағы Foag Klarinetten және Schwenk & Seggelke. Ripamonti, Foag және Schwenk & Seggelke компаниялары неміс және француз жүйелеріне сәйкес A♭ кларинеттерін шығарады, ал Foag және Schwenk & Seggelke неміс жүйелі G кларинеттерін де шығарады.
Репертуар
А♭ кларинеті алғаш рет 19 ғасырдағы еуропалық желді және әскери оркестр музыкасында кеңінен қолданылды. Итальян опера композиторы Джузеппе Верди өзінің «Эрнани» (1844), «Ла Травиата» (1853) және «Балло в маскере» (1859) операларындағы сахналық оркестр бөлімдеріне осы аспапты енгізді. А♭ кларинеті 20 ғасыр музыкасында кейде пайда болды. Бела Барток 1905 жылғы «Шерцо» шығармасында оны пайдаланды (пианино мен оркестрге арналған, op. 2, «көбінесе E♭ немесе пикколо флейтамен бірге»). Голланд композиторы Маттис Вермеуленнің 1941 жылы жарық көрген Төртінші симфониясында А♭ кларинетіне арналған партия бар, сондай-ақ 1969 жылғы ағылшын хор композиторы Джон Тавенердің «Celtic Requiem» шығармасында да қолданылған. Неміс авангард композиторы Ханс Йоахим Хеспос 1972 жылғы ірі оркестрлік «Интеракциялар» шығармасында А♭ кларинетін пайдаланды. Оның бірнеше камералық шығармаларында да А♭ кларинеті қолданылады; 1978 жылғы жұмысына сопрано саррусофон, хеккельфон және тарогато кіреді. Канадалық композитор Самуэль Андреев 2012 жылғы алты аспапқа арналған «Vérifications» камералық шығармасына «А♭ пикколо кларинетін» енгізді. А♭ кларинеті кейде кларинет хорының аранжировкаларында қолданылады, оның ішінде француз-американ композиторы Люсьен Кайльедің бірнеше шығармалары бар, бірақ көбінесе аспап басқа дауыстарда опция ретінде немесе басқа дауыстармен ауыстырылады.