Кіріспе

Алт тромбоны (Altposaune, итальян, француз: trombone alto) – тромбон туысына жататын қола аспаптардың альт мүшесі, тенор тромбонынан кіші. Ол көбінесе тенор тромбонынан кварта жоғары, яғни E кездеседі, бірақ кейде F тақырыбында да жасалғандары табылады. Алт тромбоны 16-18 ғасырларда шіркеу музыкасында, әсіресе Мессада альт дауысын күшейту үшін жиі қолданылған. Альт тромбонының ноталары көбінесе альт кілтінде жазылады.

Тарих

Тромбон алғаш рет 15 ғасырда ең ерте сакбут түрінде пайда болғанымен, кішкентай альт өлшемді аспаптың нақты шығу тегі белгісіз. Альт тромбоны туралы алғашқы жазба деректер 1590 жылы Аурелио Виргилианоның "Иль Долчимeло" еңбегінде және Михаэль Преториус жазған "Syntagma Musicum" (1614–1620) кітабында кездеседі, оның екінші томында, "De Organographia" бөлімінде альт тромбонының суреті бар. Сақталған ең ерте альт тромбоны шамамен 1652 жылға жатады және Гданьск қаласындағы Әулие Мария шіркеуінде сақтаулы. Альт тромбоны тромбонға арналған ең алғашқы жазба музыкада қолданылған, онда композиторлар шіркеудің діни музыкасындағы сәйкес дауыстарды күшейту үшін альт, тенор және бас партияларын жазған. Партиялар альт, тенор және бас кілттерінде ноталанған болса да, тарихи тұрғыдан кілт әрқашан орындауда қандай тромбон түрі қолданылғанын нақты көрсете бермейді.

18 ғасырдағы Вена

Соңғы кезге дейін 18-ғасырдағы тромбон репертуары туралы аз мәлімет болды. Жақында жаңа репертуар мен австриялық альт тромбоны виртуозы Томас Гшладт туралы ақпараттың ашылуы альт тромбонының 1756 және 1780 жылдар аралығында танымал болғандығын көрсетеді. 1960 жылдары дирижер Николаус Харнонкурт Георг Кристоф Вагенсейлдің (1715–1777) аяқталмаған концертін жазды: бұл концерт орындаушыдан жоғары техникалық дағдыны талап етеді және тромбонға арналған алғашқы белгілі концерт болып табылады. Бұл жазба шығарылғаннан кейін көп ұзамай Леопольд Моцарттың жазған тағы бір концерті табылды. Концертте қажетті жоғары техникалық дағдыға (әсіресе ерін дірілдеуіне) байланысты, ол тромбон үшін тым қиын деп есептелді және музыка зерттеушілері оның француз мүйізі үшін жазылған деген қорытындыға келді. Гшладт туралы жаңа ақпарат 18-шы ғасырдың ортасы мен соңында альт тромбоны үшін осындай қиындық деңгейінде музыка жазылғандығын және бұрын аспапта ойнау мүмкін емес деп саналған музыканың ойналатынын көрсетеді. Бахтың трубашысы Готфрид Рейхе және Моцарттың мүйізшісі Йозеф Лютгеб сияқты, Гшладт заманауи тромбон солистерінің ең жақсыларын білдірді. Гшладт Леопольд Моцартқа өте жақын болды, ол оның ғана орындауы үшін Сернада жазды. Гшладт қол жетімді болмаған кезде Моцарт оның орнына виола солисін пайдалануды жөн көрді. Леопольд Моцарт пен Вагенсейлден басқа, Майкл Хайднның D тонындағы Серенадасы (1764) кеңейтілген диапазоны, дірілдеуі, техникасы және төзімділігінің талаптарымен 1756 және 1780 жылдар аралығында альт тромбонының алтын ғасыры болған деген ойға ықпал етеді, және бұл шығарма да Томас Гшладт үшін жазылған болуы мүмкін. Серенада альт тромбонының виртуоздық дәуірінен қалған осы сирек туындылардың қатарына қосылады.

19-ғасырда қолданылуының төмендеуі

Берлиоз 19-ғасырда Францияда тенор тромбоны мен клапанды қола аспаптардың дамуына ықпал етті. 1840 жылдары альт Франция мен Англияда дерлік қолданыстан шығып қалды. Италияда және Еуропаның көптеген басқа бөліктерінде клапанды тромбондар тез арада кеңінен таралды және слайд тромбондарды, оның ішінде альтті де ығыстырды. Аспаптардың және орындау техникасының жақсаруы тенор тромбонының ойнаушыларына альт үшін жазылған бірінші тромбон партияларын орындау мүмкіндігін берді, ал альт көне, жоғарғы регистрдегі аспап ретінде қарастырылды.

Қазіргі жаңғыру

Алғашқы тромбоншілердің кейбіреуі бұрынғыдай альт тромбонын қолданып жүргенімен, ол 20 ғасырдың соңына дейін оркестрлерде жиі қолданылмады, бірақ содан кейін қайтадан танымал бола бастады.

Өзіндіктері мен ауқымы

E альт тромбонының тесситурасы A-дан E-ге дейін, бірақ классикалық репертуарда E-ден төменге сирек түседі. Шебер орындаушылардың қолында диапазон G-ге дейін кеңейе алады. E-ден A-ға дейінгі педальдік дыбыстарды шығаруға болады, бірақ олар көбінесе қажеттілік тудырмайды. Слайды B тенор және бас тромбондарына қарағанда қысқа болғандықтан, жеті слайд позициясы пропорционалды түрде жақын орналасқан. B клапанды қосымша құрал жетінші позициядағы A төменгі диапазонын F-ке дейін кеңейтеді, бірақ ол ортаңғы тіркемедегі ноталар үшін ыңғайлы балама слайд позицияларын қамтамасыз етуде аса пайдалы, бұл орындаушыға ең ұзын 6-шы және 7-ші позициялардан қашуға мүмкіндік береді. Алт тромбонының тембрі тенор немесе бас тромбонынан ашық, және оның басты артықшылығы мен ерекшелігі осыдан туындайды. Оның жарқын, айқын жоғары тіркемесі зор экспрессия мен әдемі дыбысқа қабілетті.