Кіріспе

Саяси кәсіпкер деген термин келесілердің кез келгенін білдіруі мүмкін:

Саясат немесе бизнес саласында белсенді болатын, жаңа саяси жобаны, топты немесе саяси партияны құратын адам.
Сондай-ақ, үкіметпен (үкіметтермен) саяси ықпал арқылы субсидиялар, протекционизм, мемлекеттік келісімшарттар немесе басқа да артықшылықты келісімдер арқылы пайда табуға тырысатын бизнесмен (бұл рентіні іздеуші деп те аталады).

Саясатшы

Бизнес саласында кәсіпкерлік – жаңа бизнес кәсіпорындарын құру, бәсекелестерден басымдық алып, пайданы барынша арттыру мақсатымен тәуекел етуді білдіреді. Дегенмен, саяси кәсіпкер өзіне монополия құру үшін үкіметтен заң қабылдатуға тырысады.

Тарих және мәдени контекст

Америка бизнес-класының саяси белсенділігі әртүрлі тарихи сәттерде күшейіп, әлсіреп отырады. Бизнес пен оған қарсы саяси жұмылдырудың өзгеруі ұжымдық түсіндіру және іс-қимыл мәселелері ретінде қарастырылуы керек. Кен ауқымды бизнес немесе қарсы ұжымдық іс-қимылмен байланысты транзакциялық шығындарды сіңіруге ең күшті ынталандыруға партиялық лидерлер ие, бірақ бизнес немесе өзге де саясат іздеушілер емес. Партиялық кәсіпкерлер ұлттық деңгейде билік үлестірімін өзгерту мүмкіндігін байқағанда, бизнес немесе оппозициялық мүдделерді қайта қалыптастыру үшін дискурсивті тәжірибе жүргізеді және осы мүдделерді жұмылдыруға кіріседі. Майкл Вулгемут саяси кәсіпкерлік пен реформалармен айналысу үшін аналитикалық құрылымды ұсынды, ол "Шумпетерлік саяси экономиканың жаңа комбинацияларына, Тулоктың демократия моделінің табиғи монополияға франшизалық сауда-саттық ретінде кеңейтілген нұсқасына және Жаңа институционалдық экономиканың негізгі элементтеріне негізделген. Экономикалық бәсекелестік схемаларында туындауы мүмкін жеткіліксіз сыйақы критерийлері мен толық емес шарттар мәселелері саяси бәсекелестікті де сипаттайды. Сонымен қатар, осы жағдайлар Шумпетерлік саяси кәсіпкерлікке мүмкіндік жасайды. Саясаттағы түрлі кедергілер де осыған ұқсас. Бұл кедергілер саяси тұрақтылық пен саяси бәсекелестік арасындағы қарым-қатынасты әсер етеді, бұл қарым-қатынас саяси кәсіпкерлік үшін ынталандырулар мен мүмкіндіктерге, яғни негізгі саяси реформаларға ұзақ мерзімді инвестициялар жасау тәуекеліне ерекше назар аудара отырып талқыланады."

Кәсіпкер

Саяси кәсіпкер термині таза "нарық кәсіпкерінен" өзгешелеп, саяси жүйені коммерциялық кәсіпорынды немесе өзінің мансабын дамыту үшін пайдаланатын адамды көрсету үшін де қолданылуы мүмкін. Осы анықтама бойынша саяси кәсіпкер – субсидиялар, протекционизм, мемлекеттік келісімшарттар немесе саяси ықпал ету және лоббилеу арқылы мемлекеттік агенттермен басқа да осындай тиімді келісімдер арқылы пайда табуға тырысатын бизнес кәсіпкер (бұл сондай-ақ корпоративтік әл-ауқат деп те аталады). Эд Юнкинс (2000 жылы) былай деп жазды: "Саяси кәсіпкерлер мемлекеттен көмек іздейді және алады, сондықтан олар нағыз кәсіпкерлер емес". Томас ДиЛоренцо да осыған ұқсас пікір білдіреді: "Саяси кәсіпкер ең алдымен өзінің бизнесі мен саласын субсидиялауға немесе бәсекелестеріне зиян келтіретін заңдар мен ережелерді қабылдауға үкіметке ықпал ету арқылы табысқа жетеді". Оның сөзіне қарағанда, керісінше, "нарық кәсіпкері мемлекеттік субсидиясыз, тікелей немесе жанама түрде жаңа, жақсы немесе арзан өнімді еркін нарықта сату арқылы қаржылық табысқа жетеді". Ол мысық аулау құралын жасаушының, нарықтағы үлесін арттыру үшін жақсырақ мысық аулау құралын жасауын нарық кәсіпкерінің мысалы ретінде келтіреді, ал шетелден әкелінетін мысық аулау құралдарын тыйым салу үшін Конгреске лобби жасаушыны – саяси кәсіпкер ретінде көрсетеді. (ДиЛоренцо, Томас, "Капитализм Американы қалай құтқарды" кітабының 7-тарауы). Іс жүзінде, нарық кәсіпкері мен саяси кәсіпкер арасындағы шекара шағылысуы мүмкін. Көптеген кәсіпкерлер саяси және бизнес кәсіпкерлердің белгілерін әртүрлі деңгейде бөліседі. Осы терминнің авторы – Бёртон В. Фолсом кіші, оны "Жарлаушы барондар туралы аңыз" кітабында қолданған.