Кіріспе

Шахмат ойынында Үнді қорғанысы немесе Үнді ойыны – 1. d4 Nf6 қозғалысымен сипатталатын ашылулар тобының жалпы атауы. Олардың барлығы әртүрлі дәрежеде гипермодерн қорғаныстар болып табылады, онда қаралар ақтарды орталықта күшті бекініс орнатуға шақырып, оны әлсіретіп, соңында жоюды жоспарлайды. Үнді қорғанысын 1920 жылдары гипермодерн мектептің ойыншылары қолдағанмен, 1940 жылдардың соңында ресейлік ойыншылар осы жүйелердің қаралар үшін қауіпсіз екенін көрсеткенге дейін толыққанды қабылданбады. Содан бері Үнді қорғанысы 1. d4-ке қараның жауабы ретінде танымал болды, себебі ол екі тарапқа да жеңіске жету мүмкіндігі бар, тепе-тең ойынды ұсынады. Транспозициялар маңызды, және көптеген варианттарға бірнеше қозғалыс ретімен қол жеткізуге болады. Сондай-ақ, патшайымның гамбиті және славян қорғанысы сияқты классикалық ашылуларға қайта оралу мүмкін; олар "үнді" ашылулары деп есептелмейді. Ақтардың әдеттегі екінші қозғалысы – 2. c4, орталықтың үлкен бөлігін басып алып, Nc3 қозғалысына мүмкіндік беру, бұл e пешкасын e4-ке жылжытуға дайындалады, ал ат c пешкасын бұғаттамайды. Қаралардың ең танымал жауаптары:
2...e6, корольдің пілігін босатып, Нимцович Үнді қорғанысына, патшайымның Үнді қорғанысына, Бого Үнді қорғанысына, қазіргі Бенониге, Каталон ашылуына немесе патшайымның гамбитінің бас тартылған варианттарына жетелеуі мүмкін,
2...g6, корольдің пілігін фианкеттеуге дайындалып, корольдің Үнді қорғанысына немесе Грюнфельд қорғанысына кіру, және
2...c5, Бенони қорғанысы, орталыққа бірден қарсы шабуылмен,
бірақ басқа да қозғалыстар төменде егжей-тегжейлі сипатталған. 2. c4 орнына ақтар көбінесе 2. Nf3 ойнайды. Содан кейін қаралар 2...d5 ойнауы мүмкін, бұл 3. c4-тен кейін патшайымның гамбитіне транспозициялануы мүмкін. Немесе қаралар 2...e6 ойнауы мүмкін, бұл патшайымның гамбитіне немесе патшайымның Үнді қорғанысына транспозициялау мүмкіндігін сақтайды. Балама ретінде 2...g6 корольдік Үнді қорғанысына немесе Грюнфельд қорғанысына транспозициялануы мүмкін, ал 2...c5 Бенониге транспозицияға шақырады. Ақтар келесі бірнеше қозғалыста c2–c4 ойнаудан бас тартып, қаралардың осы транспозициялардың кез келгеніне жол бермеуі мүмкін. Екінші қозғалыста ақтар 2. Bg5, Тромповский шабуылын да ойнауы мүмкін. Қаралар 2...Ne4 (қараңыз 1. d4 Nf6 2. Bg5 Ne4) немесе 2...e6 (қараңыз 1. d4 Nf6 2. Bg5 e6) жауап бере алады, басқа да қозғалыстардың қатарында. Ақтар үшін үшінші балама – сирек кездесетін 2. Nc3. Содан кейін қаралар 2...d5 ойнауы мүмкін, содан кейін 3. Bg5 – Рихтер-Вересов шабуылы (D01, қараңыз 1. d4 Nf6 2. Nc3 d5). Қаралар 2...g6 ойнауы мүмкін (қараңыз 1. d4 Nf6 2. Nc3 g6).

Тарих

"Индия қорғанысы" термині алғаш рет 1884 жылы қолданылған, және бұл атау үндістандық ойыншы Мохешундер Баннерджидің Джон Кокрейнге қарсы ашылуларда қолданған тәсілдеріне байланысты. Филипп В. Сержант Мохешундерді 1848 жылы "Мофуссилдегі брахман – қаладан тыс жерде, біздіңше айтқанда – шахматта ешқашан жеңілмеген!" деп сипаттады. Сержант 1934 жылы жазды (оның сипаттамалық нотациясын алгебралық нотациямен алмастырған): g6 және d6, немесе b6 және e6 комбинациялары арқылы "Индия қорғанысы" Мохешундер мен басқа үнді ойыншыларының мысалымен еуропалық ойыншыларға үйретілді, олар үшін фианкетто дамуы өз ойындарынан табиғи мұра болды. Ағылшын шахматының қазіргі чемпионы Мир Сұлтан Ханның осы ашылуларға деген құштарлығы белгілі. Бірақ қазір олардың кеңінен танылуы соншалық, доктор С. Г. Тартаковер бірнеше жыл бұрын "қазіргі таңда фианкеттолар – үздік таңдау" деп мәлімдеді. Мофуссилде Мохешундердің табылғанынан кейін күтпеген жағдай! Келесі ойында Мохешундер (қара) 1855 жылы Эрнст Грунфельд туылмай тұрып, 38 жыл бұрын Кокрейнге қарсы Грунфельд қорғанысын ойнады. Джон Кокран vs. Мохешундер Баннерджи, 1855 жылдың мамыры: 1. d4 Nf6 2. c4 g6 3. Nc3 d5 4. e3 Bg7 5. Nf3 0-0 6. cxd5 Nxd5 7. Be2 Nxc3 8. bxc3 c5 9. 0-0 cxd4 10. cxd4 Nc6 11. Bb2 Bg4 12. Rc1 Rc8 13. Ba3 Qa5 14. Qb3 Rfe8 15. Rc5 Qb6 16. Rb5 Qd8 17. Ng5 Bxe2 18. Nxf7 Na5 және ақ үш қадамда мат береді (19. Nh6+ қос шабуыл Kh8 20. Qg8+ Rxg8 21. Nf7). Осы ойыншылардың арасындағы тағы бір ойын бүгін "Төрт пиондық шабуыл" деп аталатын корольдік үнді қорғанысына қатысты. Бұл жолы қара Мохешундер, кейбір тәуекелді (әлде күмәнді) құрбандықтардан кейін жеңіске жетті: 1. e4 d6 2. d4 g6 3. c4 Bg7 4. Nc3 Nf6 5. f4 0-0 6. Nf3 Bg4 7. Bd3 e5 8. fxe5 dxe5 9. d5 Nxe4 10. Nxe4 f5 11. Neg5 e4 12. Ne6 exf3! 13. Nxd8 fxg2 14. Rg1 Bxd1 15. Ne6 Bg4 16. Nxf8 Kxf8 17. Rxg2 Nd7 18. Bf4 Nc5 19. Kd2 Rc8 20. Kc2 Bf3 21. Rf2 Nxd3 22. Kxd3 Be4+ 23. Ke3 b5 24. cxb5 Bxd5 25. Rd2 Bc4 26. Rad1 Bf6 27. Bh6+ Kg8 28. Kf4 Re8 29. b3 Bxb5 30. Rc1 Be2! 31. Re1 Re4+ 32. Kg3 Bh4+ 0-1.

"Индия қорғанысы" терминін 1920 жылдардың басында Савиелли Тартаковер танымал етті. 1924 жылы жарық көрген "Гипермодерн шахмат" кітабында Тартаковер "Индия қорғаныстарын" "Ескі үнді" (d6 және соңынан g6) және "Жаңа үнді" (e6 және соңынан b6) деген жалпы категорияларға жіктеді. "Ескі үнді" тақырыбында ол қазір корольдік үнді және Грунфельд қорғаныстары деп танылатын ашылуларды қарастырады. Ол сондай-ақ 1. d4 d6 үшін "Прото-индиялық", 1. d4 c5 үшін "Псевдо-индиялық", 1. d4 Nf6 2 үшін "Жартылай индиялық". Nc3 және 1. d4 Nf6 2 үшін "Үштен бір бөлік индиялық". Nd2, олардың ешқайсысы кеңінен қолданылмады. "Корольдік үнді қорғанысы", "Ханышалық үнді қорғанысы", "Ескі үнді қорғанысы" және "Корольдік үнді шабуылы" аттарын Ричард Рети Ханс Кмохқа жатқызды, бірақ Рети өзі бұл терминдерге келіспеді. Рети Кмохқа "Барлық индиялық қорғаныс" (қаралар 1. d4 Nf6дан кейін екі пілді де фианкеттолайды) және "Ханышалық үнді шабуылы" (ақтар 1. Nf3 және 2. b3 ашылуын жасайды) аттарын да жатқызды, бірақ олар да кеңінен қолданылмады.

Нимзо-индіондардың қорғанысы: 3.Nc3 Bb4

Нимзович 1913 жылы ұсынған Нимзо үнді қорғанысы – үнді жүйелерінің толық қабылдану алғашқысы болды. Ол 1. d4-ке қарсы ең танымал және құрметті қорғаныстардың бірі болып қалады, сондықтан Ақ көбінесе одан қашуға бағытталған қозғалыс тізбектерін таңдайды. Қара ортаны фигуралармен шабады және Ақтың хан тарапын екі пешкенің орналасуымен әлсірету үшін слонды атқа айырбастауға дайын.

Корольдік үнді қорғанысы: 3.Nf3 b6

Корольдік үнді қорғанысы берік, қауіпсіз және, мүмкін, біршама теңдікке бағытталған деп есептеледі. Қара жиі Корольдік үнді қорғанысын таңдайды, егер ақ Нимзо үнді қорғанысынан аулақ болса, 3. Nc3 орнына 3. Nf3 ойнағанда. Қара позициялық жеңілдіктерге бармайтын, мықты позиция құрастырады, бірақ кейде қараға жақсы жеңіс мүмкіндіктерін алу қиын болады. Карпов осы дебюттің жетекші маманы. Көптеген Корольдік үнді қорғанысын қолданушылар Нимзо үнді қорғанысын да ойнайды, және шындығында 3. Nf3 b6 4. Nc3 Bb4 сызығы кейде "Нимзо/Корольдік үнді гибриді" немесе осыған ұқсас атаумен белгіленеді және оны екі дебюттің біріне де жатқызуға болады.

Бого-инді қорғанысы: 3.Nf3 Bb4+

Бого үнді қорғанысы – Королева үндісіне қолданылатын сенімді балама, және кейде оған ауысу мүмкіндігі де бар. Алайда, бұл ашылу Королева үндісінен кем танымал, мүмкін, көптеген ойыншылар (әсіресе ақтардың қалың пешкаларын екі еселемей) оны жібергісі келмейді, себебі қаралар 4. Nb2 соңынан көбінесе осы жағдайға түседі. Классикалық 4. Bd2 Qe7 де жиі кездеседі, бірақ соңғы кезде 4. a5!? және тіпті 4. c5!? сияқты нұсқалар да пайда болды. 4. Nc3 арқылы Нимзо үндісіне ауысу да мүмкін, бірақ мұндай жағдай сирек кездеседі, себебі 3. Nf3 жүретін көптеген ойыншылар осы ашылудан қашу үшін осыны жасайды.

Блюменфельд қарсы ойыны: 3.Nf3 c5 4.d5 b5

Блюменфельд қарсы гамбиті Бенко гамбитіне сырттай ұқсағанымен, бұл сәйкестік алдаушы. Қараның мақсаттары мүлдем басқа. Қара қанаттағы піядны құрбан ете отырып, күшті орталық құруға тырысады. Ақтар бұл гамбитті қабылдауға немесе аздаған позициялық басымдықты сақтап қалу үшін қабылдамауға құқылы. Блюменфельд қара үшін ойнала бермейтін болса да, аса танымал емес.

Каталониялық ашылу: 3.g3, 4.Bg2

Каталониялық ашылысы Ақ фигураның жылдам ...мен басталуын көрсетеді.

Басқалар

3. Nf3 b5 Польша қорғанысы
3. Nf3 Ne4 Дёри қорғанысы (1. d4 Nf6 сайыс жолдарына қараңыз)
3. Bg5 Нео-индиялық шабуыл (1. d4 Nf6 шеткі жолдарына қараңыз)
3. a3?! Австралиялық шабуыл

Гринфельд қорғанысы: 3.Nc3 d5

Эрнст Грунфельд 1922 жылы Грунфельд қорғанысын алғаш рет қолданды. 3...d5 жүруімен ерекшеленетін бұл қорғаныс, сол кезде толыққанды деп есептелмейтін Корольдік үнді қорғанысын жақсарту мақсатында жасалған. Грунфельд қорғанысын әлем чемпиондары Смыслов, Фишер және Каспаров та пайдаланды.

Корольдің үнді қорғанысы: 3.Nc3 Bg7

Патша үнді қорғанысы агрессивті және біршама тәуекелді, және әдетте қараның тең нәтижеге қанағаттанбайтынын көрсетеді. Ол кейде 19 ғасырдың соңында ойналғанмен, 1940 жылдарға дейін Бронштейн, Болеславский және Решевскийдің ойындарында пайда болғанға дейін нашар деп есептелді. Фишер үшін 1. d4-ке қарсы таңдаған қорғанысы болды, бірақ 1970 жылдардың ортасында оның танымалдылығы азайды. Каспаровтың осы қорғаныстағы жетістіктері 1980 жылдары патша үнді қорғанысын қайтадан танымал етті.

Бенони қорғанысы

Бенони қорғанысы – қаралардың позицияны тепе-теңсіз етуге және ақтарға d5-те пешка клині мен орталықта басымдық беруге келісім білдіретін, бірақ оның орнына белсенді фигуралық ойынға қол жеткізуге бағытталған тәуекелді әрекет. Ең көп таралған Бенони нұсқасы – қазіргі заманғы Бенони (3. d5 e6 4. Nc3). Тал 1960 жылдары осы қорғанысты бірнеше керемет ойындарда жеңіске жетіп, танымал етті, ал Бобби Фишер кейде оны жақсы нәтижелермен қолданды, соның ішінде 1972 жылғы Борис Спаскиге қарсы әлем чемпионатында жеңіске жеткен кезде де. Көбінесе қаралар 3. c5-тен бұрын 2...e6 қозғалысын жасап, ақтардың ең өткір вариацияларынан қашуға тырысады.

Бенко гамбиті (немесе Волга гамбиті): 3.d5 b5

Бенко гамбиті (Ресей және Шығыс Еуропада Волга гамбиті деп белгілі) – 1. d4-ке қаралардың ең көп таралған жауаптарының бірі, бірақ жоғары деңгейде оны көру сирек. Қаралар патшайым қанатында сызықтарды ашуға тырысады, онда ақтарға күшті қысым көрсетіледі. Егер ақтар гамбитты қабылдаса, қаралардың сыйақысы тактикалық емес, позициялық сипатта болады, және олардың бастамасы көптеген фигуралар айырбасталғаннан кейін де, тіпті эндшпильге дейін сақталуы мүмкін. Ақтар көбінесе гамбит пешкасын қабылдамауды немесе қайтаруды жөн көреді.

Ескі үнді қорғанысы: 2...d6 3.Nc3 e5

Ескі үнді қорғанысын 1902 жылы Тарраш енгізді, бірақ ол көбінесе бес жылдан кейін оны қолданған Чигоринмен байланысты. Ол Корольдік үнді қорғанысына ұқсас, екеуінде де d6 және e5 пішіндері орталық позицияны құрайды, бірақ Ескі үнді қорғанысында қаралардың патшалық епископы g7-ге фианкеттеудің орнына e7-ге дамытылады. Ескі үнді қорғанысы берік, бірақ қаралардың позициясы көбінесе шектеулі болады және оған Корольдік үнді қорғанысындағы динамикалық мүмкіндіктер жетіспейді.

Будапешт гамбиті: 2...e5

Будапешт гамбиті үлкен шеберлердің ойындарында сирек кездеседі, бірақ әуесқойлар жиі қолданады. Бұл гамбит болғанымен, ақ түс қосымша пешкасын сақтап қалу үшін өзінің кейбір фигураларын орналастыруда ыңғайсыздыққа келеді, сондықтан ол көбінесе пешканы қайтарып алып, бастаманы өз қолында ұстауды таңдайды.

Басқалар

2 b6 Жеделдетілген ханшайымның үнді қорғанысы
Жеделдетілген ханшайымның үнді қорғанысы ойнауға жарамды; алайда, стандартты ханшайымның үнді қозғалысымен (2 e6 3 Nf3 b6) салыстырғанда, 3. Nc3 Bb7 4. Qc2 d5 (әйтпесе e4 ойналады) 5. cxd5 Nxd5 6. Nf3! мүмкіндігіне байланысты, ол кем дәл деп есептеледі. Алехин–Кёниг, Вена 1922 ойынында ақтардың жағдайы жақсы болды. Джеймс Пласкетт пен Реймонд Кин бұл жолды 1987 жылғы «Ағылшын қорғанысы» кітабында талдады. 2 c6
Бұл әдетте, қара кейіннен d5 ойнаса, славян қорғанысына көшеді, бірақ қара d6 ойнаса, ол ескі үнді немесе тіпті патшаның үнді қорғанысына да көшуі мүмкін. Аз қолданылатын тәуелсіз жолдардың бірі – 2 c6 3. Nf3 b5! ?, кейде Израильдің IM Дэвид Кудишевичтің құрметіне Кудишевич гамбиті деп аталады. 2 Nc6 Қара аттар биі
Қара аттар биі немесе Мексика қорғанысы, 1925 жылы Баден-Баденде Карлос Торре енгізген, қаралар ақ пешкаларды ертерек жылжуға мәжбүр ету арқылы Алехин қорғанысына ұқсас. Бұл көптеген басқа қорғаныстарға көшуге мүмкіндік береді. 2 d6 3. Nc3 Bf5 Яновски үнді қорғанысы
2 d5?! Маршалл қорғанысы
Маршалл қорғанысы (әдетте ханшайым гамбиті арқылы жетеді: 1. d4 d5 2. c4 Nf6?!), ақтар үшін жақсы.

1.d4 Nf6 шеткі

2. с4 е6 3. Bg5 Неоиндиялық шабуыл
2. Nf3 және қазір:
2 е6 3. Bg5 Торре шабуыл
2 g6 Шығыс Үнді қорғанысы
2 g6 3. Nc3 d5 4. Bf4 Bg7 5. e3 0 0 6. Be2 Барри шабуылы.
Барри шабуылы – клуб деңгейіндегі ойыншылар арасында танымал. Ақ әдетте Ne5 және h2–h4–h5 жүрісімен қара патшаға тікелей шабуыл жасайды. Барри шабуылы Марк Хебден мен Джулиан Ходжсон сияқты гроссмейстерлер деңгейінде сынақтан өткен.
2 b6 3. Bg5 Торре шабуыл
2 h6 3. c4 g5 Наданиян шабуылы
Наданиян шабуылы – қаралардың позицияны тепе-теңсіз етуге бағытталған агрессивті әрекеті. Алғашқы 2 h6 және 3 g5 жүрістері Colle жүйесі, London жүйесі және Торре шабуылы сияқты тең ойнауға бейім нұсқаларға қарсы қолданылады. Бұл жүріс 2005 жылы Ашот Наданиянмен ұсынылған, бірақ жоғары деңгейдегі ойыншылар арасында кең танылмаған.
2 Ne4 Дорі қорғанысы
Дорі қорғанысы (2. Nf3 Ne4 немесе 2. c4 e6 3. Nf3 Ne4) сирек кездеседі, бірақ 1937 жылы Венада өткен тақырыптық турнирдің (жеңімпазы Пол Керес) тақырыбы болған. Ол кейде Корольдік Үнді қорғанысының нұсқасына ауысады, бірақ тәуелсіз жүрістер де бар.
2. Bg5 Trompowsky шабуылы
Неоиндиялық шабуыл, Торре шабуылы және Trompowsky шабуылы – ақтардың Үнді қорғанысына қарсы нұсқалары. Рихтер-Вересов шабуылымен байланысты, олар ақтардың ерте Bg5 жүрісін көрсетеді және басқа патшайымның пешка ашылуларының күрделі теориясынан аулақ болады.
2 е6 3. а3 Австралиялық шабуыл