Баальберге мәдениеті – Орталық Германия мен Богемияда б.з.д. 4000-3150 ж. аралығында болған неолиттік керамика стилі. Қазба жұмыстары, археология, тарих.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Археологиялық мәдениет
Archaeological culture
Баалберге тобы (немісше: Baalberger Kultur, сондай-ақ Баалберге Kultur) – Орталық Германия мен Богемияда б.з.д. 4000 және 3150 жылдар аралығында болған неолит дәуірінің соңғы кезеңіндегі "мәдениет". Археологиялық тұрғыда "мәдениет" терминін қолданудағы қиындықтарға байланысты, қазір көбінесе Баалберге керамикалық стилі (Baalberger Keramikstil) деп аталады. Ол алғаш рет табылған жерімен аталады: Саксония-Анхальт, Салцландкрейс, Баалбергедегі Шнайдерберг төбесі. Баалберге тобы, әдетте, Фуннелбикер мәдениетінің бір бөлігі саналады. Орта Эльба/Саале аймағында ол Фуннелбикер кезеңінің TRB MES II және III фазаларының құрамында болып табылады.
The Baalberge Group (German: Baalberger Kultur, also Baalberge Kultur) was a late neolithic "culture" in Central Germany and Bohemia between 4000 and 3150 BC. Because of issues with the archaeological use of the term culture it is now often referred to as the Baalberge Ceramic style (Baalberger Keramikstil). It is named after its first findspot: on the Schneiderberg at Baalberge, Salzlandkreis, Saxony Anhalt. The Baalberge group is generally seen as part of the Funnelbeaker culture. In the Middle Elbe/Saale region it is part of Funnelbeaker phase TRB MES II and III.
Тарих және ғылым
Фуннелдік ықпал мәдениетінің ерте мысалы, Баальберге керамикалық стилі б.з.д. 3800–3400 жылдар аралығында дамыды және орталық неміс фуннелдік ықпал фазаларына жатады: TRB MES II (3800–3500 б.з.д.) және TRB MES III (3500–3350 б.з.д.). Ол TRB MES I (4100–3800 б.з.д.) фазасынан кейін қалыптасты, батыс ықпалының (Мишельсберг мәдениеті және оңтүстік-шығыс, кеш Ленгель мәдениеті) әсерімен жаңарулар орын алды. 3350 жылдан кейін TRB MES IV фазасында ерекше безендіру стильдерімен (Сальцмунд тобы және Вальтерниенбург-Бернбург мәдениеті) дамыған күрделі қоғам пайда болды. Баальберге мәдениеті алғаш рет Нильс Никлассон мен Пол Купка қыш ыдыстардың түрлері бойынша ерекше топ ретінде анықталды. Осыған дейін ол Бернбург типіне жатқызылған. Купка Баальберге мәдениетіне жататын археологиялық табыстарды «Орталық неміс үй-құрылыс керамикасы» (mitteldeutsche Pfahlbaukeramik) деген атпен біріктірді. Пауль Гримм 1937 жылы материалды алғаш рет ерте, гүлденген, кеш және Унетицке дейінгі кезеңдерге бөлді. Пол Купка мен К. Беккер Баальберг тобын солтүстік Фуннелдік ықпал мәдениетімен салыстырды. Иоахим Преус Баальберг мәдениетін жерлеу салты мен қыш ыдыстардың типтеріне сүйене отырып, ескі және жаңа кезеңдерге бөлді. Алайда, ғылыми деректер бұл бөліністердің хронологиялық айырмашылықтарды көрсетпейтінін көрсетеді. Иоганн Мюллердің пікірінше, олар әртүрлі әлеуметтік топтарды көрсетеді. Мария Гимбутас және оның ізбасарлары Баальберг мәдениетінің Еуразия даласынан келген, Курган гипотезасының бір бөлігі болған, аралас мәдениет екенін айтады. Бұл жағдайда ол үнді-еуропа тілді халықтың мәдениеті болуы мүмкін. Баальберге жерлеулерінің кейбір ерекшеліктері, мысалы, Баден мәдениетінің (Гимбутас бойынша үнді-еуропалық мәдениет) және Бодрогкерсттур мәдениетінің ықпалымен жасалған қыш ыдыстардың болуы, сондай-ақ мәйіттердің оң жаққа қарап, аяқтарын бүгіп жату позы (бұл «Ямна мәдениетіне» тән) бұл теорияны қолдайды. Бірақ жерлеулердің басқа да ерекшеліктері шығыстағы жерлеулерден мүлдем өзгеше, мысалы, ауызға қол қойып, тамақ ішуді бейнелейтін қимыл (нақты кургандарда кездеспейді) және қызыл охраның азырақ қолданылуы. Әсіресе, Курган мәдениетіне тән далалық құрғандардың белгілері жоқ. Соңында, салыстырмалы анатомиялық зерттеулер марқұмның шығыстан емес, жергілікті халықтан шыққандығын көрсетеді. Сондықтан, Мэллори Баальберге тобын жергілікті даму деп санайды.
An early example of the Funnelbeaker culture, the Baalberge ceramic style dates between 3800 3400 BC and belongs to the central German funnelbeaker phases TRB MES II (3800 3500 BC) and TRB MES III (3500 3350 BC). It developed out of phase TRB MES I (4100 3800 BC), innovating under the influence of western influences (Michelsberg culture and the southeastern, late Lengyel culture). A more complex society developed after 3350 BC in the TRB MES IV phase, with distinct decorative styles (Salzmünd group and Walternienburg Bernburg Culture). The Baalberge culture was first identified as a distinct group on the grounds of pottery types by Nils Niklasson and Paul Kupka. Before this it had been included in the Bernburg type. Kupka grouped the finds belonging to the Baalberge culture together under the name "Central German Stilthouse Pottery" (mitteldeutsche Pfahlbaukeramik). Paul Grimm followed this with the first division of the material into Early, High, Late and Pre Unetice periods in 1937. Paul Kupka and C. J. Becker put the Baalberg group in parallel with the northern Funnelbeaker culture. Joachim Preuß divided the Baalberg culture into an older and later phase using burial practices and pottery typologies. Scientific data indicates however that the divisions do not indicate chronological differences. According to Johannes Müller they instead show different social groups. Marija Gimbutas and her followers argue that the Baalberg culture was an intrusive hybrid culture deriving ultimately from the Eurasian steppe, part of the Kurgan hypothesis. In that case it would have been an Indo European speaking culture. Some aspects of Baalberge burials might support this theory, such as the presence of pottery allegedly influenced by the Baden culture (an Indo Europeanised culture according to Gimbutas) and the Bodrogkeresztúr culture and the posture of the corpses, laid on their right hand side with their legs pulled up a posture typical of the "Yamna culture." But other aspects of the burials are very different from burials in the east, such as the placement of the hands over the mouth in an eating gesture (which is unknown in authentic kurgan sites) and the much less marked use of red ochre. In particular, there are no signs of the steppe kurgans that characterise the Kurgan culture. Finally, comparative anatomy suggests the deceased came from a locally derived population, not from the east. Mallory therefore considers the Baalberge group a local development.
Тарату
Негізгі таралу аймағы – орталық Эльба-Саале аймағы. Мекленбург-Ворпомерн және Бранденбург аймақтарында да одан әрі табылды. Богемиядан ерекше бір түрі белгілі, оның көптеген жеке табылымдары Төменгі Австрияға дейін созылады. Таралу аймағы Россен мәдениетіне қарағанда солтүстікке қарай кеңейген. Барлық қоныс аумағы дербес болып табылады.
The main distribution area is the central Elbe Saale region. Further finds occur in Mecklenburg Vorpommern and Brandenburg. A distinctive variant is also known from Bohemia, of which numerous individual finds extend as far as Lower Austria. The distribution area extends further to the north than that of the Rössen culture. The whole settlement area is self contained.
Елді мекендер
Елді мекендер туралы мәліметтер тым аз. Әдетте олар ерекше материалдары бар (саз, тас, сүйек материалдары) қоқыс шұңқырларын, ошақтарды және бірнеше жеке үйлердің ізін қамтиды, бұл қоныстар кеңінен тараған (Браунсдорф, Мерсебург). Үйлер тік төртбұрышты немесе шаршы пішіндес, орташа көлемді. Ұңғыма үйлер тік төртбұрышты немесе сопақ пішіндес. Басқа шұңқырлар заттарды сақтау, қоқыс тастау және құрбандық шалу үшін қолданылған. Пиркау, Хоэнмюльсендегі үлкен қоныс шұғыл қазба жұмыстары кезінде табылды, бірақ ол үйлердің болғанын көрсететін ешқандай дерек бермеді. Галледегі Долауер Хайдеде салынған қоныста да табылмалар кездесті, ол қоршау бөгетімен қоршалған.
Settlements are only barely known. Usually they contain waste pits with characteristic material (clay, stone, bone material), hearths, and the postholes of a few individual houses in rather extended settlements (Braunsdorf, Merseburg). Houses are rectangular or square and of medium size. Pit houses are rectangular or oval. Other pits were used for storage, waste disposal and sacrifices. A large settlement in Pirkau, Hohenmölsen was found in emergency excavations but provides no evidence of houses. There were also finds at the settlement built at Dölauer Heide in Halle which is surrounded by an embankment.
Экономика
Экономикасы маманданбаған егіншілік және мал өсіру шаруашылығынан тұрды. Егілген дақылдардың ішінде емір, екібұрыш бидай, ала бидай және арпа болды. Малдар: сиыр, шошқа, қой және ешкі.
The economy was unspecialised agriculture and pastoralism. Crops included emmer, einkorn, dwarf wheat, and barley. Animals included cattle, pigs, sheep and goats.
Қабірлер мен жерлеу орындары
Қабірлердің көбі жеке. Заушвицте, Борнада үлкен зират табылды. Қос қабірлер мен шұңқыр қабірлер де белгілі (мысалы, Шалькенбург, Кенштедт). Ерекше формаларға қоныс-жайлардағы жерлеулер мен жартылай жерлеулер жатады. Қарапайым жер қабірлерінен өзге, сәулеттік элементтері бар инновациялық формалар да кездеседі. Германияның орталық бөлігіндегі алғашқы күмбезді қабірлер осы мәдениетке тән. Баалберге – қабір кешендері, құрғандар және цистерналар түріндегі мегалиттік ықпалды байқауға болатын алғашқы мәдениет. Сонымен қатар, жерге терең көмілген немесе одан жоғары көтерілген ауыр цистерналар мен тақта қабірлер сирек. Таспен қаптау, ағаштан жасалған жиһаз және тас пен ағаш компоненттерінің үйлесімі сияқты басқа да қабір элементтері анықталды. Күмбезді қабірлерде жер және тас цистерналы қабірлер негізгі жерлеу ретінде кездеседі. Бернбургтегі Латдорф қабірінде 25 метрлік трапеция тәрізді дөңгелекпен оралған тар тас цистерна табылды. Баалберге мәдениетінің жер қабірлерінде көбінесе жерлеулер кездеседі, денелер көбінесе оң жағына бұрылып, батыстан шығысқа қарай жатқызылған. Кейбір жерлеулер шаршы немесе трапеция тәрізді орлармен қоршалған. 1966 жылы Й. Прюсс Германияның орталық бөлігінде 116 қабір кешенін тіркеді. В. Маттиас 1952 жылы қазып шығарған Стеммемдегі қабір кешені 16,4 метрлік, екі ұшы да шаршы және Баалберге жерлеуі ретінде танылған алғашқы қоршаулы қабір болды. 1983 жылы Г. Мёбес Тюрингиядан жаңа табылғандарды жариялады. Зөммердадағы Гросбрэмбахта 10,8 x 10,4 метрлік, дөңгелек бұрыштармен төртбұрышты кешенде оң жағына жатқан және оңтүстікке бағытталған екі бүгілген денелі жерлеу орны бар. Қабір орны жартылай жазық, жартылай ойыс деп сипатталған. Топыраққа сіңген ақ жолақтар судың ағып жатқанын көрсетеді. Оның айналасындағы Юнетицтің таспен қапталған қабірлері осы жазық дөңгелектің жақсы танымал болғанын көрсетеді. 1974 жылы Эрфурт маңындағы Гросфахнерге жақын Сомербергте ұқсас кешен зерттелді. Бұл 19/17 x 15,5/14,5 метрлік трапеция, ішінде 2,3 метрлік қабір орны бар. Батыс жағы бірнеше қаңқалары бар Шұңқырлы керамика мәдениетінің кішкентай жерлеу үйімен жапсырылған. Ортадағы бұл шұңқырлы қабірдің негізгі қабірдің салынғаннан кейін 1000 жыл өткен соң да танымал болғанын көрсетеді. Бұл кейінгі мәдениеттердің, соның ішінде Глобулярлы Амфора мәдениеті мен Юнетиц мәдениетінің оны қайта пайдалануы жиі кездеседі. Қабірлік заттар ретінде қыш ыдыстар, оның ішінде құмыралар мен кеселердің жиынтығы табылды.
The graves are mostly individual. A large graveyard was found at Zauschwitz, Borna. Double graves and pit graves are also known (e. g. Schalkenburg, Quenstedt). Unusual forms include settlement burials and partial burials. In addition to simple earth graves, innovative forms with architectural elements also appear. The first tumulus graves in central Germany also come from this culture. Baalberge is the first culture in which megalithic influences in the form of grave complexes, tumulus enclosures, and cists can be detected. At the same time, heavy cits sunk in the ground or raised above it and slab graves are rare. Other grave elements can be detected, such as stone packing, wooden fittings and the combination of stone and wooden components. Tumulus graves contain earth and stone cist graves as primary burials. In the gravemound at Latdorf in Bernburg, a narrow stone cist was found which was surrounded by a 25 metre long trapezoidal barrow. The earthen graves of the Baalberge culture usually contain inhumations, with the bodies nearly always laid out on a west east orientation flexed on their right side. Some inhumations were enclosed in square or trapezoidal ditches. In 1966, J. Preuß recorded 116 grave complexes in the central German habitation area. The grave complex at Stemmem excavated by W. Matthias in 1952 is 16.4 m long and squared at both ends and was the first enclosure grave recognised as a Baalberge burial. In 1983, G. Möbes published a number of new finds from Thuringia. In Großbrembach in Sömmerda a nearly square complex with rounded corners measuring 10.8 x 10.4 metres contains two crouching inhumations lying on their right sides and oriented south north. The grave ditch was described as partially flat, partially trough shaped. Bright bands in the soil filling seem to indicate the inflow of water. Unetice stone packed graves around it indicate that the flat barrow must have remained well known. A similar complex was investigated in 1974 at Sommerberg near Großfahner in the proximity of Erfurt. It was a 19/17 x 15.5/14.5 metre trapezoid containing a 2.3 metre wide grave. The west side was overlapped by a small burial hut of the Corded Ware culture with several skeletons. This Corded Ware grave in the centre also shows that the main tomb must have remained well known even 1000 years after its construction. This reuse by later cultures, including the Globular Amphora culture and the Unetice culture, is common. Pottery was found as grave goods, including combinations of pitchers and cups.
Дін және құлшылық
Қабірге қосылған заттар өмірден кейінгі өмірге (мүмкін, қабірде) сенімнің болғанын көрсетеді. Көне діни табыстардың ішінде Эрфурттағы Мелхендорфтағы шұңқырда адам және жануар қаңқаларының күйген қалдықтары бар. Эйлслебендегі Ванслебенде екі құмтас тақтаның арасында, мүйіздермен жабылған тақтаның астында тік тұрған адам бас сүйегі табылды, бұл бас сүйектерді жерлеу дәстүрінің куәсі.
A belief in an afterlife (perhaps in the grave) is suggested by the grave goods. Cultic finds include charred remains of human and animal skeletons in a pit at Melchendorf in Erfurt. At Wansleben in Eilsleben an upright human skull between two sandstone plates and below a plate covered in cattle horns attests to the practice of skull deposition.
Генетика
Матисон және авторлар (2015) I2 және R1b1b=R PF6323, V88 аталық гаплогруппаларын тасымалдаған екі еркек тапты. Одан басқа, басқа командалар б.з.д. 3900 және 3150 жылдар аралығында көптеген мтДНК мысалдарының табылуын анықтады.
Mathieson et al. (2015) found two males carrying the paternal haplogroups I2 and R1b1b=R PF6323, V88. Beside this, other teams only found many mtDNA examples between 3900 and 3150 BC.