Кіріспе

Ескірген бұлшықеттерді босаңсытатын препарат

Тубокурарин (d тубокурарин немесе DTC деп те аталады) – тарихи түрде жебе уы ретінде қолданылуымен белгілі, улы бензилизохинолин алкалоиді. 1900 жылдардың ортасында, хирургиялық операциялар немесе жасанды тыныс алу кезінде қаңқа бұлшықеттерін босаңсыту үшін анестетикпен бірге қолданылған. Цисатракурий және рокуроний сияқты қауіпсіз баламалар оны клиникалық анестезияға қосымша ретінде көптеп ығыстырды және қазіргі кезде сирек қолданылады.

Тарих

Тубокурарин – Оңтүстік Америкаға тән, менісперма тұқымдас өсімдіктердің қабығынан алынатын табиғи моноқвартерлі алкалоид. Оңтүстік Американың жергілікті тұрғындары құриарды жануарларды аулау үшін жебе уыты ретінде пайдаланған, ал кейіннен олар ластанған етті ешқандай зиянды әсерлерсіз жей алған, себебі тубокурарин шырышты қабықтардан оңай өте алмайды. Осылайша, тубокурарин тек парентеральді жолмен берілгенде ғана тиімді, бұл туралы Бернард көрсеткен, сондай-ақ оның әсер ететін жері – нейромыскулярлық қосылыс екенін дәлелдеген. Вирхов пен Мунтер параличтік әсердің тек қана қасақана бұлшық еттеріне ғана қатысты екенін растады.

Этимология

"Кюраре" сөзі Оңтүстік Американың жергілікті халықтары берген жебе уының атауынан – "ourare" сөзінен шыққан. Көп болжам бойынша, алғашқы буын қатаң глоттальді дауыспен айтылған. Тубокурарин деген ат өсімдіктерден алынған, "кюраре" деп белгіленген кейбір экстракттар бамбук түтіктерінде сақталып, содан кейін Еуропаға жіберілгендіктен қойылған. Сондай-ақ, кальбаш ыдыстарында сақталған кюраре "кальбаш кюраре" деп аталды, бірақ бұл көбінесе Хондродендрон емес, Стрихнос туысының S. toxifera түрінен алынған экстракт болды, ол басқа алкалоид – токсиферин қамтиды. "Пот кюраре" әдетте менисперма және стрихна тұқымдастарының әртүрлі туыстарынан алынған экстракттардың қоспасы еді. Әртүрлі ыдыстарды қолданудағы үйлесімсіздіктер мен уландырушы жебе рецепттерінің күрделілігіне байланысты "түтік", "кальбаш" және "құмыра" кюрарелеріне жасалған үш бөлімді жіктеме ертеде қолданудан шықты.

Анестезияда қолдану

Гриффит пен Джонсон 1942 жылғы 23 қаңтарда Монреаль гомеопатиялық ауруханасында анестезиялық практикаға қосымша ретінде тубокурариннің ресми клиникалық енгізілуін бастады. Осы тұрғыдан алғанда, тубокурарин – нейромискулалық, деполяризацияламайтын қосымша агенттің прототипі болып табылады. Дегенмен, Гриффит пен Джонсоннан бұрын басқалар да тубокураринді бірнеше жағдайда қолдануға тырысқан: кейбіреулері бақыланатын зерттеу жағдайларында, ал басқалары толық бақыланбаған және жарияланбаған. Қалай болғанда да, 1941 жылға дейін барлығы 30 000 науқасқа тубокурарин тағайындалған, бірақ Гриффит пен Джонсонның 1942 жылғы жарияланымы, Грей мен Холтон сипаттаған техника "Ливерпуль әдісі" деп кеңінен танылды, және оның бис-кватерналды екендігі туралы қате пікір болды: яғни, ол N,N диметилденген алкалоид деп есептелді. 1970 жылы дұрыс құрылымы анықталды, нәтижесінде екі азоттың бірі үшіншілік екені, шын мәнінде моно N метилденген алкалоид екені көрсетілді.

Биосинтез

Тубокурарин биосинтезі N-метилкоклауриннің екі энантиомерінің радикалдық бірігуін қамтиды. (R) және (S) N-метилкоклауриндер дофамин мен 4-гидроксифенил ацетальдегид арасындағы Манних сияқты реакция нәтижесінде пайда болады, бұл процеске норкоклаурин синтетазасы (NCS) көмектеседі. Дофамин де, 4-гидроксифенил ацетальдегид те L-тирозиннен шығады. Амин және гидроксил топтарының метилденуіне S-аденозилметионин (SAM) көмектеседі. Радикалдық бірігуге дейін әр азот атомында бір метил тобы болады. Қосымша метил тобы тубокурарин құрамына өтеді, оның жалғыз кватернарлы N,N-диметиламин тобы бар.

Биологиялық әсерлері

Мекемелік араласусыз, шеттік жүйке жүйесіндегі ацетилхолин (АХ) қаңқа бұлшық еттерін қозады. Ацетилхолин нейрон денесінде холин ацетилтрансфераза ферменті арқылы өндіріледі және аксон бойымен синаптық кеңістікке тасымалданады. Тубокурарин хлориді никотиндік ацетилхолин рецепторының (nAChr) антагонисті болып табылады, яғни ол АХ-тың рецепторға байланысуын бөгеп, оны бұғаттайды. Бұл екі молекулада да кездесетін төртіншілік амин құрылымдық тобына байланысты болуы мүмкін.

Клиникалық фармакология

Айна және басқалар тубокурариннің адамдарға тигізетін әсерлерін хабарлады:

Инъекция басталғаннан кейін 45 секунд өткен соң, көз қақпақтарының ауырлауы және уақытша диплопия сезілді. Инъекция толыққаннан кейін диплопия тұрақты болды, бірақ оператор көз қақпақтарын көтергенде ғана байқауға болатын. Курризация процесі барысында, бет-әлпеті, тіл, жұтқыншақ, төменгі жақ, мойын, арқа және аяқ-қол бұлшық еттері осы ретпен босаңсығандай болды. Жұтқыншақ пен жақ бұлшықтарының параличіне байланысты, емделушінің жұту қабілеті төмендеді. Инъекция толыққаннан кейін көп ұзамай, емделушілер тыныс алуда қиындық сезінді, тиісті тыныс алмасуды сақтау үшін қосымша күш салу қажет болды. Бұл сезім, тотыққан оттегінің жетіспеуі немесе көмірқышқыл газының жиналуының объективті белгілері болмаса да, пайда болды. Шамамен бес минуттан кейін бұл сезім ең жоғары деңгейге жетті, бұл өмірлік сыйымдылықтың ең төмендеуімен сәйкес келді. Көптеген тәжірибелерде, инъекция жасалғаннан кейінгі алғашқы минуттарда тыныс алу жиілігі шамамен 50-100% - ға артты, ал тыныс көлемі азайды. Тубокурариннің әсер ету уақыты шамамен 5 минутты құрайды, бұл нейромыскулярлық блокаторлар арасында салыстырмалы түрде баяу, ал әсер ету ұзақтығы 60-120 минутқа созылады. Сонымен қатар, ол гистамин бөліп шығарады, бұл қазір тетрагидроизохинолиний класындағы нейромыскулярлық блокаторлардың айқын белгісі болып табылады. Гистамин бөлінуі бронхоспазмға, гипотонияға және сілекейдің көп бөлінуіне байланысты, сондықтан астмамен ауыратын, балаларға және жүкті немесе бала емізетін әйелдерге қауіпті. Дегенмен, тубокурариннің басты кемшілігі – оның көптеген науқастарда гипотония түрінде көрінетін ганглионды блокадалық әсері; бұл миокардтық ишемиясы бар науқастарда қолдануға салыстырмалы қарсы көрсетімді құрайды. Тубокурариннің кемшіліктеріне байланысты, оны клиникалық қолдануға енгізгеннен кейін көп ұзамай ауыстыруға болатын препаратты табу үшін көптеген зерттеулер жүргізілді. Бұл зерттеулер тубокурарин молекуласынан дамыған құрылым-белсенділік байланыстарынан туындаған көптеген қосылыстарға әкелді. Клиникалық қолданыста қолданылған негізгі қосылыстар төмендегі бұлшықетті босаңсытатын препараттар тізімінде көрсетілген. Көптеген препараттар сыналып, тек бірнешеуі ғана тубокурарин сияқты танымал болды: панкуроний, векуроний, рокуроний, атракурий және цисатракурий. Сукцинилхолин – кеңінен қолданылатын бұлшықетті босаңсытатын препарат, ол АХ рецепторын бұғаттаудың орнына, оны белсендіре отырып әрекет етеді. Калий арналарын блоктаушы тетраэтиламоний (TEA) тубокурариннің әсерін кері қайтаруға қабілетті. Бұл АХ рецепторына тубокурариннің қарсы әсерін тежейтін АХ босатылуын арттыру арқылы жүзеге асырылады деп есептеледі.

Арабтың тістеуін емдеу үшін қолдану

Latrodectus туысына жататын өрмекшілердің уында α латротоксин болады. Осы туыстағы ең белгілі өрмекші – қара жесір өрмекшісі. α латротоксин синаптық кеңістікте нейротрансмиттерлердің, соның ішінде ацетилхолиннің бөлінуіне себеп болады. Шағу әдетте өлімге алып келмейді, бірақ бұлшықет спазмдарымен қатар қатты ауыруға шақырады. У жүйке ұштарына ең көп зиян келтіреді, бірақ d тубокурарин хлоридін енгізу nAChr-ді тоқтатып, ауыру мен бұлшықет спазмдарын басады, сондай-ақ уға қарсы сарысуды қолдануға болады.

Токсикология

Тюбокурарин хлоридін енгізген адам ерікті бұлшық еттерін, соның ішінде диафрагманы да қозғалта алмайды. Осылайша, жеткілікті дозасы тыныс жетіспеуден өлімге алып келеді, егер жасанды тыныс алдыру қолданылмаса. Тышқандар мен қояндар үшін LD50 көрсеткіші, құбыр арқылы енгізгенде, сәйкесінше 0,13 мг/кг және 0,146 мг/кг құрайды. Ол гистамин бөліп шығарады және артериялық қысымды төмендетеді.