Солтүстік Ирландия лоялистік саяхатшысы Джон Уайттың өмірі мен қызметі

Кіріспе

Солтүстік Ирландияның лоялист саясаткері

Джон Уайт (1950 жылы туған) – Солтүстік Ирландиядағы бұрынғы жетекші лоялист. Ол кейде «Коко» деген лақап атымен танымал болған. Уайт лоялисттік жартылай әскери ұйым, Ольстер қорғаныс қауымдастығының (UDA) маңызды тұлғасы болды. Кісі өлтіргені үшін түрмеге түскеннен кейін, ол Ольстер демократиялық партиясының (UDP) орталық мүшесі ретінде саясатқа қатысты. Әрдайым Джонни Адейрдің жақын серігі болған Уайт, Адейрдің беделі түскен кезде Солтүстік Ирландиядан қуылды және қазір лоялисттік қозғалысқа қатыспайды.

Алғашқы жылдар

Белфаст қаласында дүниеге келген Уайт, өзінің үйі "лоялисттік болмаса да", әкесінің "католиктерді жек көргенін" және Ирландия Республикасының Екінші дүниежүзілік соғысқа араласпағанына қатты ренжігенін айтқан. Бір уақыттан соң WDA Ольстер қорғаныс қауымдастығына (UDA) еніп, Уайт осы ұйымның жетекші мүшелерінің біріне айналды. Уайт Чарльз Хардинг Смитпен тығыз қарым-қатынаста болды, ол Батыс Белфаст UDA-ның тұңғыш басшысы болды. 1972 жылдың сәуір айында ол Хардинг Смитпен бірге Лондонға сапар шекті, онда екеуі UDA үшін қару алу мақсатында қару сатушымен кездесті. Бірақ, кездесуден кейін екеуі де тұтқындалып, қару сатып алумен айыпталды. Соттың бірнеше қателіктерінен кейін, сол жылдың желтоқсан айында іс тоқтатылып, Уайт және басқа айыпталушылар Белфастқа қайта оралды.

Ольстер бостандық күрескерлері және Пэдди Уилсонның қазасы

Уайт 1973 жылы қабылданған "Ulster Freedom Fighters" (UFF) деген атты ойлап тапқан деп есептеледі, ол UDA-ның құрылтайшысы болды. Ол UDA-ның шамамен 30 000 мүшесі бар екенін, тиімді жұмыс істеу үшін тым үлкен болып кеткенін және "соғысты IRA-ға алып кетуге дайын" болған қатал жауынгерлер тобын бөліп шығару қажеттігін айтты. Питер Тейлор UFF құрбандарының көпшілігінің шын мәнінде бейбіт азаматтар екенін айтқанда, Уайт UFF-тің католик қоғамының жауынгер емес адамдарды өлтіру арқылы IRA-ны қарсыласуға мәжбүр етуі мүмкін деп мәлімдеді. Ол UFF-тің "Капитан Блэк" атымен танымал болды, бұл псевдоним баспасөз хабарламаларында жиі қолданылды, және ұйым оның кісі өлтіруге қатысқанын, оның есімін атамай-ақ мойындады. Олардың арасында римдік католик, социал-демократтық және лейбористік партияның сенаторы Пэдди Уилсонның өлімі болды, ол 1973 жылы Вильсонның протестант досы Айрин Эндрюспен бірге пышақталды және мойны кесілді. Олардың денелері Кавехиллдің жанындағы Хайтаун жолындағы карьерде табылған, Уилсон 32 пышақ жарақатынан, ал Эндрюс 19 жарақаттан зардап шекті. Уайт кейіннен ол және Дейви Пэйн сол түні католикті өлтіру мақсатымен жасалған шабуылға қатысқандарын, ал Уилсон мен Эндрюс кездейсоқ табылғанын айтты. Уилсон мен Эндрюстің өлімінен кейін Уайт біраз уақытқа қамауға алынып, кейін босатылды. 1978 жылы ол кісі өлтіргені үшін тұтқындалды және тергеу кезінде кінәсін мойындап, өкініш білдірді. Ол екі кісі өлтіргені үшін көп ұзамай өмір бойына бас бостандығынан айырылды. Түрмеде отырғаннан кейін Уайт маңызды жарымәскери тұлға болып қала берді және лабиринттегі UDA-ға командир болып тағайындалды. Сонымен қатар ол Ашық университетінде оқып, әлеуметтік ғылымдар мен криминология бойынша білім алды. Бастапқыда Белфаст келісімінің жақтаушысы болған Уайт 1996 жылы Солтүстік Ирландия форумының келіссөздер органына сайланды, бірақ ол (жалпы UDP-мен бірге) 1998 жылы Солтүстік Ирландия Ассамблеясына өте алмады. Сэмми Даддидің айтуынша, Уайттың сайланбауына себеп оның ертедегі қос кісі өлтіруінің қатыгездігі көптеген лоялистерді қорқытқандықтан, оған дауыс беруге дайын болмады. Алайда, Уайт лоялистік саясаттың дамуындағы маңызды тұлға болды және 1996 жылдың 22 шілдесінде ол премьер-министр Джон Мейджормен Даунинг-стритте кездесуге барған төрт адамнан тұратын делегацияға қатысты, оған Гари Макмайкл, Дэвид Эрвин және Хью Смит кірді. Паравоендік тәжірибесіне байланысты Уайт Джонни Адейрге жақын болды және Батыс Белфаст бригадирімен тығыз жұмыс істей бастады, бұл оның көптеген UDP саясаткерлерінің алаңдаушылығын тудырды, олар Адейрді тұрақсыздық факторы ретінде қарады, әсіресе Ольстер ерікті күштерімен (UVF) қарым-қатынаста. Осы кезде Уайт Солтүстік Ирландияның бейбіт процесіне берік болды және түрмедегі Адейрдің бейбітшілікке қолдауын жоғалтып отырғаны туралы хабарламалар келгенде, Уайт Солтүстік Ирландияның мемлекеттік хатшысы Мо Моламмен бірге 1998 жылдың 9 қаңтарында Адейрмен және басқа да UDA тұтқындарымен кездесу үшін түрмеге барды. Уайт пен Адейрдің балалық шағында көрші болғандығы мәлім, олардың отбасылары Ескі Лодж жолында тұрған, бірақ араларындағы он үш жылдық айырмашылықтан олар бір-бірін жақсы білмеген. Уайт ұзақ уақыт бойы қаруды жоюды жақтағандықтан, 1999 жылдың 10 желтоқсанында Джон де Частеленмен, тәуелсіз халықаралық комиссияның генералмен кездесуге Адейрге қатысты, сонымен қатар UDA-ның жетекші мүшелері Джон Грегг, Жакки Макдональд және Винки Доддс та қатысты. Кездесу нәтижесіз аяқталғанымен, Уайт Адейрді қаруды жою оның атын шығаруы мүмкін екеніне көндірді, содан кейін Адейр UDA-ның барлық қаруын жою керектігін айтып, Ішкі кеңестің отырысын шақырды. Барлық бригадирлер бұл қадамға қарсы болды, бірақ Адейр Джимбо Симпсонға және тағы бір белгісіз бригадирге қысым көрсетті, нәтижесінде дауыс беру кезінде үш дауыс "жақта" және үш дауыс "қарсы" деп тең болды. Басқалары кеткеннен кейін, Адейр оларды екінші кездесуге шақырды, бірақ ол келмеді, орнына Уайтты дайындалған мәлімдемені оқуға жіберді. Онда Адейр өзінің бригадалық әріптестерінің көре алмайтындығына шабуыл жасады, әсіресе Солтүстік Антрим және Лондондеридің басшысы Билли Макфарландты, оны динозавр деп айыптады. Жакки Макдональд бүкіл жоспарды Адейрдің алаяқтығы деп есептеді, ол әлемдік БАҚ-қа жақсы көріну үшін ескі және тозығы жеткен қару-жарақтан бас тартқысы келгенін сенді. Осы уақытта Адейр Амстердамдағы қару сатушылармен жаңа байланыс желісін ашты, олардан ол өзінің негізгі күші C компаниясы үшін жаңа қару-жарақ сатып алды.

White was credited with inventing the "Ulster Freedom Fighters" (UFF) covername adopted in 1973 in order to help the UDA to avoid being outlawed. He claimed that the UDA had become too bloated, having as it did around 30,000 members, to act efficiently and that it was felt there was a need to separate off a group of hardcore militants who were "willing to take the war to the IRA". When Peter Taylor replied that the majority of UFF victims were in fact Catholic civilians, White responded that the UFF felt that by killing non combatants the Catholic community might force the IRA to surrender. He was the UFF's "Captain Black", a pseudonym often used for press statements, and that organisation admitted, without naming him, that he had been involved in murders. Amongst these was the brutal killing of the Roman Catholic Social Democratic and Labour Party Senator Paddy Wilson, who was stabbed to death and had his throat cut in 1973 along with Irene Andrews, Wilson's Protestant friend. Their bodies were found dumped in a quarry on the Hightown Road near Cavehill, with Wilson having suffered 32 stab wounds and Andrews 19. White would later claim that on the night of the killing he and Davy Payne had led an assassination squad with the intention of killing a Catholic and that Wilson and Andrews had just been discovered by accident rather than being actual targets. Following the killings of Wilson and Andrews, White was interned for a while before being released again. He was arrested for the murders in 1978 and under interrogation confessed his guilt and expressed remorse. White was handed a life sentence for the double murder soon afterwards. Following his imprisonment, White at first remained an important paramilitary figure and served as officer commanding of the UDA inside the Maze. He also studied with the Open University and gained a degree in Social sciences and criminology. Initially a strong supporter of the Belfast Agreement, White was elected to the Northern Ireland Forum talks body in 1996, although he (along with the UDP as a whole) failed to gain a seat in the Northern Ireland Assembly in 1998. According to Sammy Duddy, White's failure to get elected was inevitable as the savage nature of his earlier double murder had even sickened many loyalists and as a result, there was a reluctance to vote for him. However, White was a high profile figure in the developing tendency of loyalist politics and on 22 July 1996 he was even part of a four man delegation, along with Gary McMichael, David Ervine and Hugh Smyth, to meet Prime Minister John Major at 10 Downing Street. Given his background in paramilitarism, White became the closest UDP member to Johnny Adair and began to work closely with the West Belfast Brigadier, much to the concern of many of his fellow UDP politicians, who saw Adair as a destabilising influence, especially in relations with the Ulster Volunteer Force (UVF). At this point, White remained committed to the Northern Ireland peace process and when word came out from the Maze that the incarcerated Adair was wavering in his support of peace, White accompanied Secretary of State for Northern Ireland Mo Mowlam into the jail on 9 January 1998 to meet with Adair and other leading UDA prisoners to discuss their grievances. White and Adair had been near neighbours during Adair's childhood, with both of their families living on the Old Lodge Road, although with thirteen years between them they only vaguely knew each other. White, who had long been a public exponent of decommissioning, accompanied Adair to meet General John de Chastelain of the Independent International Commission on Decommissioning on 10 December 1999, with leading UDA members John Gregg, Jackie McDonald and Winkie Dodds also in attendance. Although the meeting ended inconclusively, White had convinced Adair that decommissioning could make his name and soon afterwards Adair called a meeting of the Inner Council at which he said the UDA should decommission every weapon it had. All the brigadiers rejected the move, although Adair leaned on Jimbo Simpson and another unidentified brigadier so that when a vote was taken, it was tied at three votes for and three against. After the others had left, Adair invited them to a second meeting at which he did not turn up but instead sent White to read a prepared statement. In this, Adair attacked his fellow brigadiers for their lack of forward vision, particularly attacking North Antrim and Londonderry chief Billy McFarland, whom he denounced as a dinosaur. Jackie McDonald dismissed the whole plan as a scam by Adair, whom he believed wanted to make himself look good to the world's media in return for giving up a load of old and spent weapons. Around this time, Adair had already opened a new line of contact with arms dealers in Amsterdam from whom he was procuring more sophisticated weapons for his main power base of C Company.

Адайрдың одақтасы

Адаир Лоялистік ерікті күштерге (LVF) және диссиденттік позицияға жақындаған сайын, Уайт та лоялизмнің бүлікші жағымен байланыста болды. 1999 жылы ол "Қызыл қол қорғаушылары" деген атпен танымал болған белсенді диссидент Фрэнки Карридің өлтірілуін қатты айыптады, "Өз өмірін лоялистік іске арнаған адамды өздерін лоялисттер деп атағандар осылай кесіп тастауы ұятты" деді. Карриді де мақтаған Адаир 1999 жылдың 14 қыркүйегінде Белфаст келісімінің шарттары бойынша босатылғанда, Уайт оны түрме қақпасының сыртында күтіп алып, Шанкиллге қайтарды. Уайт полицияның қатаң бақылауына алынды. Ол өзінің табысы деп санайтын жылжымайтын мүлікпен айналысу арқасында қалталы болды және оның байлығы есірткі саудасынан түскен деген қауесет тарады. Осы кезеңде Уайттың "Коко" деген лақап аты пайда болды, себебі оның кокаинмен байланысы болды деген күдік туды. Прогрессивті Юнионист партиясының жетекшісі Дэвид Эрвин, бірде Уайттың өзін "патриоттық есірткі сатушы" деп сипаттағанын естігенін айтты, ал Джеки Макдональд Уайт пен Адаирдің UDA Ішкі кеңесінің мәжілісінен шығып, бірнеше минуттан кейін мұрындарына ақ ұнтақ жабысқан күйде оралғанын мәлімдеді. Адаирдің бұрынғы әйелі Джеки "Легс" Робинсон да бір рет Уайтпен Портруш қаласындағы Келлидің түнгі клубына барғанын және жол жүріп Уайт үлкен пакет экстази таблеткаларын алып, оған екі таблетка бергенін айтты. Уайт есірткіге қатысты қылмыс үшін сотталған жоқ. 2000 жылдың 19 тамызында Уайт Адаир мен басқа UDA мүшелерінің алдында төменгі Шанкилдегі "Лоялистік мәдениет күні" шарасында қысқа мәлімдеме жасады, содан кейін Адаир және басқа UDA мүшелері сахнаға шығып, автоматтан оқ атты. Сол күні Адаирдің адамдары мен жергілікті UVF арасында қақтығыс басталды, себебі UVF Адаирдің LVF одақтастарын жек көретін. Уайттың Шанкилдегі кеңсесі қақтығыс басталғаннан кейін UVF тарапынан жарылды, ал Адаирді қолдауын көрсету үшін Уайт өзінің жаңа кеңсесін Боундерли-Вейде, Адаирдің үйіне қарама-қарсы ашты. Адаир көп ұзамай түрмеге қамалғаннан кейін қақтығыс тоқтап қалды, бірақ Уайт жақын болып қалды және келесі жылы Адаирдің інісі Джеймспен бірге Киелі Крест дауына қатысты. 2002 жылдың 15 мамырында Адаир босатылған кезде Уайт та оны күтіп алып, Адаирдің "бейбітшілік процесіне оң үлес қосатынын" мәлімдеген сөз сөйледі. Адаирдің атынан Уайт тіпті Синн Фейннің Алекс Маскимен бейбітшілік стратегияларын талқылау үшін кездесу өткізді. Бұл кездесуге UDA-ның қалған бөлігі рұқсат бермеді және көп ұзамай Адаир ЛВФ-пен бірігіп, Джим Грей және Джон Грег сияқты бригадалық әріптестерін нысанаға алды. 2002 жылдың қазан айында Адаир мен Уайт Ішкі кеңестің қызу отырысынан кейін UDA-дан қуылды. 2003 жылдың басында Адаирдің жақтастары Грегті өлтіргеннен кейін Джеки Макдональд Адаирдің төменгі Шанкилл бекінісіне шабуыл жасап, оның жақтастарын, соның ішінде Уайтты да, аймақтан қуды. Олар Шотландияға пароммен жіберілді және қайтып оралмауға бұйрық берілді. Шабуылды бастауға себеп болған басты факторлардың бірі – Уайттың телеарнадағы сұхбатында, ол Грегтің өлтірілуіне "бейжай" екенін айтқандығы, ал Грег 1980 жылдары Джерри Адамсты атып жаралағандығы үшін лоялистер арасында кеңінен құрметтелген тұлға еді. Уайт пен басқалары полициямен Ларнға дейін эскортталды және дереу Кейнрианға баратын паромға отырды. Уайт "Жұмбақ" Джеки Томпсонмен бірге келді және екеуі де Дамфрис және Галлоуэй полициясына қарасты Мет арнайы бөлімінің офицерлерімен біршама уақытқа ұсталды. Ол кейін баспасөзге "Мен қайтып келемін" деді. Алайда, Уайттың нақты қайда екені әлі белгісіз, ол көп ұзамай UDA және жалпы лоялизммен айналыспайтынын мәлімдеді. Ол қайта туылған христиан болды деген хабар тарады. 2003 жылғы Панорама бағдарламасында Уайттың Манчестердің Салфорд ауданында тұрғаны айтылды.

As Adair moved closer towards the Loyalist Volunteer Force (LVF) and a dissident position, so too did White increasingly become associated with the renegade end of loyalism. In 1999, he strongly condemned the killing of Frankie Curry, an active dissident who had come up with the Red Hand Defenders covername, claiming "it's disgraceful that a man who dedicated his life to the loyalist cause should be cut down like this by people who call themselves loyalists". When Adair, who had also praised Curry, was released under the terms of the Belfast Agreement on 14 September 1999, White met him outside the prison gates and accompanied him back to the Shankill. White meanwhile came under heavy police surveillance. As a result of what he claimed to be his success as a property dealer he had become considerably wealthy and rumours began to circulate that his wealth was actually derived from his involvement in the drugs trade. White's nickname "Coco" emerged at this time due to his alleged involvement with cocaine. Progressive Unionist Party leader David Ervine would claim that he once heard White describe himself as a "patriotic drug dealer" whilst Jackie McDonald claims that White and Adair once left a UDA Inner Council meeting, only to return a few minutes later with white dust around their nostrils. Adair's one time girlfriend, Jackie "Legs" Robinson, also claimed that on one occasion she had been accompanied by White to Kelly's nightclub in Portrush and that as they travelled White took out a large bag of ecstasy tablets and gave her two. White was never prosecuted for any drug related crimes. On 19 August 2000, White read a brief statement at a "Loyalist Day of Culture" on the lower Shankill before Adair and other UDA members, wearing balaclavas, took the stage and fired machine guns. Later that same day a bitter loyalist feud broke out between Adair's men and the local UVF, who hated Adair's LVF allies. White's office in the mid Shankill was blown up by the UVF as soon as the feud started and in order to underline his support for Adair, White established his new office on Boundary Way, facing Adair's house. The feud fizzled out when Adair was imprisoned soon afterwards but White remained close and the following year was a regular at the Holy Cross dispute alongside Adair's brother James. White was again on hand when Adair was released on 15 May 2002 and made a speech in which he claimed that Adair would make "a positive contribution to the peace process". On Adair's behalf, White even held a meeting with Sinn Féin's Alex Maskey to discuss peace strategies. The meeting was not sanctioned by the rest of the UDA and soon Adair was linking up with the LVF to target fellow brigadiers such as Jim Gray and John Gregg. In October 2002, both Adair and White were expelled from the UDA after a stormy meeting of the Inner Council. After Adair supporters killed Gregg in early 2003, Jackie McDonald launched an attack on Adair's Lower Shankill stronghold and ran his supporters, including White, out of the area. They were put on the ferry to Scotland and ordered not to return. One of the main catalysts for the launch of the attack had been a television appearance by White the day before it happened in which he described himself as "indifferent" to the killing of Gregg, a figure widely respected in loyalism for having shot and wounded Gerry Adams in the 1980s. White and the others were escorted to Larne by the police and immediately caught the ferry to Cairnryan. White arrived in the company of "Fat" Jackie Thompson and the two were detained for a while by Met Special Branch officers attached to Dumfries and Galloway Constabulary. In the immediate aftermath he told the press "I will return". However, White, whose precise whereabouts are still unclear, stated soon afterwards that he was done with the UDA and loyalism in general. He was reported to have become a born again Christian. A 2003 Panorama programme stated White was living in the Salford area of Manchester.

Сілтемелер

Профиль, nuzhound.com, 7 ақпан 2033 ж.; 2015 жылдың 19 қыркүйегінде қарастырылған.