Кіріспе

Жапондық өнер қозғалысы

Шин ханга (新版画) – 20-ғасырдың басындағы Жапониядағы Тайшо және Шова дәуірлерінде (Эдо және Мейджи дәуірлерінде, 17-19 ғасырларда) тамыр жайған дәстүрлі укиё-э өнерін жаңғыртқан өнер қозғалысы. Ол дәстүрлі ukiyo e-нің бірлескен жүйесін (ханмото жүйесі) сақтап, суретші, оюшы, баспашы және баспагер арасындағы еңбек бөлінісін ұстады, бұл sōsaku hanga (шығармашылық баспалар) қозғалысынан өзгеше болды. Бұл қозғалысты баспагер Ватанабе Шозабуро (1885–1962) бастап, дамытты. 1915 жылдан 1942 жылға дейін гүлденген, содан кейін Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін 1950 және 1960 жылдары кішірек көлемде қайта жанданды. Ватанабе Токиода тұратын еуропалық суретшілерге, сондай-ақ Чарльз У. Бартлеттке еуропалық импрессионизмнен (өзі укиё-эден шабыттанған) шабыттанған ксилографиялық баспаларды жасауды ұсынды. Шин ханга суретшілері жарықтың әсері және жеке көңіл-күйді білдіру сияқты батыс элементтерін енгізді. Олар ukiyo e дәстүріндегі қолмен салынған сызықтарды бейнелеуге тырыспай, "қолмен салынған суреттерге немесе ескі үлгілерге тәуелді болмай, шығармашылыққа толы және көркемдік сапасы жоғары туындылар жасауға" ұмтылды. Ватанабе жаңа баспа техникаларын енгізді, әсіресе басылған қабаттарды кеңінен пайдаланды – барын суджи зури (барынмен әдейі қалдырылған іздер) немесе гома зури (басылған ұсақ нүктелер), бұрынғы ukiyo e баспаларына қарағанда қалың және көбінесе құрғақ қағазға басылды. Ватанабе Шин ханганы көркем өнер (геидзюцу) деп есептеді және оны Такахаси Шотей сияқты сувенирлік баспаларды сипаттау үшін қолданылатын шинсаку хангадан ажыратты. Дегенмен, Шин ханга тақырыптары дәстүрлі болды: пейзаждар (фукейга), танымал орындар (мейшо), әдемі әйелдер (биджинга), кабуки актерлері (якуша е) және құстар мен гүлдер (качо е).

Тарих

Негізінен шетелдік нарықтарға бағытталған, шин ханга принттері батыс тұтынушыларының Жапонияға деген ностальгиялық және романтикалық көзқарастарына сай келіп, шетелде зор танымалдылыққа ие болды. 1920 жылдары «International Studio», «The Studio», «The Art News» және «The Art Digest» журналдарында шин ханга туралы мақалалар жарияланды. 1916 жылы Капелари мен Бартлетттің принттері алғаш рет экспортталды, бірақ 1924 жылдың наурыз айында Бостонда өткен көрмеге дейін шетелде көрмелер ұйымдастырылмады. 1926 жылдың қазан айында Херрон өнер институтында 68 жұмыстан тұратын ірі көрме өтті. Кейіннен Бостон мен Индианаполис бойынша ұйымдастырылған көрмелердің жарнамашысы, суретші Хироси Йошида, 1930 және 1936 жылдары Огайодағы Толедо өнер мұражайында екі ірі көрмені ұйымдастыруға және насихаттауға көмектесті. 1930 жылдары және Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін Роберт О. Мюллер (1911-2003) сияқты өнер саудагерлері батыстың сұранысын қанағаттандыру үшін шин ханга импорттады. Жапонияда шин ханга принттеріне ішкі нарық көп болған жоқ. Укиё-э принттерін жапондықтар жаппай өндірілетін тауар ретінде қарастырды, ал Еуропалықтар укиё-энін жапонизмнің қалыптасу кезеңінде жоғары көркемдік деңгейдегі өнер туындысы деп бағалады. Мейдзи дәуіріндегі жаңғыру мен батыстанудың нәтижесінде Жапониядағы сәулет, өнер және киім-кешек батыс үлгілерін қабылдады. Жапондық суретшілер батыс дәстүрінде білім алды. Батыс майлы суреттері (ёга) жоғары өнер саналды және Білім беру министрлігінің Көркемөнерлер көрмесі (Бунтен) тарапынан ресми түрде мойындалды. Шин ханга принттері, керісінше, ескірген укиё-энің бір түрі ретінде қарастырылды. Олар Бунтенмен жоққа шығарылды және майлы суреттер мен мүсіндерге бағынышты болды. 1920 жылдары шин хангаға шетелдік сұраныс артуымен, принттердің өндірісінің күрделілігі төмендеді. Барен суджи және гоманың негізгі қабаттары сирек кездесе бастады және басып шығарудың жалпы саны азайды. Шетелдік коллекционерлерді қанағаттандыру үшін түстер жарқырап, қанықтырақ болды. Шин ханга сувенир нарығында синсаку ханганы ығыстырды және соңғысы өндірісін тоқтатты. Шин ханга соғыс кезінде әскери үкімет өнер мен мәдениетке бақылауды күшейткен кезде құлдырады. 1939 жылы әскери өнерді насихаттау мақсатымен Армияның Ақпарат бөлімінің демеушілігімен Армиялық өнер қауымдастығы құрылды. 1943 жылы әскери сурет салу жөніндегі ресми комиссия құрылды және суретшілердің материалдары шектеуге алынды. Осы кезеңде жапондық принттерге шетелдік нарықтағы сұраныс күрт төмендеді. Соғыстан кейін шин хангаға деген сұраныс қайта жандана алмады. Дегенмен, бірқатар суретшілер дәстүрді сақтап қалды. Ито Шинсуи (1898-1972) және (1907-1980) сияқты суретшілер 1960 және 1970 жылдары бірлесіп жұмыс істеу жүйесін қолдануды жалғастырды. XX ғасырдың соңғы онжылдықтарында баспагерлер XX ғасырдың басындағы шин ханганың көшірмелерін жасауға көшті, ал сосаку ханга халықаралық өнер сахнасында зор танымалдылыққа ие болды. XXI ғасырдың басында шин ханганың танымалдылығы қайта жандана бастады, әсіресе Кавасе Хасуи (1883-1957) және Хироси Йошида (1876-1950) сияқты бұрынғы шеберлерге, сондай-ақ шин ханга эстетикасын жалғастыратын Пол Бинни (1967 ж.т.) сияқты жаңа суретшілерге деген нарықтық сұраныс артты. Apple компаниясының басшысы Стив Джобс шин ханга коллекционерлерінің бірі болды.

Шынсаку ХангА мен Шин-ХангА

Шинсаку ханга (新作版画) және шин ханга жиі шатастырылады. Шинсаку ханга – шин ханганың алға басушысы, және оны да баспагер Ватанабе Шозабуро жасаған. Ол 1907 жылы Такахаси Шотейдің гравюраларымен басталды және шамамен 1927 жылға дейін гүлденді, оның танымалдылығы шин ханганың танымалдылығы артуымен бірге төмендеді. 1935 жылы толығымен тоқтады. Шинсаку ханга – укиё-э өнерінің, әсіресе Хиросиге гравюраларының жаңартылуы еді. Шин хангамен салыстырғанда, ол заманауи Жапонияны бейнелемеді, керісінше, индустриалды және Мейдзи кезеңінен бұрынғы Жапонияның ностальгиялық көріністерін, заманауи гравюра техникаларын қолдана отырып ұсынды. Бұл техникалар укиё-э-нің қолмен салынған сызықтарын қайталауды жалғастырумен (шин ханга осындай сызықтарды қайталауға қарсы болды) және тарихи укиё-э-ге тән контур сызықтары мен үлкен, тегіс түстік алаңдардан бас тартумен сипатталды.

Бұл стиль Жапонияға келген туристердің (Ватанабе оларды «естелік гравюралар» деп сипаттады) және шетелге экспорт үшін өте танымал болды. Оның әдетте кішкентай гравюралары (шин хангадан кішкентай) өндіруге де, сатып алуға да арзан болды, соның нәтижесінде Ватанабе шин ханга қозғалысын дамыту үшін қаржылық тұрақтылыққа қол жеткізді. Ең танымал шинсаку ханга суретшілері – Такахаси Шотей, Охара Косон, Ито Созан және Наразаки Эйшо. Бұл суретшілердің әрқайсысы кейін шин хангаға көшті.