Кіріспе

Румын суретшісі (1868–1916)

Ștefan Luchian (тегі Lukian да деп жазылады; 1 ақпан 1868 – 28 маусым 1916) – румын суретшісі, ол пейзаждар мен натюрморттарымен әйгілі.

Ерте өмір

Лучиан Ботошани округінің Штефанешти ауылында майор Думитру Лучиан мен Елена Чириаческудың ұлы болып дүниеге келді. Лучиан отбасы 1873 жылы Бухарестке көшіп келді, ал анасы оның әкесінің жолын қууына, Әскери мектепке түсуіне ниеттенді. Бірақ, 1885 жылы Лучиан Көркем өнер мектебінің сурет салу класына қабылданды, онда Николае Григореску оны өнер саласында мансап жасауға ынталандырды, ал оның туындылары Лучианның өмір бойына созылған шығармашылық жолына зор әсер етті. 1889 жылдың күзінен бастап Лучиан Мюнхендегі Көркем өнер академиясында екі семестр оқыды, онда ол Кунстареалда сақталған Корреджио мен Рембрандттың туындыларынан көшірмелер жасады. Румынияға оралғаннан кейін ол Cercul Artistic өнер тобының алғашқы көрмесіне қатысты. Ол бавариялық және румын мектептерінің академиялық талаптарын қабылдай алмады. Келесі жылы ол Парижге кетіп, Académie Julian-да оқыды, академиялық суретші Уильям Адольф Бугеродан сабақ алса да, импрессионизмнің туындыларымен танысты. Лучианның «Ultima cursă de toamnă» картинасы Эдуард Мане мен Эдгар Деганың ықпалын көрсетеді, сонымен қатар Société des Artistes Indépendants, модернизм және пост-импрессионизмнің де көрінісін береді (бұл оның Бухарестке оралғаннан кейін салған туындыларында да анық байқалады).

Созылмалы аурулар мен өлім

1896 жылы Николае Вермонт, Константин Артахино және өнер жинаушы Александру Богдан Питештимен бірге Лукиан ресми Салонның алдында ашылған Бухаресттің Salonul Independenților-нің негізін қалаушылардың бірі болды (Париж Салонының румындық баламасы). Екі жылдан кейін бұл топ Societatea Ileana және оның баспасөз органы Ileana-ны құруға себеп болды, ал Лукиан оның алғашқы иллюстраторы болды. Осыдан бастап Лукиан өзінің туындыларына Символизм элементтерін енгізе бастады, түрлі байланысты бағыттардан шабыттанды: модерн, югендстиль және «Мир искусства» (Румыниядағы Символизм қозғалысын қараңыз). 1900 жылы Лукиан Румыния павильонына екі пастельді Дүниежүзілік көрмеге ұсынды, сонымен қатар сол жылы ол көптеген склероздың алғашқы белгілерін сезінді. Кейбір алғашқы жақсаруларға қарамастан, бұл ауру өмір бойы оны қуып жете берді. Дегенмен ол сурет салуын жалғастырды және 1915 жылға дейін көптеген көрмелерде жұмыстарын көрсетті, бірақ көпшілік көбінесе бейжайлық танытты. 1905 жылғы көрмесінде оның суретін сатып алған жалғыз адам – оның бұрынғы ұстазы Григореску болды. Аз ғана адамдар (соның ішінде жазушы Ион Лука Караджиале) оны бағалағанмен, Лукиан кедейлікте өмір сүрді (оны мұраға алған зор байлығы бірте-бірте таусылып кетті). 1909 жылдан бастап сал болуына байланысты, ол өмірінің қалған бөлігін креслода өткізді. Бұл оған пейзаждар мен гүлдерден тұратын бірнеше серия жасауға кедергі болмады. Ол бұрын гүлдерді салуды бастаған еді, бірақ 1908 жылдан бастап барлық шығармашылық күшін осы тақырыпқа жұмсады. Өмірінің соңында Лукиан енді суретшінің қылқаламын саусақтарымен ұстай алмады, сондықтан оны жұмыс істеу үшін білегіне байлап қоюға көмектесті. Сол кезде ол айтарлықтай жетістікке қол жеткізе бастады – жазушы Тудор Аргези бұл құбылысты Таке Ионескудың саясаткер ретінде сәтке ие болуымен байланыстырды (Ионеску сәннің орталығына айналып, еліктеу нысаны болды және Лукианның бірнеше картинасын сатып алғандардың бірі болды). Ауруы кеңінен танылғаннан кейін, Лукиан басқа біреудің өзінің атынан сурет салғанына рұқсат берді деген қауесет тарады; осы скандал Лукианның алаяқтық айыптарымен қамауға алуына әкелді (бірақ ол көп ұзамай босатылды). Аргези оның азаматтарының бірі болғанымен мақтанды. Ол Бухарестте қайтыс болды және қаланың Беллу зиратында жерленді.

Мұра

1930 жылдары Лучианның румын өнеріне тигізген әсері мәдени ортада пікір таласына түсті, бірнеше сыншылар оның туындыларының маңызсыз болғанын және өмірінің егжей-тегжейіне артық мән берілгенін айтты. Аргези тағы да бұл дауға қатысып, Лучианның өнерін қолдаған, ал қарсы пікірлерді қызғаныш пен Лучианның өрескелдікке деген наразылығымен байланыстырған құштар мақалалар жазды. Фильмде оның рөлін Ион Карамитру ойнады (Мария Плоа Лучианның қарындасы болды; фильмде Джордж Константин, Флорин Калинеску Аргези рөлінде, және Адриан Пинтеа Николае Тоница рөлінде де ойнады).