Кіріспе
Парсы тілінің дыбысталуы мен айтылу ережелері
Парсы тілінің фонологиясы аймақтық диалекттерге, стандартты түрлеріне және тіпті парсы тілінің ескі нұсқаларына байланысты өзгеріп отырады. Парсы тілі – көпорталық тіл, сондықтан парсы тілі мемлекеттік тіл ретінде қолданылатын елдердің әрқайсысының өздеріне тән стандартты түрлері бар, атап айтқанда: Стандартты дари (Ауғанстан), Стандартты ирандық парсы тілі (Иран) және Стандартты тәжік тілі (Тәжікстан). Парсы тілінің стандартты түрлері арасындағы ең маңызды айырмашылық – дауысты дыбыстар жүйесі. Парсы тілінің стандартты түрлерінде 6-дан 8-ге дейін дауысты дыбыстардың ерекшеліктері кездеседі, ал ұқсас дауысты дыбыстар стандарттар арасында әртүрлі айтылуы мүмкін. Дегенмен, дауыссыз дыбыстарды салыстырғанда айқын айырмашылықтар байқалмайды, себебі барлық стандартты түрлерде шамамен бірдей дауыссыз дыбыстар қолданылады. Бірақ, әдеттегі сөйлеу тілінде стандартты түрлерімен салыстырғанда көбірек айырмашылықтар кездеседі. Көптеген диалекттерде қарсылықты екпін және сөз соңғы дауыссыз дыбыстардың жиынтығы болады. Тіл білімі мамандары көбінесе ирандық парсы тіліне назар аударады, сондықтан бұл мақалада басқа түрлер туралы ақпарат жеткіліксіз болуы мүмкін.
Ирандық парсы тілінің тіркес тілі
Ирандық парсы тілі ресми айтылғанда, жазудағыдай дыбысталады. Бірақ барлық топтар қолданатын күнделікті тілде көптеген жиі кездесетін дыбысталу өзгерістері болады. Ирандықтар әңгімелесу кезінде күнделікті және ресми әлеуметтік тілдерді алмастыра алады. Мәселен, жоғары мәртебелі сөздер, мысалы, قرآن ('Құран') және ایران ('Иран'), сондай-ақ шетелдік есімдер (жалпы және жеке), мысалы, испандық фамилиясы بِلْتْران Beltran, жазылғандай дыбысталады. Бірнеше сөз жазылғанда , ал дыбысталуда , әсіресе "آمَدَن" ('келу') етістігінің түрлері. Тегеран акцентінде және Орталық және Оңтүстік Иранның көптеген акценттерінде, күнделікті тілдегі тіркес көбінесе деп дыбысталады. /h/ дыбысы сөз соңында жойылуы мүмкін; мысалы, کوه ('тау') > . Кейбір дауыссыз топтары, әсіресе , сөз соңында жеңілдетілуі мүмкін; мысалы, دَسْت ('қол') > . Екінші және үшінші жақ көпше етістік жұрнақтары, тиісінше және жазылады, ал және деп дыбысталады. Көптеген жиі қолданылатын етістіктердің түбірі қысқартылған күнделікті формаға ие, әсіресе اَسْت ('оның/оның'), ол күнделікті тілде дауыссыздан кейін немесе дауыстыдан кейін қысқартылады. Сондай-ақ, , немесе дауыстымен аяқталатын етістіктердің түбірі қысқартылады; мысалы, میخواهم ('Мен қалаймын') → , және میرَوَم ('Мен барамын') → .
In the Tehran accent and also most of the accents in Central and Southern Iran, the sequence in the colloquial language is nearly always pronounced The only common exceptions are high prestige words, such as قرآن ('Qur'an'), and ایران ('Iran'), and foreign nouns (both common and proper), like the Spanish surname بِلْتْران Beltran , which are pronounced as written. A few words written as are pronounced , especially forms of the verb آمَدَن ('to come'). In the Tehran accent, the unstressed direct object suffix marker را is pronounced after a vowel, and after a consonant. /h/ can be deleted in syllable final position; e. g. کوه ('mountain') > Some consonant clusters, especially , can be simplified in syllable final position; e. g. دَسْت ('hand') > The 2nd and 3rd person plural verb subject suffixes, written and respectively, are pronounced and The stems of many frequently occurring verbs have a short colloquial form, especially اَسْت ('he/she is'), which is colloquially shortened to after a consonant or after a vowel. Also, the stems of verbs which end in , or a vowel are shortened; e. g. میخواهَم ('I want') → , and میرَوَم ('I go' → ).
Мысал
Персия жазуы Кирилл жазуы GlossIPA Transcription Iranian PersianDariTajik یک رُوز بادِ شُمالُ خُوْرشِید باهَمَ دعْوا مِیکَرْدَنْد کِه کُدام یِک قَوِیتَر اَسْت Як рӯз боди шимолу хуршед бо ҳам даъво мекарданд ки кадом як қавитар аст. Бір күні солтүстік жел мен күн қайсысы күштірек екеніне таласып қалды. /jak ɾoːz bɑːd ʃʊˈmɑːlʊ xʊɾˈʃeːd bɑːham daʔˈwɑː ˈmeːkaɾdand kɪ kʊˈdɑːm jak qawiːˈtaɾ ast//jak ɾɵz bɔd ʃuˈmɔlu xuɾˈʃed bɔham daʔˈvɔ ˈmekaɾdand ki kuˈdɔm jak qaviˈtaɾ ast/