Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Ulex europaeus, қара бұршақ, қара бұршақ, қара бұршақ немесе whin, Fabaceae туысына жататын гүлді өсімдіктер, Батыс Еуропаға тән.
Species of flowering plant in the bean family Fabaceae
Ulex europaeus, the gorse, common gorse, furze or whin, is a species of flowering plant in the family Fabaceae, native to Western Europe.
Сипаттама
Ол биік болып өсіп, мәңгі жасыл бұта болып келеді. Жас сабақтары жасыл, сабақтары мен жапырақтары жасыл тікендерге айналған, ұзын. Жемісі - ұзын, қара-қызғылт қоңыр түсті балдыр, ішінара гүлдің ашық қоңыр қалдықтарымен қоршалған; балдырда 23 кішкентай қара түсті, жылтыр, қатты тұқым бар, олар ыстық ауа райында балдырдың жарылуы кезінде шығарылады. Тұқымдар 30 жыл бойы өмір сүреді. Көптеген сорпалар сияқты, бұл көбінесе отқа қарсы өсімдік, ол тез күйіп кетеді, бірақ оттан кейін тамырларынан қайта өседі; тұқымдар отпен сәл күйгеннен кейін өсіп шығуға бейімделген. Оның түбірлі, жақтаулы және кездейсоқ тамырлары бар. Өте берік және төзімді өсімдік, 20 °C-ға дейін температурада тіршілік етеді. Ол шамамен отыз жыл өмір сүре алады.
Growing to tall, it is an evergreen shrub. The young stems are green, with the shoots and leaves modified into green spines, long. The fruit is a legume (pod) long, dark purplish brown, partly enclosed by the pale brown remnants of the flower; the pod contains 2–3 small blackish, shiny, hard seeds, which are ejected when the pod splits open in hot weather. Seeds remain viable for 30 years. Like many species of gorse, it is often a fire climax plant, which readily catches fire but re grows from the roots after the fire; the seeds are also adapted to germinate after slight scorching by fire. It has a tap root, lateral and adventitious roots. An extremely tough and hardy plant, it survives temperatures down to 20 °C ( 4 °F). It can live for about thirty years.
Инвазивті түрлер
Түр Еуропаның басқа аймақтарына, сондай-ақ Америка, Жаңа Зеландия, Оңтүстік Африка және Австралияға енгізілген, онда ол көбінесе арамшөп деп саналады және кейбір аймақтарда (әсіресе АҚШ-тың батыс бөлігі, Чили және Жаңа Зеландия) инвазивті проблемалық түр болып табылады. Жаңа Зеландияға ол Британиядан тікұшақ түрінде әкелінді, бірақ климат оның өсіп-өнуіне аналық мекенінен гөрі жақсы сай келгендіктен және оның көптеген табиғи жыртқыштары болмағандықтан, фермерлер үшін үлкен зиянды жағдайға айналды. Жалпы, Шри-Ланкадағы Хортон жазық аймағы ұлттық паркі таулық шалғынды жерлерде инвазивті түр болып табылады. Бұл жергілікті, эндемикалық түрлерден артық және өрт қаупі бар. Бұл өсімдікке көптеген жерлерде биологиялық зиянкестерді жою әдісі қолданылады. Өсімдіктің таралуын тетраник (Tetranychus lintearius) және тетраник тұқымы (Exapion ulicis) тежейді.
The species has been introduced to other areas of Europe, and also to the Americas, New Zealand, South Africa, and Australia, where it is often considered a weed and is a serious problem invasive species in some areas (notably the western United States, Chile and New Zealand). It was introduced to New Zealand from Britain as a type of hedge, but became a major blight to farmers as the climate suited its growth better than its native habitat and many of its natural predators were absent. Common gorse is also an invasive species in the montane grasslands of Horton Plains National Park in Sri Lanka. It outcompetes native, endemic species and is a fire hazard. Biological pest control is used on this plant in many areas. The gorse spider mite (Tetranychus lintearius) and the gorse seed weevil (Exapion ulicis) reduce the spread of the plant.
Өсіру
Бұл өсімдік күн сәулесі жақсы, ашық жерлерде қоршау, шекараны анықтау және жер бетін жабу үшін қолданылады. Өсімдіктер арасында "Strictus" (Ирландиялық горс), жәндік түрі және екі гүлді, жеміссіз "Flore Pleno" бар, ол Корольдік бау-бақша қоғамының бау-бақшаға арналған сыйлығын алды.
This plant is used for hedging, boundary definition and groundcover in suitably sunny, open locations. Cultivars include 'Strictus' (Irish gorse), a dwarf form, and the double flowered, non fruiting 'Flore Pleno', which has gained the Royal Horticultural Society's Award of Garden Merit.
Қолданылуы
Кей жерлерде аттар мен басқа да малдарға жем ретінде көк шөпті қолданған. Бұл түрдің тұқымынан алынған лектин адам қызыл қан жасушаларында H субстанциясын (hh антиген жүйесінде жоқ) анықтаудың стандартты әдісі болып табылады. Адамдардың басым көпшілігі АВО қан тобының негізі болып табылатын H субстанциясын экспресс етеді, бірақ бірнеше сирек адамдар ("Бомбей фенотипі") емес, ал Ulex europaeus-тен оқшауланған химиялық зат осы адамдарды анықтау үшін қолданылады. Бұл лектин сонымен қатар адам қан тамырлары эндотелийлі жасушаларының маркері ретінде және оларды in vitro өсіру үшін оқшаулау құралы ретінде қолданылады. Басқа бақшалы өсімдіктер сияқты, ол да топыраққа азот сіңіреді.
Bruised gorse was used in some areas for feeding to horses and other livestock. Lectin extracted from seeds of this species binds to, is remarkably specific for, and is the standard method for identification of H substance (absent in the hh antigen system) on human red blood cells. The vast majority of humans express H substance, which is the basis for the ABO blood group system, but a few rare individuals ("Bombay phenotype") do not—and a chemical isolated from Ulex europaeus is used to identify these individuals. This lectin is also used as a marker for human vascular endothelial cells, and as a tool for their isolation for in vitro culture. Like other legumes, it fixes nitrogen into the soil.