Кіріспе

Неміс протестант теологы (1534–1583)

Захария Урсинус (18 шілде 1534 – 6 мамыр 1583) – XVI ғасырдағы неміс реформат теологы және протестант реформаторы, Бреслау (қазіргі Вроцлав, Польша) қаласында Захария Баер есімімен дүниеге келген. Ол Пфальцтағы реформат протестант қозғалысының жетекші теологы болды және Хайдельберг университеті мен Зиялылық колледжінде (Collegium Sapientiae) қызмет етті. Ол ең әйгілісі Хайдельберг катехизисінің негізгі авторы және түсіндірушісі ретінде танылады.

Туған жері мен ерте білім

Он бес жасында Виттенберг университетіне түсті, келесі жеті жыл бойы Мартин Лютердің білімді ізбасары Филипп Меланхтонмен бірге тұрды. Сол заманғы көптеген жас ғалымдар сияқты, ол өзіне латынша есім таңдады, оның неміс аты Баерге негізделген, латынша ursus, яғни аю деген мағынаны білдіреді. Меланхтон жас Урсиннің зиялылық қабілеттері мен рухани жетілгендігіне риза болды және оны Еуропаның түкпір-түкпіріндегі ұстаздарына ұсынды. Ол өмір бойы Вроцлав қаласынан шыққан белгілі императорлық дәрігер Йоханнес Крат фон Крафтеймнің қолдауында болды. Кейін Урсин Страсбург, Базель, Лозанна және Женева қалаларындағы Реформация ғалымдарынан білім алды. Лион мен Орлеан қалаларындағы сапарлары оған иврит тіліндегі біліктілікті сыйлады, сондай-ақ Парижде Жан Мерсьеден оқыды. Вроцлавқа оралған соң ол қасиеттілік туралы памфлет жариялады, бұл лютерандардан оны лютерандық емес, реформаторлық деп айыптауға себеп болды. Вроцлавтағы қарсыластарының қатыгез реакциясы оны қаладан Цюрихке қуғындырды, онда ол Цвинглидің ізбасары Генрих Булингермен және итальяндық реформатор Петр Мартир Вермиглимен дос болып кетті.

Гейдельберг пен Нойштадтта

1561 жылы Вермиглидің ұсынысымен Фредерик III, Палатинат курфюрсіті, оны Хайдельбергтегі Collegium Sapientiae колледжінің профессоры етіп тағайындады. 1562/63 жылдары курфюрсттің тапсырысымен ол Хайдельберг катехизисінің алдын ала жобаларын дайындады және басқа теологтар мен шіркеу басшыларымен бірге құжаттың соңғы редакциясына қатысты. Каспар Олевиан (1536–1587) бұрын құжаттың тең авторы ретінде қарастырылған, бірақ қазіргі заманғы ғалымдар бұл теорияны көбінесе жоққа шығарды. Курфюрст Фредериктің қайтысы және 1576 жылы лютеран Людвиг IV-нің билікке келуі Урсинустың қызметтен алынуына әкелді. Ол 1578 жылдан өмірінің соңына дейін Нойштадт-ан-дер-Вайнштрасседегі реформатор академиясы – Кассирианумда профессорлық қызмет атқарды. Ол 48 жасында Нойштадт-ан-дер-Вайнштрасседе қайтыс болды.

Әсері

Оның еңбектері 1587–1589 жылдары жарық көрді, ал толық жинағы оның ұлы және екі шәкірті – Дэвид Пареус және Квириний Ройтер 1612 жылы жарияланды. Урсиннің жинақталған катехизистік лекциялары (Het Schatboeck der verclaringhen over de Catechismus) 17-шы ғасырдағы реформатталған христиандар арасындағы ең белгілі теологиялық оқулықтардың бірі болды және әсіресе Нидерландыда кең таралды. Солтүстік Америкаға көшіп келген реформатталған неміс және голланд иммигранттары оның мұрасын құрметтеді, әсіресе Гейдельберг катехизисін жасаудағы рөлін. Пенсильвания штатындағы Колледжвилл қаласында 1869 жылы оның құрметіне аталған Урсинус колледжі – гуманитарлық ғылымдарды үйрететін жоғары оқу орны.