Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Ежелгі армян мифологиясының кейіпкері, армян құдайы Ваагн немесе Ваакан, сондай-ақ Ваагн Вишапакаг деп аталады. Армян мифологиясында ол жауынгер құдай. Ғалымдар оны христиан дінінен бұрынғы армян пантеонының күнді, отты немесе нөсер жаңбыр құдайы, сондай-ақ соғыс, батырлық және жеңіс құдайы деп санайды. Ол Арамазд пен Анахитпен үштік құрды. Ваагн этимологиялық тұрғыдан *Varhraγn – индоирандық құдай Веретрагнаның парфяншағынан шыққан, бірақ екі құдайдың арасында маңызды айырмашылықтар бар. Ваагнға оның жарқыны Астғик пен Анахит құдайымен бірге Тарон ауданындағы, Аштишат елді мекеніне жақын Карке тауының беткейіндегі үш бөлімді ғибадатханада табынушылық ететін. Армения ежелгі гректердің ықпалына түскеннен кейін Ваагн грек құдайы Гераклмен, кейде Аполлонмен теңестірілді.
Character of ancient Armenian mythology
the Armenian god
Vahagn or Vahakn , also known as Vahagn Vishapakagh , is a warrior god in Armenian mythology. Scholars consider him to be either the thunder, or sun and fire god of the pre Christian Armenian pantheon, as well as the god of war, bravery and victory. He formed a triad with Aramazd and Anahit. Vahagn is etymologically derived from *Varhraγn, the Parthian name for the Indo Iranian god Verethragna, although there are key differences between the two deities. Vahagn was worshipped at a tripartite temple complex together with his bride Astghik and the goddess Anahit in the district of Taron, on the slopes of a mountain called Karke near the settlement of Ashtishat. After Armenia came under Hellenistic influence in antiquity, Vahagn was identified with the Hellenic deity Heracles, but also rarely with Apollo.
Атауы
Вахагн теонимінің аты Авестада еске алынған Индо-Иран жеңіс құдайы Веретрагнамен, сондай-ақ, найзағай құдайы Индраның жиі қолданылатын епітеті – Ведалық Вртраханмен туыс. Ол Армения тіліне парфян тілінен *Varhraγn арқылы және одан бұрынғы *Varhagn түрінен қабылданған. Ежелгі армян күнтізбесінде айдың жиырма жетінші күні Вахагн деп аталған. Сонымен қатар, ежелгі армяндар Марс планетасын Вахагнға сілтеме жасай отырып, Атрахер ("отты шаш") деп атаған. Бүгінде Вахагн армяндар арасында еркек есімі ретінде қолданылады.
The theonym Vahagn is cognates with Verethragna, the name of the Indo Iranian god of victory mentioned in Avesta, as well as the Vedic Vŗtrahan, the usual epithet of the thunder god Indra. It was borrowed into Armenian from Parthian *Varhraγn and developed from the earlier form *Varhagn. In the old Armenian calendar, the twenty seventh day of the month was called Vahagn. Additionally, the planet Mars was called Atraher ("fire hair") by the ancient Armenians in reference to Vahagn. Today, Vahagn is used as a male given name among Armenians.
Ғибадатхана
Ваххеннің Карке тауының етегіндегі Аштишаттағы басты ғибадатханасы көбінесе Вахеванеан немесе Вахевахеан ғибадатханасы деп аталды, себебі оның дін қызметкерлері Вахеннен тараған деп есептейтін Вахевуни немесе Вахнуни ақсүйек руының мүшелері болды. Вахгн ғибадатханада Анахит және Астгикпен бірге құдай ретінде құлшылыққа тартылды. Агатанджелос айтуынша, IV ғасырдың басында патша Тиридат III христиан дініне өткеннен кейін, Армян шіркеуінің алғашқы басшысы Григорий Асылжан Аштишатқа барып, Вахгн ғибадатханасын бұзды. Бұзылған ғибадатхана орнына шіркеу салынды, ол Армян шіркеуінің алғашқы аналық ортасы болды.
The chief temple of Vahagn at Ashtishat on the slopes of Mount Karke was often called the Vahevanean or Vahevahean temple because its priests were members of the Vahevuni or Vahnuni noble house, who claimed descent from Vahagn. Vahagn was worshipped jointly at the temple together with Anahit and Astghik. According to Agathangelos, after King Tiridates III's conversion to Christianity in the early fourth century, the first head of the Armenian Church Gregory the Illuminator went to Ashtishat and destroyed the temple of Vahagn. A church was constructed on the site of the destroyed temple, which became the first Mother See of the Armenian Church.
Түсіндірме және салыстырмалы мифология
Жорж Дюмезилдің айтуынша, Ваган авесталық Веретрагнаға қарағанда ведалық Вртрахан Индраға жақын көрінеді, себебі біріншісі Ваган сияқты айдаһар/жылан өлтіруші ретінде бейнеленген, ал екіншісі – жоқ. Ваганды жиі Индраның баламасы ретінде қарастырады, бірақ Армен Петросян екеуінің арасындағы ұқсастықты тікелей қарыз алудың нәтижесі емес, түпкі жатқан үнді-еуропалық ортақтықтар деп санайды, өйткені сонда Веретрагнамен арадағы айырмашылық түсіндірілмейтін болар еді. Филолог Вячеслав Иванов Хоренаци жазған Ваган жырларын «үнді-еуропалық поэзияның көрнекті үлгілерінің бірі» деп атады. Ивановтың сөзіне қарағанда, Ваган мифінде бірнеше қабат бар, оның ішінде кейінгі ирандық Веретрагна мифі және дұшпанды қуған құдайдың ерте үнді-еуропалық қабаты қамтылған. Армен Петросян Ваганды ирандықтардан бұрынғы армян құдайы деп санайды, ол толық қарыз алудың орнына ирандық ат алған. Петросян Ваган мен ведалық от құдайы Агни арасындағы ұқсастықтарды олардың дүниеге келу оқиғаларына сүйене отырып, салыстырды. Ваган аждаһарды өлтіру қабілетін Хуро-Урарт құдайы Тешубтан алған болуы мүмкін. Ваган эллинистік дәуірде Гераклмен теңестірілді. 5 ғасырдағы армян тіліндегі Библия аудармасында Ваган 2 Макавейлер 4:19 аятында Гераклді аудару үшін қолданылған, ал Хоренаци Ваган жырлары Гераклді еске түсіретін батырлық ерліктерді баяндайды деп мәлімдеді. Сирек жағдайларда оны күн құдайы Аполлонмен байланыстырған. Иоанн Крестительді «Ваган мінезінің мұрагері» деп атады, себебі оған арналған шіркеу Ваганның қиратылған ғибадатханасының жанында салынған.
Georges Dumézil said that Vahagn seems closer to the Vedic Vŗtrahan Indra than the Avestan Verethragna, since the former is depicted as a dragon/serpent slayer like Vahagn, while the latter is not. Vahagn has frequently been regarded as a counterpart of Indra, but Armen Petrosyan considers the similarities between the two to be underlying Indo European commonalities rather than the result of direct borrowing, since in that case the dissimilarity with Verethragna would be inexplicable. Philologist Vyacheslav Ivanov considered the Song of Vahagn recorded by Khorenatsi to be "one of the striking examples of Indo European poetry." Ivanov says the myth of Vahagn contains several layers, including the later Iranian myth of Verethragna and an earlier Indo European layer of a god persecuting the enemy. Armen Petrosyan says Vahagn is a pre Iranian Armenian god who took on an Iranian name, rather than a complete borrowing. Petrosyan has also drawn parallels between Vahagn and the Vedic fire deity Agni, based on similarities in the accounts of their birth. Vahagn may have acquired his attribute of dragon slayer from the Hurro Urartian deity Teshub. Vahagn was identified with Heracles during the Hellenistic period. In the 5th century Armenian translation of the Bible, Vahagn is used to translate Heracles in 2 Maccabees 4:19, while Khorenatsi states that the song of Vahagn tells of heroic deeds reminiscent of Heracles. More rarely, he was identified with the sun god Apollo. John the Baptist has been called the "Christian heir of Vahagn's character," as a church dedicated to him was built near the demolished temple of Vahagn.