Кіріспе

Бала асырап алуды бұзу – асырап алу процесін тоқтату. Техникалық тұрғыдан алғанда, асырап алуды бұзу, асырап алушы ата-ана немесе ата-аналар оны заңды түрде аяқтамас бұрын бас тартқан жағдайда ғана болады (осыдан кейін кері қайтарылған асырап алу заң бойынша «жойылған» деп аталады), бірақ іс жүзінде бұл термин асырап алу процесі тоқтатылған барлық жағдайлар үшін қолданылады (соңғы кезде, асырап алуды бұзған отбасылар арасында «қайта орналастыру» деген эвфемизм пайда болды). Әдетте, бұл процесті ата-аналар сотқа өтініш беру арқылы бастайды, бұл ажырасуға ұқсас. Бұл мәселе көпшілікке, тіпті асырап алу қауымдастығында да сирек талқыланады, бірақ соңғы жылдары бұл құбылыс кеңінен тарады, әсіресе Шығыс Еуропа елдерінен, әсіресе Ресей мен Румыниядан асырап алған ата-аналар арасында, себебі кейбір балалар мекемеде өткізген уақыттан күткеннен де ауыр зардап шекті.

Тоқтату себептері

Бала асырап алуды қалайтындардың көпшілігі қатаң және мұқият тексеруден өтеді, бірақ кейде асырап алу сәтті болмайды. Баланың дамуында немесе психологиялық мәселелері болуы мүмкін, ата-аналар онымен күресе алмайды, асырап алуға дейін олар туралы хабардар болмаған, немесе екеуі де. Немесе ата-ана баладан шынайы емес үміттер күткендіктен, олар жақсы қарым-қатынас құра алмайды. Асырап алушы ата-аналардың өздері психологиялық немесе отбасылық қиындықтарға тап болуы мүмкін, соның салдарынан бала асырап алуға бейімделген. Олар бала асырап алу арқылы өмірін жақсарта алады деп ойлайды.

Тоқтатудың салдары

Баланың асыраудан айырылуы жағдайында, әдетте ол жаңа отбасыға орналасуды күтіп, алдымен асыраушы отбасына беріледі, егер ол 18 жасқа толмаған және бұған дейін заңды түрде ересек болып саналмаса. Дегенмен, соңғы кездегі асыраудан айырылу жағдайларында, асыраудан айырылған ата-аналар асырап алуға ниетті отбасымен тікелей байланысқа түсіп, бала жаңа отбасыға тікелей асыралып кетеді. Кейбір асырау агенттіктері мен көмекшілері тіпті асыраудан кейінгі жағдайлармен мамандануды бастады. Егер бала адвокат немесе асырау агенттігі арқылы жеке орналастырылған болса, онда ол тарап балаға екінші рет орналасуды қамтамасыз етуге заң бойынша міндетті. Бірақ бұл талап әрқашан орындалмайды, және Шығыс Еуропадан асырап алынған балалардың көптеген ата-аналары өздерінің агенттіктері балаларына жаңа үй табуға көмектеспейтінін анықтады. Кейбіреулер мемлекеттік әлеуметтік қызметтерден де көп көмек таппайды, себебі олардың жұмысы өте ауыр, және олар бала асырау төлемдерін төлеуге міндетті болады. Билік соңғы он жылда АҚШ-та жасырын, мүмкін заңсыз желі пайда болғанын, ол ата-аналарға асырауды тоқтатуға көмектеседі деп санайды. Осы желідегі адамдардың кейбіреулері бір уақытта көптеген балаларды қабылдап, кейде балаларды зорлық-зомбылыққа салу және қараусыз қалдыру үшін ұсталған.

Тосқауылға қатысты көзқарастар

Асырап алуды тоқтатқан ата-аналардың көпшілігі бұл процесс туралы айтуға құлықсыз, себебі ол күшті әлеуметтік айыпқа ұшыратады. Көптеген адамдар мұны, негізінен заңмен бекітілген баладан бас тарту деп қарастырады, әсіресе балаларын өзі күтуге шамасы жетпейтін биологиялық ата-аналар үшін, асырап беруден басқа заңдық процедураның болмауы себебінде. Осы процесті тоқтатып, оны талқылайтындар бұл тәжірибені, түсінікті болжам бойынша, өте ауыртпалықты, отбасының бір мүшесінің қазасына ұқсас, ұятты, бірақ соған қарамастан, ата-ана мен баланың екеуі үшін де ақырында құнды деп сипаттайды. Дегенмен, мұндай шешімге кең ауқымды кеңес алу және терапиясыз қол жеткізу мүмкін емес.

Жоғары деңгейдегі бұзылулар

2000 жылы CBS News бағдарламасы 48 сағаттан кейін Атланта аймағындағы Джесси мен Кристалл Мэнни отбасының оқиғасын баяндағанда, олар тоғыз жасар орыс қызын асырап алудан бас тартып, оны Мәскеудегі бұрынғы жетімдер үйіне қайтаруға шешім қабылдады. Қыздың реактивті байланыс бұзылысы болған және отбасы оның күшейіп бара жатқан зорлық-зомбылығынан өміріне қауіп төнуін сезінді. Қыз АҚШ азаматтығын алмағандықтан, оның емделу мүмкіндіктері отандық балаға қарағанда шектеулі болды. Ирландиялық Джо Доузи және оның әзербайжандық әйелі Лала индонезиялық баланы асырап алды. Тристан Доузе асырап алынғаннан кейін Индонезиядағы жетімдер үйіне қайтарылды, Доузелердің сөзіне сүйенсек, асырап алу "сәтті болмады". Осы кезде оның асырап алуы Ирландияның асырап алу жөніндегі кеңесі тарапынан мойындалды және оған Ирландия азаматтығы берілді. Ол тек ағылшын тілінде сөйлейтін. 2005 жылы тәуелсіз журналист Энн МакЭлхинни және ирландтық Esras Films студиясы жас ұлды оның анасы Сурьянимен қайта табыстырды. "Тристанның анасын іздеу" атты деректі фильмті Ирландияның RTÉ телеарнасы көрсетті. 2006 жылы ирланд соты Доузелерге Тристанға бірден 20 000 евро төлеуді, 18 жасқа дейін айына 350 евро жәрдем төлеуді және 18 жасқа толғанда тағы 25 000 евро төлеуді бұйырды. Бұған қоса, Тристан Ирландия азаматы болып қала береді және Доузелердің мүлкіне толық құқық ие болады. Тристанның асырап алуы Ирландияның асырап алу жөніндегі кеңесінің шетелдік асырап алулар тізілімінен алынып тасталды және Сурьяни оның жалғыз заңды қамқоршысы болып тағайындалды. 2010 жылы жеті жасар Артем Савельев/Жустин Хансеннің асырап алған анасы Торри Энн Хансен оны неге енді қаламайтынын түсіндіретін хатпен Мәскеуге жалғыз жіберді. Осы оқиғадан кейін Ресейдің балалар омбудсмені Павел Астахов: "Біз балаларымызды мүмкіндігінше өз елімізде қалдыруымыз керек" деді және Ресейдегі халықаралық асырап алуды шектеуді күшейтуге шақырды. Ресей парламентінің отбасы және балалар істері жөніндегі комитетінің төрағасы Елена Мизулина соңғы үш жылда 30 000 бала Ресейдің асырап алған, асыраушы немесе қамқоршы отбасыларынан мекемелерге қайтарылғанын атап өтті. Ол: "Мамандар мұндай қайтарудың өрбуін гуманитарлық апат деп атайды" деп қосты. Олар бала асырап алуға шешім қабылдағанға дейін баланың денсаулығында мәселелер бар екенін білген, бірақ "Құдай олардың жүректерін жұмсартқаннан кейін" асырап алуға келісім берді. Медициналық мамандар бұл мәселелердің арасында аутизм және мидың кістігі бар екенін анықтағаннан кейін, ерлі-зайыптылар "оған басқа орта қажет" деген кеңес алғаннан кейін қайта асырап беруге кірісті.