Кіріспе

Манитобаның ағылшын диалектісі, Канада.

Банги '/b//ʌ//n//.//g//i/ (сондай-ақ Банджи, Бунжи, Бангай, Бангей немесе Red River диалектісі деп те аталады) – шотланд ағылшын тілінен, шотландтардың Оркадия диалектісінен, Норн, шотланд гаэлінен, француз, кри және ожибве (Саульто) тілдерінен субстраттық ықпал алған ағылшын тілінің диалектісі. Бұл диалектіде қазіргі Манитоба, Канада, сондай-ақ бұрынғы Онтарио және Миннесота, АҚШ аймақтарында тұратын шотландтық Red River Métis халықтары сөйлеген. Банги посткреол тілі ретінде жіктеледі, оның ерекше белгілері тілдің келесі буындары стандартты канадалық ағылшын тілінің пайдасына біртіндеп тасталып келді. 1870 жылы шамамен 5000 Métis Банги тілінде туған тілдерінде сөйлеген, бірақ 1980 жылдардың соңына қарай ондаған қарт адамдар ғана білетіні белгілі болды. Бүгінде Банги тілінде сөйлейтін адамдар өте аз немесе мүлдем жоқ, және ол жоғалу қаупінде. Банги тілі Төменгі Қызыл өзен колониясында, Форк (қазіргі Виннипег қаласының орталығындағы Қызыл өзен мен Ассинибойн өзендерінің қосылатын жері) аймағынан бастап, Қызыл өзеннің Виннипег көліне құятын жеріне дейін қолданылған. Бұл аймақта зейнеткерлікке шыққан ағылшын-шотланддық Hudson's Bay Company қызметкерлері қоныстанған.

Есімнің жазылуы

Осы жылдар бойында Бунги атауы түрлі адамдар тарапынан әртүрліше жазылып келді, көбінесе оны Қызыл өзен диалектісі деп атаған. Соңғы зерттеулерде "Бунги" атауын "Бунджи" және басқаша жазылуларынан гөрі артықшылықты деп санайды.

Диалекті

Атауы екі сөздің бірінен немесе екіншісінен шыққан, екеуі де "біршама" деген мағынаны білдіреді. Бұл сөйлеу тілінде қолданылғанда терминнің, тіпті өздерін сипаттау үшін қолданғанда да, сәл теріс мән беруі мүмкін. Бунги диалектісінің ерекшелігі – шотланд иммигранттары мен осы диалектті дамытқан жергілікті халық үшін ағылшын тілі көбінесе екінші тіл болған.

Халықтың атауы

Бунги сөзі бір диалекттің атауы болғанмен, сонымен қатар шотланд текті метистердің нақты бір тобын білдіруі мүмкін. Ең алғашқы жазбаларда "Бунги" атауын британдықтар, әсіресе Гудзон шығанағы компаниясының қызметкерлері Саульто халқына сілтеме жасау үшін қолданғандығы айтылады. Блейн өзінің диссертациясы және басқа да жарияланымдарында, "Қызыл өзен қонысының Бунги диалектісі" (1989) тақырыбымен Бунги туралы ең толық академиялық зерттеулердің бірін жасады. Блейннің зерттеулері бұрын оны қолданған адамдар арасында Бунгиге қатысты өте теріс көзқарастар болғанын көрсетті, бұл оның зерттеу кезінде дерлік жойылып кетуіне себеп болған фактор. Зерттеу диалекттің соңғы сатысын тіркеді, сол кезде стандартты канадалық ағылшын тіліне қарай айтарлықтай жақындасу байқалды. Бунги тілінде сөйлейтіндер Бунгидің кри дауыстыларын және шотландтық дауыс үндерін қолданғанын хабарлады. Ол көбінесе кри тілінің синтаксисін пайдаланады.

Бунгидің сөйлеу диалектісі ретінде әлеуметтік контекст және жойылуы

1938 жылға дейін адамдар буңги тілінің жоғалу қаупінен алаңдаушылық білдірген. Виннипег кешкі трибунасына хат жазған Дж. Дж. Монкриф, "Ескі уақытты көрген" деген псевдониммен, және Осборн Скотт Қызыл өзен диалектісінің сақталуына қатысты алаңдаушылықтарын жеткізді. 1938 жылы осы газеттің редакторына жазған хаттарда буңги бір ұрпақ ішінде жойылып кетеді деген пікірлер де айтылды. Блейн "Қызыл өзен қонысының буңги диалектісі" (1989) диссертациясында буңги тілінде сөйлейтін отбасылардың қалай шеттетілгенін талқылайды (бұл қауымның қасақана кемсітуі ме, әлде отбасының өзінен туындаған ұмтылыс па – белгісіз), соның ішінде олардың әулет тарихы жергілікті тарих кітаптарына енгізілмеген, мерекелерде көптеген ыдыс-аяқ жууға міндеттелген, өз тегін жасыруға тырысқан, буңги тілінде сөйлегендегі дыбысталуларына ұялу және т.б. Блейн сондай-ақ буңги тілінің жергілікті стандартты ағылшын тіліне қарай үздіксіз өзгеріске ұшырап, дамып жатқанын атап көрсетеді. Сван да өзінің "Этнизм және Қызыл өзен саясатының канадаландыруы" (1991) диссертациясында буңги тілінде сөйлейтіндерге деген жағымсыз көзқарас туралы хабарлайды. Ол Англо-метис Манитоба премьері Джон Норкуэйдің, Қызыл өзен колониясында Сент-Эндрюс маңында дүниеге келген және буңги тілінде сөйлеген адам, саясатқа қатысқан кезде акцентін жойғанын айтады. Буңги тілінде сөйлейтіндерге қатысты әлеуметтік жағымсыз көзқарас пен тілдік ортаның өте нәзік болуы осы диалектінің жойылуына соқтырды.

Шәкіртақы

Бұл диалекттің негізгі лингвистикалық құжаттамасын Элеонора М. Блейн (1987), Маргарет Стоби (1967–68, 1971) жасады.

J. J. Moncrieef мақаласынан мысал

1936 жылы "Red River Dialect" атты мақала "Old Timer" (Шетланд аралдарынан шыққан Дж. Дж. Монкриэфтің жиі қолданатын псевдонімі) есімімен жарияланды. Алайда, Сандерсон Осборнның 1937 жылғы мақаласына және радио сөйлеуіне жауап ретінде редакторға жазған хатында ("Canon Sanderson Drops into Red River Dialect" деп аталатын) бұл идеяны жоққа шығарды және Bungi тілінен кейбір сөздердің мысалдарын да келтірді.

Осборн Скотты қолдаған хаттардың мысалдары

«Ав, My Fer You, Osborne Scott!» атты редакторға жазған хатында Бланг Бэнгей деген псевдонимді пайдаланған аноним автор (Бланг Бэнгге Блангге МакБин хаты деп аталатын хат жазды. Хат 1938 жылдың 7 қаңтарында А. Киплинг айымның Скотттың мақаласына жауап ретінде, «Кызыл өзен ұрпақтарына ренжітетін емес» деген ашулы хатына жауап ретінде жазылған. Киплинг Скотттың Қызыл өзендегі бунгі тілінде сөйлейтіндерді кемсіткенін және оларға құрметсіздік көрсеткенін сезді, бірақ шындығында Осборн және тағы бір автор (вероятно, Дж. Дж. Монкрифф мырза, «Ескі уақыттан келген» псевдонімімен) бунгі тілінің жоғалып бара жатқанына қайғырды және олардың балалары бұл тілдің акцентін мен диалектін білмейтініне, сондай-ақ олардың әзілдерін есінде сақтағысы келді. Скотты қолдаған редакторға жазған тағы бір хатында, «Ескі уақыттан келген» Осборн Скотттың мақаласын бағалайды деп аталатын хатында Мэри И. Кеннеди бунгі тілінің мысалдары келтірді: «Мен өзім жасай алмаймын, бірақ не болса да». Бұл сөз толыққанды мүмкін емес екенін көрсетеді. «Бір шаруа ауруханада жатқанда, бір досы оны көруге келді. "Саған бақша бар ма, бала?" "Эй, не болды? Э-э! Жақсы бақша, жақсы келері бар. Сен мұндай жақсы кәдіргіні көрген емессің. Менің әкем осы жерде бір жерге жерленген". Сонда Джон: «Тғ high! (жарық сөзіндегідей айтылады) Мен мұндай нәрсені өгіз үшін көрмедім». Ол сондай-ақ, Джонстон деген отбасы туралы бірнеше әңгімелерді қамтыды, олар шайға құмарлығы үшін «Шәй құмырасы» деп аталып, олар үшін таныс және ерекше белгі болып саналды.

Қызыл шапшаңның тарихы

Д. А. Маллиган Қызылқалпақшаның оқиғасын Бунгиде айтылғандай етіп жазды, оған "The Shtory of Little Red Ridin Hood" деп ат қойды.

Блейннің диссертациясы Қызыл өзен қонысының бунджи диалектісі

Элеонора Блейн өзінің "Қызыл өзен қонысының буңги диалектісі" атты диссертациясында буңги тілін жан-жақты қарастырады, буңгиде қолданылатын сөздер мен тіркестердің мысалдары келтіреді, сондай-ақ Уолтерстің "Осылай ойлап тұрмын" әңгімесінің транскрипциясын қосымша ретінде ұсынады (тіл білімілік және оқуға арналған нұсқалары).

Уолтерс Бунги аудио жинағы

Фрэнк Уолтерс Бунги мұрасын сақтауға қызығушылық танытқан тарихшы еді. Ол Бунгиді зерттеді және Bungee Collection (сонымен қатар Уолтерс коллекциясы деп те аталады) деп белгілі жазбалар сериясын жасады.