Три Сонгдетсен: Тибет буддизмін тарихындағы маңызды тұлға
Trisong Detsen
Тибеттің үш Діни патшасының екіншісі – Три Сонгдетсен (755-797/804 ж.). Буддизмді Тибетке әкелудегі рөлі, Нингма мектебінің негізін қалауы туралы ақпарат.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Три Сонгдецен Тибеттің 38-ші императоры Ме Агцомның ұлы болды. Ол 755 жылдан 797 немесе 804 жылға дейін билік етті. Три Сонгдецен Тибеттің Үш Дхарма патшасының екіншісі болып саналады және буддизмді Тибетке әкелуде, сондай-ақ Нингма немесе "Ежелгі" буддизм мектебін құруда шешуші рөл атқарды. Три Сонгдецен мұра еткен империя, бірінші Дхарма патшасы Сонгцен Гампоның кезіндегідей ең үлкен аумағынан кейбір бөлігін жоғалтқан еді. 694 жылы Тибет Түркістанның бірнеше қаласын бақылаудан шығарды, ал 703 жылы Непалда көтеріліс болды. Сонымен қатар, араб әскерлері Тибет империясының батыс шекарасында үстемдік үшін күресті. Бәріне қарамастан, Три Сонгдецен Тибет империясының ең ұлы билеушісі және буддизмді қолдаушысы болды.
Tri Songdetsen was the son of Me Agtsom, the 38th emperor of Tibet. He ruled from AD 755 until 797 or 804. Tri Songdetsen was the second of the Three Dharma Kings of Tibet, playing a pivotal role in the introduction of Buddhism to Tibet and the establishment of the Nyingma or "Ancient" school of Tibetan Buddhism. The empire Tri Songdetsen inherited had declined somewhat from its greatest extent under the first Dharma King, Songtsen Gampo. Disintegration continued when, in 694, Tibet lost control of several cities in Turkestan and, in 703, Nepal broke into rebellion. Meanwhile, Arab forces vied for influence along the western borderlands of the Tibetan empire. Nevertheless, Tri Songdetsen became imperial Tibet's greatest ruler and an unparalleled Buddhist benefactor.
Три Сонгдецен және буддизмді қолдау
Три Сонгдецен Тибет буддизмінің тарихындағы маңызды тұлға, Тибетте буддизмді орнатуға атсалысқан үш "Дхарма патшасының" (тибет. чögyel) бірі. Олар – Сонгцен Гампо, Три Сонгдецен және Ралпакан. Садналег (шамамен 800-815 жылдары билік еткен) орнатқан Скар кунг бағанасында Три Сонгдеценнің билігі кезінде "Үш асылдың ғибадатханалары ел орталығында және шекараларда, Бсам яс Браг мар және басқа да жерлерде храмдар салынған арқылы құрылды" делінген. Три Сонгдеценнің алғашқы жарлығында бұрынғы әскерден құралған Бсам яс (Самье) монастырындағы монахтар қауымы туралы мәлімделген.
Tri Songdetsen is very important to the history of Tibetan Buddhism as one of the three 'Dharma Kings' (Tibetan:chögyel) who established Buddhism in Tibet. The Three Dharma Kings were Songtsen Gampo, Tri Songdetsen, and Ralpacan. The Skar cung pillar erected by Sadnalegs (ruled c. 800 815) says that during the reign of Tri Songdetsen, "shrines of the Three Jewels were established by building temples at the centre and on the borders, Bsam yas in Brag mar and so on". The first edict of Tri Songdetsen already mentions a community of monks at Bsam yas (Samye), consisting of the former army.
Үндістанның дәстүрлері
Сундетсен 755 жылы 13 жасында император болды. 762 жылы 20 жасында буддизмді қабылдады. Императорлық кезеңнен кейінгі дереккөздерде Падмасамбхава, Шантаракшита, Вималамитра және тағы басқа көптеген үнді ұстаздарын Тибетке шақырып, оқудың ең соңғы түсініктерін таратуға шақырғаны айтылады. Екі панда Самиені Тибеттегі алғашқы вихара ретінде құрумен бастады. Біраз уақыттан кейін бірнеше тибеттіктер монахтарға иницияланды және буддалық сутраларды санскриттен классикалық тибет тіліне аудару бойынша үлкен аударма жобасы қолға алынды. Еше Цогьял, бұрын Три Сонгдеценнің әйелі немесе серігі болған, Падмасамбхавадан оқығаннан кейін ұлы шебер атанды және буддизмнің анасы деп есептеледі.
Songdetsen became emperor in 755, at the young age of 13. His conversion to Buddhism took place in 762 at age 20. In post imperial sources, is claimed to have invited Padmasambhava, Śāntarakṣita, Vimalamitra, and various other Indian teachers to come to Tibet to spread the latest understanding of the teaching. The two pandits began by establishing Samye as the first vihara in Tibet. Several Tibetans were eventually initiated as monks and a vast translation project was undertaken translating the Buddhist scriptures from Sanskrit into Classical Tibetan. Yeshe Tsogyal, previously either the consort or wife of Tri Songdetsen, became a great master after studying with Padmasambhava, and is considered the Mother of Buddhism.
Қытай дәстүрлері
Чан буддизмін Тибетке алғаш рет тарату туралы жазбадағы деректер, кейін "Сба әулетінің мәлімдемелері" деп белгілі болған, шамамен 761 жылы Трі Сонгдетсен Детсен Сичуань аймағында кездескен корей Чан шебері Ким Хвасанның үйретілімдерін алу үшін Ичжоуға топ жіберген кезде пайда болды. Ким оларға үш қытай мәтіні мен үйретілімдерін берді, бірақ көп ұзамай қайтыс болды. Трі Сонгдетсен 763 жылы Қытайға екінші топты жіберді. Бұл екінші экспедицияны жоғары министр Сба Гсалснан басқарды. Гсалснанның Ичжоуда кіммен кездескені туралы ғалымдар арасында пікір таласы бар. Алғашқы зерттеулер Кимді қарастырған, бірақ кейін бұл Баотанг Вуджуға (714-774 жж.) түзетілді, ол Чэндудағы Баотанг монастырының басшысы және негізін қалаушысы еді. Ким мен Баотанг Вуджу екеуі де Чан буддизмінің бір мектебі – Шығыс тау үйретілімін ұстанған.
The first documented dissemination of Chan Buddhism to Tibet, chronicled in what has become known as the Statements of the Sba Family, occurred in about 761 when Tri Songdetsen Detsen sent a party to the Yizhou region to receive the teachings of Kim Hwasang, a Korean Chan master, who they encountered in Sichuan. The party received teachings and three Chinese texts from Kim, who died soon after. Tri Songdetsen patronised a second party to China in 763. This second expedition was headed by a high minister, Sba Gsalsnan. There is scholarly dissent about whom Gsalsnan encountered in Yizhou. Early scholarship considered Kim, but this had been revised to Baotang Wuzhu (714 774), head and founder of Baotang Monastery in Chengdu. Both Kim and Baotang Wuzhu were of the same school of Chan, the East Mountain Teaching.
Ступа құрылысы
Три Сонгдецен сонымен қатар дәстүрлі түрде Непалдағы Катманду аңғарындағы Будханат құрылысымен байланысты. Ал Падмасамбхаваның рөлі Тибетте буддалық тантра ілімін орнату болды. Три Сонгдеценнің билігі тұсында Падмасамбхава, Шантаракшита және Камалашиланың бірлескен күш-жігері Үнді буддалық философиялық түсіндіруін және буддалық тантраны Тибетте орнатуға мүмкіндік берді.
Tri Songdetsen is also traditionally associated with the construction of Boudhanath in the Kathmandu Valley in Nepal. The role of Padmasambhava on the other hand was to establish the teaching of Buddhist Tantra in Tibet. During the reign of Tri Songdetsen the combined efforts of Padmasambhava, Śāntarakṣita and Kamalaśīla established both the Indian Buddhist philosophical interpretation and Buddhist tantra in Tibet.
Саяси және әскери қызмет
763 жылы Три Сонгдецен 200 000 сарбаздық әскерді Тан Қытайының шекарасына жіберіп, ондағы күштерді жеңіп, содан кейін Тан Қытайының астанасы Чанъаньды басып алды, осының нәтижесінде Тан императоры Дайцзун астанадан қашуға мәжбүр болды. 783 жылы Қытай мен Тибет арасында бейбіт келісімге қол қойылып, Тибетке қазіргі Циньхай провинциясының барлық жерлері берілді. Сондай-ақ, 778 жылы Нанжаомен одақ құрып, Сычуаньдағы қытайларға қарсы күш біріктірді. Три Сонгдецен содан кейін батысқа қарай кеңейіп, Аму-Дарьяға жетіп, Аббасид халифасы Харун ар-Рашидке қауіп келтірді. Халифа осыған алаңдап, қытай императорымен одақ құруға келісті. Три Сонгдецен батыстағы арабтармен соғысқа белсенді қатысып, шығыс және солтүстіктегі қытай қарсыластарына қысымды жеңілдетіп, оның билігі 797 жылы аяқталды.
In 763 Tri Songdetsen sent an army of 200,000 men to the border with Tang China, defeating the forces there and then continuing on to take Chang'an, the Tang Chinese capital, forcing Emperor Daizong of Tang to flee the capital. In 783 a peace treaty was negotiated between China and Tibet giving Tibet all lands in present day Qinghai. The King also formed an alliance with Nanzhao in 778, joining forces to attack the Chinese in Sichuan. Tri Songdetsen next sought to expand westward, reaching the Amu Darya and threatening the Abbasid Caliph, Harun ar Rashid. The Caliph was concerned enough to establish an alliance with the Chinese emperor. Tri Songdetsen would be preoccupied with Arab wars in the west while taking pressure off his Chinese opponents to the east and north until his rule ended in 797.
Зейнетақы, қайтыс болу және мұрагерлік
Три Сонгдеценнің төрт ұлы болды: Мутри Ценпо, Муне Ценпо, Мутик Ценпо және Садналег. Үлкен ұлы Мутри Ценпо ерте қайтыс болды. Три Сонгдецен Зунгкардағы сарайда өмір сүру үшін зейнеткерлікке шықты және 797 жылы билікті екінші ұлы Муне Ценпоға тапсырды. Осыдан бастап тарихи дереккөздерде көптеген дәйексөздер мен келіспеушіліктер кездеседі. Три Сонгдеценнің қайтысынан кейін мұрагерлік үшін күрес болған сияқты. Три Сонгдеценнің қашан қайтыс болғаны және Муне Ценпоның қанша уақыт билік еткені белгісіз. 9 ғасырға жататын тибет тарихи мәтіні – Баның өсиеті, Муне Ценпоның әкесінің дәстүрлі емес, буддалық рәсімдер бойынша жерленуін талап еткенін мәлімдейді. Мұне Ценпоның әйеліне қызғанышпен қараған анасы оны уладырған делінеді. Қалай болғанда да, Ескі Тан кітабы мен тибет дереккөздері Муне Ценпоның мұрагерлері болмағандықтан, билік 804 жылы таққа отырған кіші інісі Садналегске өтті дегенде келіседі. Екінші інісі Мутик Ценпо бұрын жоғары лауазымды министрді өлтіргендіктен және Бутан шекарасына жақын Лходак Харчуға қуылғандықтан, лауазымға үміткер болып қарастырылмады.
Tri Songdetsen had four sons: Mutri Tsenpo, Muné Tsenpo, Mutik Tsenpo, and Sadnalegs. The eldest son, Mutri Tsenpo, died early. Tri Songdetsen retired to live at the palace at Zungkar and handed power to his second son, Muné Tsenpo, in 797. From this point there is much confusion in the various historical sources. It seems there was a struggle for the succession after the death of Tri Songdetsen. It is not clear when Tri Songdetsen died, or for how long Mune Tsenpo reigned. The Testament of Ba, a Tibetan historical text which may date back to the 9th century, claims that Muné Tsenpo insisted that his father's funeral be performed according to Buddhist rather than traditional rites. It is said that Mune Tsenpo was poisoned by his mother, who was jealous of his beautiful wife. Whatever the case, both the Old Book of Tang and the Tibetan sources agree that, since Mune Tsenpo had no heirs, power passed to his younger brother, Sadnalegs, who was on the throne by 804 CE. The other brother, Mutik Tsenpo, was apparently not considered for office as he had previously murdered a senior minister and had been banished to Lhodak Kharchu near the Bhutanese border.