Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Мьянманың дәстүрлі спорты
Traditional sport of Myanmar
Чинлон (չինလုံး, ကန်လုံး), сондай-ақ канебол деп те аталады, Мьянманың (Бірма) дәстүрлі, ұлттық спорты. Бұл бәсекелестіксіз, әдетте алты адам бір команда ретінде ойнайды. Доп әдетте қолмен тоқылған ратаннан жасалады, соққанда себет сияқты дыбыс шығарады. Хакки-сак ойынына ұқсас, чинлонды адамдар қолдарды пайдаланбастан, бір шеңберде бір-біріне допты лақтып беру арқылы ойнайды. Алайда, чинлон ойынында допты лақтып беру кезінде ойыншылар жүреді, ал бір ойыншы шеңбердің ортасында тұрады. Ойынның мақсаты – допты жерге тигізбей, оны мүмкіндігінше шығармашылықпен алға-артқа лақтырып беру. Чинлонды ерлер, әйелдер және балалар ойнайды, көбінесе бірге, кезекпен ойнайды. Өте жылдам болғанымен, чинлон көңілді және ағып жатқандай болуға тиіс, бұл көбінесе қойылым немесе би сияқты.
Chinlone (, ), also known as caneball, is the traditional, national sport of Myanmar (Burma). It is non competitive, with typically six people playing together as one team. The ball used is normally made from hand woven rattan, which sounds like a basket when hit. Similar to the game of hacky sack, chinlone is played by individuals passing the ball among each other within a circle without using their hands. However, in chinlone, the players are walking while passing the ball, with one player in the center of the circle. The point of the game is to keep the ball from hitting the ground while passing it back and forth as creatively as possible. The sport of chinlone is played by men, women, and children, often together, interchangeably. Although very fast, chinlone is meant to be entertaining and fluid, as if it were more of a performance or dance.
Тарих
Чинлон Мьянмада шамамен 1500 жылдан бері маңызды рөл атқарып келеді. Оның стилі өнерге негізделген, себебі ол алғаш рет бірмалық патшалық әулеттерін көңілдікке бөлеу үшін демонстрациялық әрекет ретінде жасалған. Чинлонға бірмалықтардың дәстүрлі жекпе-жек өнері мен биінің күшті әсері бар, осыдан техникаға осы деңгейде мән беріледі. Бұл өте ежелгі ойын болғандықтан, оған көптеген өзгерістер енгізілді, оның ішінде жүздеген әрекеттер допты маневрлеу үшін жасалды. Чинлонның бастапқы түрінен өзге, тапандайң деп аталатын жекелеген орындау стилі де бар. Еуропалықтардың көпшілігі чинлонды спорт емес, ойын деп санағанмен, халықаралық қызығушылық тез өсті. 1911 жылға қарай чинлон командалары Еуропа мен Азияның бірқатар аймақтарында өнер көрсетті. Чинлонды тамашалаған еуропалықтар оны жергілікті халықтың көңіл көтеруге арналған ойыны деп, спортқа лайық емес, тым төмен және еркектік белгілерінен мүлдем айырылған деп ес жиіп қарады. 1948 жылы Мьянма британдық отаршылдықтан тәуелсіздік алғаннан кейін, британдық әсер мен мәдени практикалар, соның ішінде крикет және поло сияқты британдық спорт түрлері де сақталды. Британдық колониализмнің үстемдік мәдениеті бірмалықтардың өміріне әлі де зор салмақ салды. 1960 жылдардан бастап үкімет жергілікті мәдениеттің мақтанышын қайта жаңғырту үшін дәстүрлі және тарихи құндылықтарды сақтауды белсенді түрде насихаттады. Мьянмаға кез келген отарлық ықпалдан азат, бірегей бірмалық мәдениетіне тән дәстүрлерге назар аудару қажет болды. Чинлон осы рөлге өте жақсы сай келді, бірма ұлтшылдығын құруда маңызды рөл атқарды. Мьянма мектептерде дене тәрбиесін енгізуді бастады, балаларды кішкентай жасынан бастап дәстүрлі іс-әрекеттер мен спорт түрлері туралы білім беру арқылы өз мәдениетіне деген мақтаныш сезімін қалыптастыруға тырысты. Бұл көптеген ұрпақтардың отарлық үкімшілік кезеңінен кейін бірегей бірмалық өмірді қайта орнатудың шағын, бірақ тиімді жолы болды. Осы жаңадан туған ұлтшылдықпен чинлон, со наконец, нағыз және ынтымақтастық спорт деп танылды. Бірма спорт қауымдастығының төрағасы У Ах Йенге 1953 жылы бірма үкіметі чинлонға арналған ережелер жинағын жазуға бұйрық берді. Бұл ережелер чинлонды бәсекеге қабілетті етуге бағытталды, ал сол жылы Янгонда алғашқы ресми чинлон жарысы өтті. Ойынға ресми ережелерді ұсынумен қатар, У Ах Йеннің ережелер жинағында чинлонның туған жері Мьянма екені айтылды. Чинлонның тамыры бірмалық дәстүрге терең бойласа да, оған ұқсас көптеген спорт түрлері Оңтүстік-Шығыс Азияның көптеген елдерінде кездеседі, мысалы, да кау (Вьетнам), катор (Лаос), сепак рага (Малайзия, Сингапур, Бруней және Индонезия), сипа (Филиппин) және такрау (Таиланд).
Chinlone has played a prominent role in Myanmar for about 1,500 years. Its style is performance based because it was first created as a demonstrative means of activity for entertaining Burmese royalty. Chinlone is heavily influenced by traditional Burmese martial arts and dance, another reason as to why so much importance is placed upon technique. As it is such an old game, many variations have been made to it, including hundreds of moves for maneuvering the ball. In addition to the original form of chinlone, there is a single performance style called tapandaing. While chinlone had been widely considered by Europeans to be more of a game than an actual sport, international interest in chinlone grew rapidly. By 1911, chinlone teams were performing in parts of Europe and Asia. As spectators of chinlone, Europeans derisively deemed it to be merely an entertaining game of indigenous people, too passive and not violent or masculine enough to be considered a sport. After Myanmar's independence from British colonial rule in 1948, many British influences and cultural practices lingered, including those of British sports such as cricket and polo. British colonialism dominant culture still weighed heavily upon Burmese life. From the 1960s onward, the government strongly promoted traditional and historical preservation in an effort to renew native cultural pride. Myanmar needed to focus on traditions that were unique to Burmese culture, free from any colonial influence. Chinlone fit this role perfectly, playing a key part in establishing Burmese nationalism. Myanmar began implementing physical education in schools, teaching children from a young age about traditional activities and sports like chinlone as a way to educate and increase pride in their own culture. This was a small yet effective way in reestablishing unique Burmese life after many generations of colonial rule. With this newfound nationalism, chinlone was finally considered a real and cooperative sport. The head of the Burma Athletic Association, U Ah Yein, was ordered by the Burmese government to write a rulebook for chinlone in 1953. These rules forced chinlone to become more competitive, and the first official chinlone competition was held in Yangon that same year. In addition to providing chinlone with an official set of rules, U Ah Yein's chinlone rulebook claimed chinlone to be unique to Myanmar only, as the birthplace of the game. While chinlone does distinctively go back far into Burmese tradition, there are many similar sports closely related to it across many other Southeast Asian countries, such as da cau (Vietnam), kator (Laos), sepak raga (Malaysia, Singapore, Brunei and Indonesia), sipa (Philippines) and takraw (Thailand).
SEA ойындарында
2013 жылы Мьянмада өткен Оңтүстік-Шығыс Азия ойындарында чинлон тұңғыш рет жарыс бағдарламасына енгізіліп, жабылу салтанатында да көрсетілді. Чинлонды қосуға қатысты пікір қақтығысы болды, себебі басқа елдер бірегей бірмелік спорт түрінде бәсекелесуге жеткілікті дайындықпен келмеді. Чинлон 2017 жылы және соңғы рет 2023 жылы да өткізілді.
At the 2013 SEA Games in Myanmar, chinlone made its debut as a contested sport and was also featured in the closing ceremony. The inclusion of chinlone was controversial, as other countries were not adequately prepared to compete in a uniquely Burmese sport. Chinlone was also contested in 2017 and most recently 2023.
Танымал мәдениетте
Оңтүстік Африка футбол комиксі «Супа Стракас»-тың «No El' in Team» атты эпизодында сюжет желісінде чинлон көрсетілді.
In the South African football comic Supa Strikas, an episode, No El' in Team, featured chinlone in the story arc.