Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Қылмыс басында көрсетілген оқиға. Артқа бұрылған детективтік оқиға, сонымен қатар "howcatchem" деп те аталады, – бұл қылмыстың қалай жасалғаны оқиғаның басында көрсетіліп немесе сипатталған детективтік жанр. Одан кейін оқиға детективтің осы құпияны ашуға жасаған тыранысын баяндайды.
Story where crime is shown in the beginning
An inverted detective story, also known as a "howcatchem", is a murder mystery fiction structure in which the commission of the crime is shown or described at the beginning, The story then describes the detective's attempt to solve the mystery.
Шығу тегі
Р. Остин Фриман 1912 жылы "Әнші сүйек" атты әңгімелер жинағында кері детективтік әңгімені қалай ойлап тапқанын айтты. Бірнеше жыл бұрын мен тәжірибе ретінде екі бөлімнен тұратын кері детективтік әңгіме құрадым. Бірінші бөлімінде қылмыстың толық және егжей-тегжейлі сипаттамасы, оның себептері, ниеттері және оған байланысты барлық жағдайлар келтірілді. Оқырман қылмыстың қалай жасалғанын көріп, қылмыскер туралы барлық мәліметті білді және барлық фактілермен таныс болды. Сонда әңгіме айтуға ештеңе қалмағандай сезілді. Бірақ мен оқырманның қылмысқа тым ден қойып, дәлелдерді байқамайтынын болжадым. Осылай да болды. Қылмыстың тергелуін баяндайтын екінші бөлім көптеген оқырмандарға жаңа материал сияқты әсер етті. Бұл, шамасы, 1930 жылдары кең таралды. Ньяо Марш 1935 жылы "Қылмыскерге шақыру" романына осы тақырыптағы алғы сөзді қосты.
R. Austin Freeman described how he invented the inverted detective story in his 1912 collection of short stories The Singing Bone. Some years ago I devised, as an experiment, an inverted detective story in two parts. The first part was a minute and detailed description of a crime, setting forth the antecedents, motives, and all attendant circumstances. The reader had seen the crime committed, knew all about the criminal, and was in possession of all the facts. It would have seemed that there was nothing left to tell. But I calculated that the reader would be so occupied with the crime that he would overlook the evidence. And so it turned out. The second part, which described the investigation of the crime, had to most readers the effect of new matter. This was perhaps more common by the 1930s. Ngaio Marsh included a foreword on the subject in her 1935 novel Enter a Murderer.
Мысалдар
Бұл субжанрдың алғашқы және көрнекті мысалы – 1931 жылы Энтони Беркли Кокс Франсис Айлс псевдонимімен жазған «Malice Aforethought». Фримен Уилс Крофтстың «Кройдоннан 12:30» (1934) тағы бір маңызды мысал. 1952 жылы Фредерик Кнотттың «Dial M for Murder» телеспектаклі (кейін сахнаға бейімделіп, 1954 жылы Альфред Хичкокпен киноға түсірілген) де осы жанрдың үлгісі. Тони Вендис ашылу сахналарында әйелі Маргоны өлтіру жоспарын айтады, көрерменге кім қылмысты жасады және неліктен жасады деген сұрақтар тумайды, тек оқиға қалай аяқталады деген қызығушылық қалды. Альфред Бестердің 1953 жылғы «The Demolished Man» романында оқырман алғашқы тарауда Бен Райхтың кісі өлтіруді жоспарлап отырғанын біледі, ал кітаптың қалған бөлігінде оның құтыла ала ма, жоқ па деген мәселе қарастырылады. 1954 жылғы «Dragnet» фильмінде де осы формат қолданылады: көрермен ұсақ қылмыскердің өлтірілуіне куә болады және сержант Джо Фрайдей басқаратын полицияның оны өлтіргенді ұстауға тырысады. Уильям Эдвард «Рой» Викерстің «Мерт жолдар бөлімі» туралы әңгімелерінің көбі кері детективтік жанрға жатады. Оларда инспектор Рейсонның ерекше әдістері, Шотландиялық полицияның құпия бөліміндегі детективтің суық істерді тергеудегі тәсілдері суреттеледі. Дороти Сейерстің «Unnatural Death» және «Strong Poison» романдары да осы санатқа жақын. Екі кітапта да басынан бастап бір ғана күдікті болады, оның кінәсі кітаптың ортасына қарай анық көрінеді және ол шынымен де кісі өлтіруші болып шығады. Осы кітаптарда, сондай-ақ Сейерстің басқа детективтік романдарының соңғысында, «Busman's Honeymoon» кітабында да, шешілуге тиіс құпия негізінен «Бұл адамның кісі өлтіруге неліктен себебі болды?» және «Ол мұны қалай істеді?» деген сұрақтарға айналады (бұл форматты полиция тергеулерімен ұқсас етеді). «The Abominable History of the Man with Copper Fingers» әңгімесінде де қылмыскер басынан-ақ танылып, тіпті өлген күйде табылады. Лорд Питер тергеудің барлық сатысын егжей-тегжейлі түсіндіреді, тіпті қылмыскердің цианид және мыс сульфаты бар ваннаға түсіп кеткенін де айтады. «Howcatchem» термині 1963 жылы Филип Макдональдпен қолданылды. 1970 жылдары бұл термин кеңінен танымал болды, әсіресе «Columbo» телесериалына қатысты қолданылды, ол осы жанрдың ең танымал мысалы болып саналады. 1989 жылы Майкл Саттон мен Энтони Финглтонның «Over My Dead Body» пьесасында үш қарт детектив жазушысы Руб Голдберг стиліндегі құлыпталған бөлмеде кісі өлтіруді жасап, оның куәсі болады. Көрермен оқиғаның барлық кезеңін бақылайды. Бұл жағдайда қылмыскерлер ұсталып, жазасын өтеуге ниетті. 1990 жылдары «Diagnosis: Murder» телесериалының кейбір эпизодтары да «howcatchem» форматында көрсетілді, әдетте «танымал» (немесе кем дегенде таныс) қонақ жұлдызы болғанда. «Monk», «Criminal Minds» және «Law & Order: Criminal Intent» сериалдары да жиі «howcatchem» форматында түсірілген эпизодтарды көрсетті, онда көрермен қылмыскердің қылмысты жасағанын көреді (осы кезде оның кім екені белгілі болады), содан кейін детективтер оны шешуге тырысады. («Monk» эпизодының бірінде олар қылмыс жасалғанын дәлелдеуге мәжбүр болды). Кейде бұл сериалдар «whodunit» форматын да қолданды. «Luther» британдық қылмыстық сериалы да детективтік әңгіменің кері құрылымын жиі пайдаланды. «Ace Attorney» видео ойындары сериясында әр ойынның алғашқы ісі әдетте «howcatchem» болады, ал кейінірек «whodunit» форматына ауысады. «Death Note» мангасында Light Yagami, Misa Amane және Teru Mikami бастаудан бастап қылмыскер ретінде танылады. Сериал L, Mello және Near олардың шындықты ашу жолын көрсетеді. «Motive» телешоуы осы форматты ғана қолданады (сондықтан атауы осылай). Әр эпизод қылмыскер мен құрбанды таныстыратын және ашатын көріністермен басталады, ал қалған бөлігінде қылмыстың салдары мен тергеулер көрсетіледі. «The Sinner» телешоуының алғашқы екі маусымы да «howcatchem» болып саналады. Әр жағдайда күдіктің қылмысты жасағанын куәгерлер немесе физикалық дәлелдер растайды. Тергеудің мақсаты – қылмыстың себептерін және оның күрделі тарихын анықтау. «Line of Duty» BBC телешоуы «howcatchem» элементтерін пайдаланады, көбінесе әр маусым қылмыспен басталады, бірақ оның контексі мен себептері кейін ашылады. Сериал полицияның сыбайлас жемқорлығын көрсететін болғандықтан, көрермен кейіпкерлердің өтірік айтқанын көреді, бірақ әрқашан емес.
One early and prominent example of this subgenre is Malice Aforethought, written in 1931 by Anthony Berkeley Cox writing as Francis Iles. Freeman Wills Crofts's The 12:30 from Croydon (1934) is another important instance. The 1952 BBC television play Dial M for Murder by Frederick Knott (later adapted for the stage and then adapted again in 1954 as a theatrical film by Alfred Hitchcock) is another example. Tony Wendice outlines his plans to murder his wife Margot in the opening scenes, leaving the viewer with no questions about perpetrator or motive, only with how the situation will be resolved. In Alfred Bester's 1953 novel, The Demolished Man, the reader learns in the first chapter that Ben Reich plans to murder a man; the rest of the novel is concerned with whether he will get away with it. The 1954 American film Dragnet uses this format as the viewer witnesses the killing of a small time hoodlum and watches as police led by Sergeant Joe Friday work to apprehend the man's killer and the criminal leader at its heart. The short stories written by William Edward "Roy" Vickers about the Department of Dead Ends are nearly all of the inverted type. They deal with the eccentric methods used by Inspector Rason, a detective in a fictional division of Scotland Yard assigned to investigate cold cases, to solve crimes where more conventional methods have failed. Several of the Lord Peter Wimsey novels by Dorothy Sayers, such as Unnatural Death and Strong Poison, come near to inclusion in this category. In both books, there is from the start only one real suspect, whose guilt is more or less taken for granted by the middle of the book and who indeed turns out to be the murderer. In both books—as in some other Sayers detective novels, including her last, Busman's Honeymoon, the mystery to be solved is mainly, "why did this person have any motive to commit this murder" and "how did he or she do it" (which makes this format more similar to the majority of police investigations). Also, the short story "The Abominable History of the Man with Copper Fingers" had the villain not only discovered, but dead at the beginning. Lord Peter explained his investigation in detail, complete to the villain's stumbling into a vat of cyanide and copper sulphate electroplating solution. The term "howcatchem" was coined much later, by Philip MacDonald in 1963. It later became more widely used in the 1970s, most commonly to refer to the United States television series Columbo, perhaps the best known example of this genre. The 1989 theatrical play Over My Dead Body, by Michael Sutton and Anthony Fingleton, depicts three elderly detective story writers committing a real life locked room murder in Rube Goldbergian fashion. The audience is in on it every step of the way. In a variation of the typical inverted form, in this case the miscreants want to be caught and made to pay their debt to society. In the 1990s, some episodes of Diagnosis: Murder were presented in the howcatchem format, usually when featuring a "big name" (or at least recognizable) guest star. TV shows Monk, Criminal Minds, and Law & Order: Criminal Intent have frequently featured episodes structured as howcatchems, in which the viewer typically witnesses the killer commit the crime (during which the killer's identity is revealed to the audience), and then watches as the detectives try to solve it. (In at least one Monk episode, they had to prove that a crime has been committed). The shows have also used the whodunit format at times. The British television crime series Luther also made regular use of the inverted detective story structure. In the video game series Ace Attorney, the first case of each game are typically howcatchems, with later cases transitioning to the whodunnit format. In the manga Death Note, Light Yagami, Misa Amane, and Teru Mikami are villain protagonists, known to be killers from the start. The series chronicles L, Mello, and Near as they gradually uncover the truth. The TV show Motive uses this format exclusively (hence the title). Each episode begins with scenes introducing and revealing the killer and the victim, and the rest of the episode shows the aftermath and the investigation before revealing the circumstances surrounding the murder. The first two seasons of the TV show The Sinner can be considered a howcatchem. In each case there are either multiple witnesses or incontrovertible physical evidence that the suspect committed the crime. Instead, the investigation involves teasing out the complicated backstory and motives for the crime. The BBC TV show Line of Duty uses elements of howcatchem, often each season opens with the crime, but with missing context and motivations that are fleshed out throughout the investiagtion. Since the show deals with police corruption the viewer is often but not always aware when characters are lying
Режиссер Риан Джонсон өзінің «Poker Face» Peacock сериалын «howcatchem» деп сипаттады. Сяфиқ Юсуф «Sheriff» (2024) фильмінде алғаш рет дәстүрлі форматтан ауысып, «howcatchem» концепциясын қолданды, трейлерде Meth Killer (Сяфиқ Кайл сомдаған) рөлін көрсетті.
Director Rian Johnson has described his Peacock series Poker Face as a howcatchem. Syafiq Yusof on his direction film, Sheriff (2024) used howcatchem concept instead of usual on his first try by reveal Meth Killer first (potrays by Syafiq Kyle) in trailer.