Кіріспе
Орталық және Оңтүстік Азияның ежелгі патшалығы Ришикалар (Ршика және Ṛṣika) – Орталық және Оңтүстік Азияның ежелгі патшалығы, олар индуизм және санскрит әдебиеттерінде, соның ішінде Махабхарата, Рамаяна, Бхарат-Самхита, Маркендея Пурана және Патанджалидің Махабхашьясында еске алынады. Кейбір тарихшылар Ришикалардың Камбоджаның бір бөлігі болғанын немесе олармен теңдес екенін санайды. Дегенмен, Махабхарата оларды ерекшелендіретінмен қатар, Ришикалар ішіндегі ішкі бөлініс – Уттара ("солтүстік") және Парама ("жоғары") деп аталатын тармақтардың бар екенін де көрсетеді. Классикалық әдебиеттерде Ришикалардың Парама Камбоджалар мен Лохалардың Сака Двипа ("Сакаланд") (көбінесе Трансоксиана) көршілері болғандығы айтылады. Дәстүрлі мәліметтерге сәйкес, б.з.д. II ғасырында Ришикалардың бір тобы Оңтүстік-Батыс Үндістанға көшіп, Ауғанстан, Белуджистан, Синдху және Совира арқылы қоныстанған.
The Rishikas (also Rshika and Ṛṣika) was an ancient Kingdom of Central Asia and South Asia, who are mentioned in Hindu and Sanskrit literary texts, including the Mahabharata, the Ramayana, the Brhat Samhita, the Markendeya Purana and Patanjali's Mahabhashya. Some historians believe the Rishikas were a part of, or synonymous with, the Kambojas. However, the Mahabharata not only suggests a distinction, but also adds an internal division – sub divisions within the Rishikas known as the Uttara ("northern") and the Parama ("supreme")
Classical literary texts state that the Rishikas were neighbors of the Parama Kambojas and the Lohas in Saka dvipa ("Sakaland") (most likely Transoxiana). According to traditional accounts, during the 2nd century BCE a subgroup of Rishikas migrated to southwestern India and settled there, crossing Afghanistan, Balochistan, Sindhu and Sovira.
Камбоджа-Ришика байланысы
Санскрит ғалымы Ишва Мишра ришикалар Парама Камбоджалармен тең деп санайды. В. С. Аггарвала Памир тауларының Парама Камбожаларын Шакдвипада орналасқан Махабхаратаның ришикаларымен байланыстырады. Б. Н. Пуридің пікірінше, Камбоджалар Тухаралардың бір тармағы болған. Моти Чандра Камбоджа мен Юэчжи арасындағы тығыз этникалық байланысты көрсетеді. Ал басқа ғалымдар Камбоджаның Юэчжидің бір тармағы болғанын айтады. Махабхаратаның Сабхапаравасында Лохалар, Камбоджалар және Ришикалар Гималай тауларының батысындағы көрші тайпалар ретінде сипатталған. Махабхаратаның Адипарвасында Камбоджалар мен Ришикалар салыстырылады, екеуі де "жеңілтек" деп сипатталады. Камбоджа патшасы Чандраварма Дайтья Чандраның, ал ришика ("Ришика тайпасынан") дана Данва Арканың рухы ретінде бейнеленеді. Махабхаратаның бір нұсқасында Чандраварма Камбоджа патшасы емес, ришикан патшасы болып келеді. Камбоджалар мен ришикалар бір өлеңде бірге кездеседі. Махабхаратаның Удёгапаравасында Камбоджалар мен Ришикалар бір халық (Камбоджаришика) ретінде суреттеледі. Кейбір зерттеушілердің айтуынша, "Ришика" атауы Мацья және Ваю Пураналарында білімді адамдар тобын білдіреді. Камбоджалар Махабхаратаның Дронапарава бөлімінде де білімді халық ретінде сипатталған.
Басқа дәлелдер
Кейбір ғалымдар ришикаларды ежелгі қытай деректеріндегі юэчжилер немесе ежелгі гректердің айтуынша асийлер деп санайды. Ж. С. Видияланкар ришикалардың жалпы кушандар (немесе, мүмкін, Канишка құрған әулет) екенін айтады. Бір пікір бойынша, Страбон есімдерін атаған "Асий" (немесе "Асиой") деген ат олардың жылқымен байланысына сілтеме жасайды (асва немесе асса). Мегастеннің (б.з.д. 350–290 жж.) "Индикасынан" алынған бұрынғы мәліметтерге сүйене отырып, Плиний Үлкен (23–79 жж.) Осий (Орси), Асой, Асени, Таксиллаи және Пюколайтаиді Һинд Кушының оңтүстігіндегі Жоғарғы Инд өзені маңында тұратын үнді халықтары ретінде көрсетеді. Таксиллалар мен Пюколайталар – үнді дәстүрлеріндегі гандхаралықтар, ал Асой, Оси/Орси және Асени – Ассацени (Аспасиой) мен Ассакани (Ассакеной) – Панини мен Катяянаның Асвайана және Асвакаяналарының басқа түрлері болып көрінеді. Аспасиос және Ассакенойлар – жылқы шаруашылығымен айналысқан Камбоджаның белгілі топтары еді.
Маһабхарата мен Рамаяна
Ришикалар Махабхаратада баяндалған соғыста күресті. Одақтас Лохан, Парама Камбоджа, солтүстік және Парама Ришика тайпалары Пандава Арджунамен бірге Уттарпатта тайпаларына қарсы Дигвиджая жорығында шайқасты. Рамаянаның Кишикиндха Кандасында да солтүстік Ришикалар туралы айтылады.
Мацья Пурана
Мацья Пуранаға сәйкес, ришиктер – ришилердің ұрпақтары, яғни шабыттанған ақындар еді.