Кіріспе

Рейчел Р. Косгроувтың 1951 жылғы "Оздың жасырын аңғары" кітабы – Л. Франк Баум және оның ізбасарлары жазған Оз кітаптарының сериясының отыз тоғызыншы кітабы. Оны Рейчел Р. Косгроув жазды, ал суреттерін Дирк Грингуис салған.

Сюжет

Джонатан Эндрю Мэнли, лақап аты Джам, Огайо штатынан шыққан бала, биологтың ұлы. Оқиғаның басында ол танымал журналдан тапқан сызбалар бойынша "жиналысқа келтірілетін желкенді" жасап жатыр. Бірақ ағаштан жасалған қаңқасын сызбаға сәйкес кеспей, керісінше, ағаш өлшемдеріне қарай желкенді үлкейтіп, өте ірі нұсқасын алады. Оның үлкендігі оны оның үстінде ұшуға шақырады; ол жүк тасу жәшігін бекітеді және әкесінің үш тәжірибелік жануарын (екі теңіз шошқасы мен ақ зертханалық тышқан) жинап алады. Күшті жел желкенді, жәшікті және жолаушыларды аспанға көтереді; Джам Оз еліне бет алады. Келесі күні желкен мен жәшік Гилликин елінің күлгін пейзажына құлайды. Джам жануарларының енді сөйлей алатынына таңғалады; теңіз шошқалары өздерін Пинни мен Гиг деп атайды, ал ақ тышқан өзін Перси деп таныстырады. Джам жергілікті тұрғындармен кездеседі, олар оған жергілікті жағдай туралы айтады. Бұл шалқап жатқан Оз аңғарында 50 фут биіктіктегі, қаһарлы Терп есімді алып билік етеді, ол қарапайым халықты өзінің жүзімдіктерінде және джем жасау фабрикасында жұмыс істеуге құл қылады. Терп Джамды ұстайды және оның атын естігенде таңғалады; алып келесі күні баланы таңғы асқа арналған бөлкелеріне жайып, жеп қоюмен қорқытады. Терп баланы және оның жануарларын өзінің сарайының ең биік мұнарасына қамап қояды. Терптің сарайының ауласында сиқырлы бөлке ағашы бар, оны қатал монстр күзетіп тұрады. Түнде Перси Джам мен достарына мұнарадан қашуға көмектеседі, қолға ұстауға ыңғайлы жүзімді қызылшасының көмегімен. Джам мен оның үй жануарлары қашады, бірақ Перси сиқырлы бөлкелердің біреуін ұрлау үшін кері қайтады. Гилликин жазығында Джам мен достарына Эквиноттар, жауыры сентаврлар қауіп төндіреді; Перси сиқырлы бөлке жеп, Эквиноттарды қорқытып жібереді және өзінің қалыпты өлшемінен он есеге дейін өседі. Жергілікті фермер мен оның әйелі түнде баспана ұсынады; Пинни мен Гиг, олар оқиғаға құштар емес, фермердің балаларының үй жануарлары ретінде фермада қалуға шешім қабылдайды. Тағы бір желкенді ұшу Джам мен Персиді Винкилер императорының қалайы сарайына, қалайы шеберханасына апарады. Сол жерде, партияға көп ұзамай Дороти Гейл, Қорқытқыш, Қорқыт арыстан және Аштық жолбарыс қосылады. Джамның әңгімесін тыңдағаннан кейін жиналған топ Терпті жеңіп, қанаған Гилликиндерді азат етуге шешім қабылдайды. Олардың Винки елінен Гилликин еліндегі жасырын аңғарға дейінгі жолы жабайы даладан өтеді; олар оны "Шырақ" деп атайды. Олар Кітап қаласына кіреді, онда жау патшасы мен оның патшалық соты оларды кітаптарға басып қоюға үкімдейді. Перси түнде саяхатшыларды кітап сөресі түрмесінен шығарып салады. Алдында оларды қар адамдары мекендеген Айстаун қаласында тағы бір қиындық күтіп тұр. Иглу түрмесінен қашу үшін Қорқытқыш өзінің толықтырғышын от жағу үшін ерікті түрде береді. Саяхатшылар қайтадан толтырылған Қорқытқышпен бірге ақырында Гилликин өлкесіндегі жасырын аңғарға жетеді. Персидің сиқырлы бөлкемен болған тәжірибелері олардың Терпке өзінің алып өлшемін сақтау үшін бөлкелерді тұрақты түрде жеткізу керектігін түсінуге көмектеседі. Жергілікті халықтың көмегімен Джам мен компания Терпті өзінің қасарынан алыстатып, күзетші жыртқышқа гипноз жасайды. Қалайы шебер сиқырлы ағашқа шабу жасап, оны өлтіреді. Терп джем фабрикасының түтін құбырына қамалып, қалыпты өлшеміне дейін кішірейеді. Топ Смарагд қаласына сапар шегеді, онда Джамды батыр ретінде қарсы алады. Мерекелік банкетке қатысқаннан кейін Озма мен Сиқыршы баланы тағы да Огайоға жібереді. Перси Озда қалады және Сиқыршыны оны өзінің үлкен өлшеміне тұрақты түрде баулу үшін көндіреді.

Даму

Косгроу бастапқыда Джемді Озға зымыранмен саяхаттауға ниеттенген, бірақ баспагерлер оған «Оздың сары салт атты рыцарі» кітабында мұндай оқиға болғанын хабарлады. Түзетулер енгізілген бірінші тараудың авторы – Reilly & Lee компаниясының бас редакторларының бірі Фрэнсис Джозеф О’Доннелл деп саналады. Косгроувтың бастапқы нұсқасы оның өлімінен кейін «Оз тарихы» журналында жарияланды. Кейін ол «Сырмалы аңғар» романын қалай жазғанын және өңдегенін, сондай-ақ «Reilly & Lee» компаниясының қызметкерлерімен қалай жұмыс істегенін айтып берді. Оның мақаласы The Baum Bugle журналында жарияланды, ал кейіннен «Сырмалы аңғар» кітабының 1991 жылғы басылымына қосымша ретінде енгізілді. Ол осы мақалада редакторлардың Джемнің «Golly» және Персидің «Kiddo» сөздерін қосып жібергенін, алғашқыда оған екеуі де ұнамағанын атап өтті. Косгроув зертханалық жұмыстағы тәжірибесіне сүйене отырып, ақ тышқан Персиді жасады; ол зертханалық тышқандарды «қызықты» және «ақылды» деп есептейтін. Перси өзін «жеке тұлғалы бала» деп атайды, ол экстраверт, классикалық американдық ақылды жігіт; ол баршаны «бала» деп шақырады. Косгроув бұл кейіпкерді өте ұнатып, оны екінші Оз кітабында – «Оздың зұлым сиқыршысы» романында, сондай-ақ «Перси мен қысқаша Вайолет» атты әңгімесінде де пайдаланды. Косгроув «Оздағы дақтар» әңгімесінде де Леопардты қолданды. Косгроув бірінші Оз кітабын аяқтағаннан кейін көп ұзамай екінші Оз кітабына жұмыс істей бастады; бірақ 1950 жылдары Оз кітаптарының сатылымы төмен болғандықтан Reilly & Lee одан бас тартты. Бұл туынды соңынан, қырық жыл өткен соң «Оздың зұлым сиқыршысы» деген атпен жарық көрді.

Қабылдау

Баумның өмірбаясын жазған Кэтрин М. Роджерс бұл кітаптың "[Рут Пламли] Томпсонның әзіл-қалжыңын және ойлап табу қабілетін" қайта жаңғыртатынын айтады. Дэвид Л. Грин мен Дик Мартин "Жасырын аңғар Нилл немесе Сноудың еңбектерінен гөрі Рут Пламли Томпсонның классикалық туындыларына жақын" деген пікірде.