19 ғасырдағы «Ұлттық әлеуметтік қауымдастығы»: Нацизммен байланысы жоқ либералдық партия

Кіріспе

байланысты емес Ұлттық Социалистік Неміс Жұмысшы партиясы Ұлттық Әлеуметтік Қауымдастық (Nationalsozialer Verein, NSV) 1896 жылы Фридрих Науманн құрған Герман империясындағы саяси партия болды. Ол либерализмді, ұлтшылдықты және марксистік емес социализмді протестанттық христиандық құндылықтарымен біріктіруге тырысты, идеологиялық шекараларды басып өтіп, жұмысшыларды марксистік кластық күрестен ауыртпақ болды. Дегенмен, ол ешқашан сайлауда кең қолдауға ие болмаған зиялылардың шағын партиясынан аспады.

Тарих

XIX ғасырдың екінші жартысында Германияда қарқынды индустрияландыру орын алды, бұл әлеуметтік мәселелердің күшеюімен тікелей байланысты болды. Осының нәтижесінде Германияның Социал-демократиялық партиясы (СДГП) құрылды, бірақ Германия империясының бірінші канцлері Отто фон Бисмарк тұсында жақын арада тыйым салынды. Партия 1890 жылы (Бисмарк отставкаға кеткен жыл) қайта заңдастырылғаннан кейін сайлауларда айтарлықтай жетістікке жетті. СДГП Карл Маркстің «Капитал» еңбегін теориялық негіз ретінде пайдаланған марксистік идеологияны ұстанғандықтан, үстем таптар оны қауіп деп санады. 1896 жылы протестант шіркеуінің пасторы Фридрих Науман Ұлттық әлеуметтік қауымдастығын құрды. Бұл құрылым социализмнің күшеуіне реакция ретінде және жаңа жұмысшы табына СДГП-ның секуляризмiне қарамастан, протестанттық христиандық принциптерге негізделген, орташа әлеуметтік-либералдық балама ұсынуға жасалған әрекет ретінде қарастырылды. Партияны құруға көмектескен саяси теоретик Макс Вебердің идеяларының ықпалы болды. Вебердің ұстанымдарына сәйкес, партия жұмысшы класы мен буржуазияның күшті Германия империясы, экономикалық өсім және әлеуметтік прогресс үшін бірігуі керек деп есептеді, сондықтан социалистер, солшылдар, ұлттық-либералдық және христиандық партиялар арасындағы идеологиялық келіспеушіліктерді жоюға ұмтылды. Қауымдастықтың идеологиясын оның идеологы алғашқыда «христиандық негіздегі ұлттық социализм» (nationaler Sozialismus auf christlicher Grundlage) және «әлеуметтік империализм» (soziales Kaisertum) деп атады, кейін «пролетариаттық буржуазиялық толық либерализм» (proletarisch bürgerlicher Gesamtliberalismus) деп атады, яғни ұлтшылдық, христиандық социализм және әлеуметтік либерализмнің үйлесімі. Науманның партиясы парламенттің рөлін күшейтуді жақтады, бірақ монархтың жетекші позициясын сақтап қалуды қолдады. Партияның басылымдарына апталық «Die Hilfe» («Көмек») және қысқа ғұмырлы «Die Zeit» («Уақыт») газеттері жатты. Сонымен қатар, қауымдастықпен тығыз байланыста болған бірқатар аймақтық және жергілікті газеттер де болды. 1898 және 1903 жылғы сайлауларда қауымдастықтың кандидаттары депутаттық мандаттарды жеңіп ала алмады, содан кейін Науман партияны таратып, орталық либералдық «Еркін ойлы одаққа» біріктірді. Дегенмен, «Die Hilfe» газеті партиядан асып түсті және Науманның идеологиясын жарнамалауды жалғастырды. Атына қарамастан, Ұлттық әлеуметтік қауымдастығы либералдық партия болып саналады және 20 ғасырдың нацистік партиясымен ешқандай байланысы болған жоқ, олардың екеуі де марксизмді қабылдамады және Германия империясының үлкен держава статусына талаптанды.

In the second half of the 19th century, Germany underwent a rapid industrialization, which was connected with rising social problems. As a result of this, the Social Democratic Party of Germany (SPD) was founded and soon outlawed under the first Chancellor of the German Empire Otto von Bismarck. After the party was legalized again in 1890 (the year Bismarck resigned), it enjoyed considerable success at elections. Since the SPD was Marxist, using Karl Marx's Das Kapital for their theoretical underpinnings, the ruling classes considered it a threat. In 1896, Friedrich Naumann, a Protestant parish priest, founded the National Social Association. The establishment is seen as a reaction to the rise of socialism and an attempt to offer a moderate social liberal alternative guided by Protestant Christian principles as opposed to the secularism of the SPD, to the new masses of the working class. It was influenced by the political theories of Max Weber, who helped founding the party. In accordance with Weber's teachings, the party believed that working class and bourgeoisie should join hands for a strong German Empire, economic growth and social progress, therefore the party strove to dismantle the ideological divisions between socialists, left and national liberal and Christian parties. The ideology of the association was labeled by its thought leader first as "national socialism on a Christian basis" (nationaler Sozialismus auf christlicher Grundlage) and "social imperialism" (soziales Kaisertum), later as "proletarian bourgeois integral liberalism" (proletarisch bürgerlicher Gesamtliberalismus), meaning a mix of nationalism, Christian socialism and social liberalism. Naumann's party advocated a stronger role for the parliament, but did not question the leading position of the monarch. Publications of the party included the weekly newspaper Die Hilfe (The Help) and the short lived daily newspaper Die Zeit (The Time). Furthermore, there were a number of regional and local papers who had close ties with the association. In the elections of 1898 and 1903, the candidates of the association failed to gain seats and Naumann dissolved the party, merging into the centrist liberal Free minded Union. However, the newspaper Die Hilfe outlived the party and continued to advocate Naumann's ideology. Despite its name, the National Social Association is considered a liberal party and had no relation to the 20th century Nazi Party, except their shared rejection of Marxism and claim to great power status for the German Empire.