Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Перудің археологиялық мәдениеті
Archaeological culture of Peru
Паракас мәдениеті шамамен б.з.д. 800 және б.з.д. 100 жылдар аралығында өмір сүрген Анд қоғамы болды. Ол суармалау және су шаруашылығы саласында кең білімге ие болған және тоқыма өнеріне елеулі үлес қосып, қазіргі Перудің Ика аймағында орналасқан. Паракас халқының өмірі туралы көптеген мәліметтер Паракас түбегіндегі теңіз жағалауындағы Паракас орнындағы қазба жұмыстарынан алынған. Бұл орынды алғаш рет 1920 жылдары перулік археолог Хулио Телло ресми түрде зерттеген. Паракас үңгірлері – Колорадо тауының үстіне орнатылған шахталы қабірлер, әрқайсысында бірнеше жерлеу орындары бар. Мәдениет гүлденген ғасырлар бойында бұл қабірлер қайта-қайта пайдаланылған. Кейбір жағдайларда, қайтыс болғандардың бас сүйектері әдеттегідей рәсімдер үшін алынып, кейін қайта жерленген. Қабірлермен бірге табылған керамикаларға кесілген түрлі түсті, «теріс» әсерге негізделген өрнектер және Паракас дәстүрінің басқа да бұйымдары жатады. Бұл кезеңдегі тоқымаларға күрделі тоқу құрылымдары, сондай-ақ өте шебер тоқу және түйіндеу техникалары кіреді. Вари-Каян некрополі – Колорадо тауының тік солтүстік беткейіндегі қираған ғимараттардың ішінде және айналасында орналасқан жүздеген қабірлердің екі шоғырынан тұрады. Осы жерден табылған керамикалар өте жақсы сапалы қарапайым бұйымдар, кейбіреулері ақ және қызыл жылтырмен жабылған, ал басқалары өрнекті өрнекпен әшекейленген, сондай-ақ Топара дәстүрінің басқа да бұйымдары. Әрбір жерлеу конус пішіндес матаға оралғаннан тұрады, көбінесе Паракас шығанағына қарап отырған адамның денесі және керамика, тағам, себеттер мен қару-жарақ сияқты құрбандықтар болады. Әрбір дене отыру позында ұстап тұру үшін арқанмен байланып, содан кейін күрделі, әсем және жоғары сапалы тоқымалармен оралған. Паракас некрополінің тоқымалары мен кестелері Колумбтан бұрынғы Анд қоғамдары жасаған ең жақсы туындылардың бірі деп есептеледі. Олар Паракас мәдениетін ең жақсы танытатын өнер туындылары болып табылады. Вари-Каян некрополіндегі жерлеулер шамамен 250 жылға дейін жалғасты. Көптеген жерлеу бумаларында Паракастан кейін пайда болған ерте Наска мәдениетінің тоқымаларына ұқсас маталар бар.
The Paracas culture was an Andean society existing between approximately 800 BCE and 100 BCE, with an extensive knowledge of irrigation and water management and that made significant contributions in the textile arts. It was located in what today is the Ica Region of Peru. Most information about the lives of the Paracas people comes from excavations at the large seaside Paracas site on the Paracas Peninsula, first formally investigated in the 1920s by Peruvian archaeologist Julio Tello. The Paracas Cavernas are shaft tombs set into the top of Cerro Colorado, each containing multiple burials. There is evidence that over the centuries when the culture thrived, these tombs were reused. In some cases, the heads of the deceased were taken out, apparently for rituals, and later reburied. The associated ceramics include incised polychrome, "negative" resist decoration, and other wares of the Paracas tradition. The associated textiles include many complex weave structures, as well as elaborate plaiting and knotting techniques. The necropolis of Wari Kayan consisted of two clusters of hundreds of burials set closely together inside and around abandoned buildings on the steep north slope of Cerro Colorado. The associated ceramics are very fine plain wares, some with white and red slips, others with pattern burnished decoration, and other wares of the Topara tradition. Each burial consisted of a conical textile wrapped bundle, most containing a seated individual facing north across the bay of Paracas, next to grave offerings such as ceramics, foodstuffs, baskets, and weapons. Each body was bound with cord to hold it in a seated position, before being wrapped in many layers of intricate, ornate, and finely woven textiles. The Paracas Necropolis textiles and embroideries are considered to be some of the finest ever produced by Pre Columbian Andean societies. They are the primary works of art by which Paracas culture is known. Burials at the necropolis of Wari Kayan continued until approximately 250 CE. Many of the mortuary bundles include textiles similar to those of the early Nazca culture, which arose after the Paracas.
Паракас мумиясы
Перудің оңтүстік Тынық мұхитының жағалауындағы құрғақ орта органикалық материалдардың жерге көмілгенде сақталуына мүмкіндік береді. Перудегі Паракас түбегіндегі қабірде, матадан жасалған қабаттардың астында жерленген, мумияланған адам денелері табылды. Өлгендер "мумиялық орамалар" деп аталатын матаның қабаттарына оралған. Бұл денелер Анд тауларының оңтүстік Тынық мұхитының жағалауындағы Ұлы Паракас некрополінен табылды. Некропольде шамамен б.з.д. 300–200 жылдарына жатқан, 420-ға жуық дене бар, тығыз орналасқан шұңқыр қабірлерден құралған. Әрбір қабірдегі мумияланған денелер матаға оралған. Еркектер мен әйелдер алтын және қабықтан жасалған әшекейлер таққан, ал кейбіреулері татуировкаларға ие болған. Кейбіреулері құлаған немесе ұшып бара жатқан бейнелерді бейнелейді. Кейбір фигуралардың беттері боялған сияқты көрінеді және олар кесілген бас ұстаған, сондай-ақ "трофейлік бас" деп аталатын бас ұстаған. Паракас үңгірлерінің, ерте Паракас некрополінің және кейінгі Наска стильдерінің маталары әртүрлі түс схемаларымен сипатталады. Бояулар Анд тауларының көптеген аймақтарынан алынған, бұл өзара алмасудың мысалы, өйткені әртүрлі биіктіктегі адамдар әртүрлі тауарлар үшін бір-бірімен сауда жасаған. Кошинилді қызыл пигмент жасау үшін ара және иінтірекпен ұнтақтаған. Кейінірек қолданылған блок түсі стиліндегі кестелеу, түстердің кең ассортиментінде қисық сызықты фигураларды контурлап, толықтыру үшін сабақ тігістерімен жасалған. Терриантропоморфтық фигуралар жүйелі түрде өзгертілген түстермен егжей-тегжейлі көрсетілген. Қабірлердегі маталар мен әшекейлер, сондай-ақ мумиялар тонаушыларды қызықтырған. Ұрланған материалдардың көлемі белгісіз, бірақ Паракас маталары келесі жылдары халықаралық нарықта пайда бола бастады.
The dry environment of southern Peru's Pacific coast allows organic materials to be preserved when buried. Mummified human remains were found in a tomb in the Paracas peninsula of Peru, buried under layers of cloth textiles. The dead were wrapped in layers of cloth called "mummy bundles". These bodies were found at the Great Paracas Necropolis along the south Pacific coast of the Andes. At the Necropolis there were two large clusters of crowded pit tombs, totaling about 420 bodies, dating to around 300–200 BCE. The mummified bodies in each tomb were wrapped in textiles. Sheet gold and shell bead jewelry was worn by both men and women, and some were tattooed. Some depicted a fallen figure, or possibly flying. Some figures appear to have face paint, and hold a severed head, also called trophy heads. Different color schemes characterize the textiles of Paracas Cavernas, early Paracas Necropolis and later Nazca related styles. The dyes used came from many regions of the Andes and are an example of reciprocity, as people from different altitudes traded with one another for different goods. The cochineal was ground up with mortar and pestle to create a red pigment. The later used Block color style embroidery was made with stem stitches outlining and solidly filling curvilinear figures in a large variety of vivid colors. The therianthropomorphic figures are illustrated with great detail with systematically varied coloring. The textiles and jewelry in the tombs and mummy bundles attracted looters. The amount of stolen materials is not known; however, Paracas textiles began to appear on the international market in the following years.
Топара
Паракас мәдениеті осы аймақта шамамен б.з.д. 1200 және б.з.д. 100 жылдар аралығында дамыған, ал Топара мәдениеті шамамен б.з.д. 150 жылы солтүстіктен "басып кірген" деп саналады. Екі мәдениет Паракас түбегінде және жақын маңдағы Ика аңғарында бір немесе бірнеше ұрпақ бойы қатар өмір сүрді. Олардың өзара әрекеттесуі Наска мәдениетінің және оның керамика және тоқыма өнері дәстүрлерінің қалыптасуында маңызды рөл атқарды. Күрделі тоқымалар жағалау шөлдерінде ғана сақталған болса да, осы мәдениеттермен байланысты халықтар Тынық мұхитының жазықтарында, Анд тауларының аңғарларында және шығыстағы таулы жайылымдарда да өмір сүргені және саяхаттағаны туралы куәліктер көбейіп келеді.
While the Paracas culture developed in this region between approximately 1200 BCE and 100 BCE, the Topará culture is thought to have "invaded" from the north at approximately 150 BCE. The two cultures coexisted for one or more generations, both on the Paracas Peninsula and in the nearby Ica Valley. Their interaction played a key role in the development of the Nazca culture and its ceramic and textile traditions. Although the elaborate textiles have been preserved only in the coastal desert sites, there is growing evidence that the associated peoples of these cultures lived and traveled as well among the Pacific lowlands, the Andean highland valleys, and mountain pastures to the east.
Наска мәдениеті
Наска мәдениеті мен иконографиясы Хелайн Сильверман сияқты ғалымдардың пікірінше, Паракас мәдениетінен дамыған. Хендрик Ван Гийсегем Наска мәдениетінің орталық аймағы – Рио-Гранде-де-Наска өзен алабында Паракас қалдықтарының аз екенін айтады. Оның сөзіне қарағанда, Ика, Писко және Чинча аңғарларында, сондай-ақ Баия-де-ла-Индепенсиада Паракас қалдықтары көптеп кездеседі. Ол сонымен қатар, өзінің мәдениеті бойынша ең көп халқы бар Оңтүстік Наска аймағы Паракас тайпаларының маңызды қоныс еместігін атап өтті. Оның ойынша, Паракас халқының бұл аймаққа алғашқы қоныстануы және одан кейінгі халық санының өсуі Наска қоғамының қалыптасуының бастауы болып табылады.
Nazca Culture and iconography are believed by scholars such as Helaine Silverman to have evolved from Paracas culture. Hendrik Van Gijseghem notes that Paracas remains in the Río Grande de Nazca drainage, the heartland of Nazca culture, are limited. He said that, in contrast, there are abundant Paracas remains in the Ica, Pisco, and Chincha valleys, as well as the Bahía de la Independencia. He noted that the southern Nasca region, which became the most populous region of its culture, was never an important area of Paracas occupation. He believes that initial settlement of the region by Paracas populations and subsequent population growth mark the beginning of Nazca society.
Паракас геоглифтері
2018 жылы археологтар мәдени ескерткіштерді зерттеу үшін қолданған RPAS дрондары Палпа провинциясында көптеген геоглифтерді ашты. Олар Паракас мәдениетіне жатқызылуда. Көптегендері байланысты Наска сызықтарынан мың жылға дейін ертерек жасалғандығы дәлелденді. Бұған қоса, кейбіреулері суреттері мен орналасқан жерлері жағынан айқын ерекшеленеді, мысалы, шөл жазығының орнына төбелерге салынған. Аталған геоглифтер бойынша қосымша зерттеулер жүріп жатыр.
In 2018 RPAS drones used by archaeologists to survey cultural evidence revealed many geoglyphs in Palpa province. These are being assigned to the Paracas culture. Many have been shown to predate the associated Nasca lines by a thousand years. In addition, some show a significant difference in subjects and locations, for instance, being constructed on a hillside rather than the desert valley floor. Additional research is being conducted on these geoglyphs.