Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Парнайба (paʁnaˈibɐ) – Бразилияның Пиауи штатындағы қала. IBGE-нің 2020 жылғы мәліметтері бойынша 150 000-нан астам тұрғыны бар, бұл оны штаттың ең көп халқы бар екінші қаласы етеді, ал астанасы Терезинадан кейін орналасады. Парнайба – Пиауи штатының төрт жағалау қаласының бірі (Ильха Гранде, Луис Коррейя және Кажуэйро да Прая қалаларынан басқа). Табиғи ортасынан өзге, Парнайба Пиауи үшін тарихи маңызға ие; Порто дас Баркас жанындағы бірнеше тарихи ғимараттар Парнайбаның сол кездегі маңыздылығын көрсетеді, ол бұрынғы астана Оэйрастан да маңыздырақ болып, Еуропада да сол сияқты танылған.
Parnaíba (paʁnaˈibɐ) is a city in the Brazilian state of Piauí. Having a population of over 150,000 inhabitants according to IBGE's 2020 report, it is the second most populous city in the state, after the capital Teresina. It is one of the four coastal municipalities in Piauí (besides Ilha Grande, Luís Correia, and Cajueiro da Praia). Besides the natural environment, Parnaíba has historical value for Piauí; near Porto das Barcas several historic buildings reflect the importance of Parnaíba, coming at that time to be more important than the former capital Oeiras and taking up same references in Europe.
Тарих
1699 жылы Леонардо де Са және оның серіктері Игарасу өзені мен Сера-да-Ибьяпаба аралығындағы, жергілікті халықтың мекендеген жерін зерттеп, сол өзеннің жағалауында жер телімін алды. Парнайба деген атау, кейбір деректер бойынша, Пиауи аймалын алғаш зерттегендердің сол кездегі Сан-Паулу округінің Парнайбасына құрмет көрсету ниетінен туындаған топоним, ал басқаларының пікірінше, тупи тілінде "үлкен, кеме жүрмейтін өзен" деген мағына береді. 1761 жылдан бастап аймақтың дамуы күшейді. Сол кезде Домингос Диас да Силваға тиесілі шаркеда болды, ол Порту-дас-Баркас портын құрған португал және аймақтағы, әсіресе сауда мен ауыл шаруашылығы салаларындағы иемденуші болды. Облыс губернаторы, полковник Жоао Перейра Калдас, 1762 жылы Сан-Жоао-да-Парнайба деп аталған муниципалитетке орналасты.
In 1699, the region between the Igaraçu river and the Serra da Ibiapaba, inhabited by indigenous people, was pioneered by Leonardo de Sá and his companions, who obtained a land grant on the banks of that river. Under the name of Parnaíba, toponym that arose, according to some, from the desire of the first explorers of Piauí to pay homage to the then São Paulo district of Parnaíba, and, according to others, from the Tupi word that means 'great unnavigable river'. From 1761 onwards its development began. At that time, there was a charqueada owned by Domingos Dias da Silva, Portuguese founder of Porto das Barcas and pioneer in the region, mainly in the commercial and agricultural sectors. The governor of the province, colonel João Pereira Caldas, was installed in the municipality in 1762, which has a name of São João da Parnaíba.
География
Парнайба Парнайба өзенінің алабында орналасқан және Американың жалғыз теңіз дельтасы әрі әлемдегі үшінші ірі дельтаны құрайтын, бірнеше салаға бөлінетін өзен. Бұл дельта Египеттегі Ніл және Оңтүстік-Шығыс Азиядағы Меконг өзендерінен кейін әлемдегі екінші үлкен дельта болып табылады. Осы салалардың бірі – баркастар тоқтайтын Игарасу өзені. Қаланың көп бөлігі Игарасу өзенінің оң жағалауында, ал қалған бөлігі Санта-Изабель аралында, қазір Парнайба өзенінің дельтасында орналасқан. Қаладағы жалғыз жағажай – Педра-ду-Сал, ол серфинг, кайтсерфинг және жел серфингі үшін өте қолайлы. Тағы бір танымал орын – Портиньо қаласындағы көл, ол ең танымал туристік орындардың бірі, бірақ құмның жылжуы салдарынан жойылу қаупі бар. Қала Кенозойдың төртінші кезеңіне жататын жерде орналасқан және жағалаудан алшақ жатқан қалалық аймақтардың биіктігі шамамен 5 метрді құрайды. Бұл жазық жағажай аймағында орналасқан, жер бедері көбінесе тегіс. Өзен арналары мен жағалауларында мангр және бұталы өсімдіктер басым, ал қалған аумақта кока егілген. Аймақта мегатермальды, жартылай ылғалды тропикалық климат басым, қаңтардан маусымға дейін экваторлық Атлантиканың әсерінен жауын-шашын мөлшері жоғары. Муниципалитет 1996 жылы құрылған Парнайба дельтасының қоршаған ортаны қорғау аймағының бір бөлігін қамтиды.
Parnaíba is located at Parnaíba River basin and is cut by that which divides into several arms forming the famous Delta of the only offshore of the Americas and the third largest in the world, second only to the Nile in Egypt and Mekong in Southeast Asia. One of these arms is the "river" Igaraçu where the port is located from barcase. Most of the city is on the right bank of the Igaraçu since the rest is in Big Island of Santa Isabel, now in Parnaíba River delta. The only beach of the city is the Pedra do Sal, ideal for surfing, kite surfing and wind surfing. Another source is the city Portinho Lagoon, one of the most famous tourist attractions, that due to the advance of the dunes may disappear. The city is located on land Cenozoic Quaternary and has altitude of about 5 meters in areas of the urban center which is away from the coast. It lies on the coastal plain and the topography is fairly regular. Mangrove vegetation and scrub predominates in the creeks and on river banks, coca crops in the rest of the territory. Megathermal semi humid tropical climate predominates in the region, with high rate of rainfall due to the mass action Equatorial Atlantic during the months from January to June. The municipality contains part of the Delta do Parnaíba Environmental Protection Area, created in 1996.
Экономика
Пьяуи штатының екінші қаласы Парнайба, Карнауба өсімдіктерімен ерекшеленетін әдемі ландшафтымен және салыстырмалы түрде орташа деңгейдегі сауда-өнеркәсіптік қызметімен көзге түседі. Парнайба Игарасу «өзенінің» оң жағалауында орналасқан, ол шындығында Парнайба өзені дельтасының ең оңтүстік саласы болып табылады. Жағалауға жақын орналасқан, теңіз деңгейінен 13 метр биіктікте, Пиауи штатының астанасы Терезинадан 366 км қашықтықта жатыр. Басты экономикалық қызмет – Парнайба карнауба балауызын, бабассу майын, кокос майын, жаборанди жапырақтарын, кашу жаңғақтарын, мақта мен теріні экспорттау. Муниципалитетте тағам және парфюмерия өнеркәсіптері де дамыған. Мысалы, Vegeflora, Delta Cooperative Milk Long, Cobrasil, Q Odor қайта өңдеу зауыты Romao, Q Odor және PVP SA. Парнайба экспорттық өңдеу аймағы (ZPE) мәртебесіне ие болды. Бұл, Бразилия және әлем үшін өнім өндіруге ниеттенген компанияларға арналған, қалаға қоныстануға резервтелген аумақ. Төменгі Парнайбаның астанасы агробизнес саласында да дамуда, креветка, жеміс-жидек және сүт өндірісі өсуде. Туризм қарқын алып келеді, қала «эмоциялар жолының» (rota das emoções) орталығында орналасқан, бұл Ленсойс-Мараньяо, Парнайба дельтасы және Жерикоакоара арасындағы туристік маршрут. Қаланың оңтүстігінде туристер Убажара (CE) және Сете-Сидадес (PI) ұлттық парктеріне баруы мүмкін. Қала мен аймақта бірнеше курорттар мен қонақүйлер салу жобалары жүзеге асырылуда. 2009 жылы Парнайба штаттың ең динамикалық қаласы, Солтүстік-Шығыста 5-ші және Бразилияда 32-ші орынды иеленді. 2011 жылы Бразилиядағы ең жылдам дамитын қала болып, 229% өсім көрсеткіші тіркелді. Қала 2011 жылы 34 миллион реал инвестициялады, ал 2010 жылы бұл көрсеткіш 10,3 миллион реалды құрады.
Second city in the state of Piaui, Parnaíba distinguished by beautiful landscape, marked by Carnaubais, and the relatively moderate commercial and industrial activity. Parnaíba is located on the right bank of the "river" Igaraçu, which actually is the southernmost arm of the Parnaíba River delta. Located near the coast, altitude 13m, lies 366 km from Teresina, the state capital of Piauí. The main economic activity is the export of Parnaíba carnauba wax, babassu oil, coconut oil, sheet jaborandi, cashew nuts, cotton and leather. The municipality also has industries of food and perfumery. For example, Vegeflora, Delta Cooperative Milk Long, Cobrasil, Q Odor recycling Tannery Romao, Q Odor and PVP SA. Parnaíba was honored with a zone processamente exports (ZPE). An area reserved for companies wishing to settle in the city produce for Brazil and the world. The Capital of Lower Parnaíba also has been increasing in agribusiness with production of camaraoes, fruit and milk. Tourism is gaining strength, and the city center of "rota das emoções" which is a tourist route between Lencois Maranhão, Parnaíba Delta Jericoacoara. In south of the city tourists can visit the National Park Ubajara (CE) and Sete Cidades (PI). There are several projects of resorts and hotels to be built in the city and region. In 2009, Parnaíba was considered the most dynamic city in the state, 5th in the Northeast and 32 of Brazil. It was the fastest growing city of Brazil in 2011, with a recorded growth rate of 229%. The city has invested R$34 million in 2011 from R$10.3 million that were applied in 2010.
Негізгі көрікті жерлер
Парнайба дельтасы Бразилияның Мараньяо және Пиауи штаттарының арасында орналасқан. Рио-Парнайба – әлемдегі аузы теңізге ашық дельтасы бар сирек өзендердің бірі. 1485 км ұзындығы бар Рио-Парнайба өзені осы дельтаны құрайды. Дельта бес салаға бөлінеді, онда 73 өзен аралы бар. Олардың құмды жағалары, мангр тоғайлары мен өзен аралдары Мараньяо және Пиауи аймағына ерекше сұлулық сыйлайды. Педра-ду-Сал жағажайы Парнайба дельтасындағы Илья-Гранде-де-Санта-Изабел өзен аралында орналасқан, қалалық округтен 15 км қашықтықта. Жағажайға PI 116 тас жолы арқылы қол жеткізуге болады. Ол екі бөлікке бөлінген: тыныш бөлігінде толқындар аз, су ағысы баяу, балық аулау мен демалуға қолайлы жағдайлар бар. Ал екінші бөлігі серфинг және желкенді ұшу сияқты спорт түрлері үшін өте ыңғайлы. Жағажайда 18 МВт қуаттылығы бар жел электр станциясы орнатылған, ол қаланың энергия жүйесін нығайтады. Портиньо лагунасы – Пиауидің ең әдемі көріністерінің бірі. Көк су күн сәулесіне байланысты жасыл түске өзгеруі мүмкін. Құмды төбелер тұщы судың жаңғыртылған хош иісімен қоршалған, банан қайығында, джет-ски және виндсерфингпен айналысуға өте қолайлы. Порто-дас-Баркас Парнайба қаласының тарихымен тікелей байланысты. Ол Парнайба өзенінің Игарасу саласында орналасқан. Порто қаланы Санта-Изабел аралына жалғастыратын көпірге жақын жерде орналасқан. 18 ғасырда салынған құрылыстар аймақтың экономикасында маңызды рөл атқарды. Импортталған және экспортталатын тауарларды сақтау үшін үлкен қоймалар салынды, әсіресе Португалия, Испания, Англия және Германиямен сауда жасау үшін.
Parnaíba Delta is situated between the Brazilian states of Maranhão and Piauí, Rio Parnaíba is one of the few rivers in the world with mouth open sea delta, formed by the Rio Parnaíba, which has 1485 km in length, the Delta of opens into five arms, with 73 river islands, their lush, full of dunes, mangroves and river islands, idyllic setting ensures that region of Maranhão and Piauí. Pedra do Sal beach, being located 15 km from the county seat parnaibano, the beach of Pedra do Sal is in the Ilha Grande de Santa Isabel, river island in the Parnaíba Delta. Access is available through the PI 116, is divided into two parts: the quiet side has few waves, is slow moving and good conditions for fishing and rest and hand busy is useful for sports like surfing and hang gliding. The beach is also an installed wind power plant with 18 MW production, strengthening the energy matrix of the city. Portinho Lagoon is one of the most beautiful landscapes of Piauí and the advantage that the blue waters can turn green depending on the light of the sun, the dunes, surrounding a whiff of fresh water, ideal for practicing water sports on banana boat, jet skiing and windsurfing. Porto das Barcas, the origin of the City of Parnaíba is directly connected, located at Riverside Igaraçu arm Parnaíba River, Porto is right off the bridge that connects the city to the Big Island of Santa Isabel. Constructions of the 18th century played a preponderant role in the economy of the region, being built huge warehouses used for storage of imported goods and export, especially trade with Portugal, Spain, England and Germany.
Инфрақұрылымдар
Парнайбада 2500 метрлік ұшып-қону жолағы бар халықаралық әуежай орналасқан. Әуежай INFRAERO компаниясы басқарады. 2020 жылдың 30 желтоқсанынан бастап Бразилиядағы үшінші ірі әуе тасымалдаушысы Azul әуе компаниясы әр жексенбі және сәрсенбі күндері тікелей (3 сағат 10 минут) Кампинас (Сан-Паулу) қаласынан Парнайбаға (Пяуи) рейстер ұшады. Бұл Кампинастан (Бразилиядағы Azul компаниясының негізгі хабы) Парнайбаға жасалатын рейстер Лиссабон, Майами, Орландо, Буэнос-Айрес, Париж және Бразилияның оңтүстік-шығысы, орталық және оңтүстігінен, сондай-ақ Манаус және Белем қалаларынан келген адамдарға Парнайба дельтасына және Пиауи жағалауына жылдам жетуге мүмкіндік береді. 2021 жылдың қазан айында Пиауи штатының үкіметі Voepass әуе компаниясы осы жұма күні (29-ы) Rota das Emoções бағытына кіретін екі бағытқа – Пиауидегі Парнайба және Сеарадағы Жерикоакоараға билет сатуды бастағанын хабарлады. Рейстер Форталеза (CE) және Терезина (PI) қалаларынан іске асырылады, екеуі де компанияның жаңа қалаларының тізіміне кіреді. Қаланың ірі суармалы аймағы да бар, ол Бразилияның әртүрлі аймақтарынан келген адамдарды өнім өндіруге тартты. Қаланың басты бульвары – Сан-Себастьян даңғылында екі сауда орталығы, кинотеатрлар, боулинг және театр салынуда.
Parnaíba has an international airport with a runway of 2500m. The airport and administered by INFRAERO. Starting on December 30, 2020, Azul airlines, the third largest airline carrier in Brazil, will fly every Sundays and Wednesdays straight (3 hours and 10 minutes) from Campinas (São Paulo) to Parnaiba (Piaui), these flights from Campinas (main Hub of Azul in Brazil) to Parnaiba will enable people from Lisboa, Miami, Orlando, Buenos Aires, Paris and southeast, mid west, and south Brasil plus Manaus and Belem to arrive faster in Parnaiba Delta and Piaui cost much faster. On October, 2021, the Government of Piauí announced that Voepass airlines started this Friday (29th) the sale of airline tickets to two destinations that make up the Rota das Emoções: Parnaíba, in Piauí, and Jericoacoara, in Ceará. The routes will be made from the cities of Fortaleza (CE) and Teresina (PI), both of which are part of the list of new cities operated by the company. City also has a large irrigated perimeter, which has attracted people from different parts of Brazil to produce. Two shopping centers, cinemas and bowling, and a theater are being erected in the city in the main boulevard, the Avenida São Sebastião.
Спорт стадиондары
Парнайбадағы футболдың туған жері саналатын Петронийо Портела стадионының тарихы Парнайба тарихымен тығыз байланысты. 1920 жылдары Casa Inglesa компаниясымен салынған бұл стадион бастапқыда Estádio Internacional деп аталған. Оның сол кездегі Англиядағы стадиондарға ұқсас архитектуралық стилі Бразилиядағы бірегейлікпен ерекшеленді және өткен ғасырдағы Парнахайбано чемпионатының жарқын кездерін символдады. Педро Алелаф стадионы, бұрынғы Мао Санта стадионы, "Писсинао" деген лақап атымен танымал, 4700 адамға арналған. ФИЭПИ (Federação das Indústrias do Piauí) мекемесіне тиесілі Вердиньо спорт залы 4500 адамға сыйымды.
Stadium Petrônio Portela, considered the birthplace of football in Parnaiba, the history of the Petrônio Portela stadium is intertwined with the history of Parnahyba. Built in the 1920s by Casa Inglesa, it was originally named Estádio Internacional. Its architectural style similar to English stadiums at the time, unique in Brazil, was a symbol of the glamor of the Parnahybano Championship disputes in the last century. Stadium Pedro Alelaf, formerly Mão Santa Stadium, known by the nickname "Piscinão", has a capacity for 4,700 people. Gymnasium Verdinho, stadium owned by Federação das Indústrias do Piauí (FIEPI), has a capacity of 4,500 people.
Футбол командалары
Парнаиба спорт клубы (PSC) – Парнаиба қаласындағы ең ірі футбол клубы және ең көп жанкүйерлері бар, ол «Tubarão do Litoral» деген лақап атымен белгілі. 1913 жылы құрылған бұл клуб штаттағы ең көне клуб болып табылады. Ferroviário Atlético Club (FAC), «Ferão» лақап атымен, 1946 жылы сол кездегі Piauí орталық темір жолының қызметкерлері құрған. Paysandu Esporte Clube, 1928 жылдың 12 тамызында Белем қаласынан келген Cauby, Moarcy және Pharmacy құрған, бұл клуб «brasinha» деп аталды, бірақ 2001 жылдан бері кәсіби қызметін тоқтатқан.
Parnahyba Sport Club (PSC), is the biggest soccer club in the city of Parnaíba and with the biggest fans, being known with the nickname of Tubarão do Litoral. Founded in 1913, the club is the oldest in the state. Ferroviário Atlético Club (FAC), nicknamed Ferão, it was founded in 1946 by employees of the then Estrada de Ferro Central do Piauí. Paysandu Esporte Clube, founded on August 12, 1928, by Cauby, Moarcy and Pharmacy, from Belém, it was known as "brasinha", but has been without professional activities since 2001.