Ционизм: рухани ағым – Ахад Ха'ам идеялары, еврей мәдениеті мен тарихына баса назар аударады. Саяси ционизмнен өзгеше көзқарас. Израиль рухани орталығы.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Сионизм ұғымының бір саласы
Strain in concept of Zionism
Мәдени сионизм (қаз. Цзионт руханиті, транс. 'Рухани сионизм') – тарихи Палестинада өзінің зайырлы еврей мәдениеті мен ұлттық тарихы, соның ішінде тіл және тарихи тамырлары бар орталық құруға бағытталған сионизмнің бір саласы. Саяси сионизм сияқты басқа сионисттік идеялардан ерекшеленеді. Мәдени сионизмнің негізін қалаушы – Ашер Гинзберг, көбінесе Ахад Хаам деп танылады. Ол Израильдегі еврейлердің «рухани орталығы» туралы секулярлық көзқарасымен Теодор Герцльге қарсы шықты. Саяси сионизмнің негізін қалаушы Герцльден айырмашылығы, Хаам «жақсырақ еврей мемлекетіне, тек еврейлердің мемлекетіне емес» ұмтылды.
Cultural Zionism (, translit. Tsiyonut ruchanit, trans. 'Spiritual Zionism') is a strain of Zionism that focused on creating a center in historic Palestine with its own secular Jewish culture and national history, including language and historical roots, rather than other Zionist ideas such as Political Zionism. The founder of Cultural Zionism is Asher Ginsberg, better known as Ahad Ha'am. With his secular vision of a Jewish "spiritual center" in Israel, he confronted Theodor Herzl. Unlike Herzl, the founder of political Zionism, Ha'am strived for "a Jewish state and not merely a state of Jews".
Тарих
19 ғасырда Еуропа елдері еврей қаржыгерлеріне деген қажеттіліктің төмендегенін байқады. Бұл еуропалық қоғамдардың еврейлердің әлеуметтік тобына деген көзқарасының нашарлауына әкелді. Содан кейін Еуропа бойынша антисемитизм күшейді. Еврейлерге қарсы қудалаудың күшеюі еврей диаспорасының барлық жерінде еврей мәдениетін сақтау туралы алаңдаушылықты тудырды. Ахад Ха’ам сияқты сол кездегі көрнекті еврейлер, жаңашылдықтың өркендеуі еврей мәдениетіне қауіп төндіреді деп ойлады. Өздерінің ерекше халық ретіндегі сәйкестігін жоғалту қорқынышынан және еврей ағартушылық кезеңінен бастау алған идеялардан мәдени сионизм туды. Бұл қозғалыстың ең көрнекті тұлғасы Ахад Ха’ам есімді философ болды. Ол еврей мәдениетінің сақталуы еврей халқының Палестинадағы ата-бабаларының отанында рухани орталық құруына байланысты деп сенді. Бастапқыда Ахад Ха’ам иудаизмдегі мәселелерді көріп, діни қауымдастықты және діннің өзін қайта жандандырудың жолдарын іздеді, иудаизмге адал жандардың қызығушылығын қайта оятуға тырысты, әсіресе жастарының. Ол ұлтшылдықты еврейлерді иудаизммен қайта байланыстырудың жолы деп қарастырды, Ерец Исраэльде (Палестина) еврей тілін жақсы білетін және иудаизмге берілген адамдармен толы елді мекендер құру туралы идеялар ұсынды. Ол Исраил жерін және еврей тілін еврейлердің ұлттық мұрасының ажырамас бөлігі деп қарастырды, бірақ оларға діни маңыз бермеді. Ол саяси сионизмді жақтаушы австриялық еврей журналисі Теодор Герцльді, әлемнің кез келген аймағында еврей мемлекетін құруды ұсынғаны үшін наив деп санады. Сондай-ақ, Ахад Ха’ам еврей мемлекетін Палестинада немесе басқа жерде құру мақсатын жүзеге асыруға басқа елдердің көмектеседі деп сенбеді. Ахад Ха’ам "еврейлердің өзіне-өзі сенуіне" ең басты мән берді, сондай-ақ қасиетті жерде еврейлік негізді мұқият жоспарлау мен салуға баса назар аударды. Ахад Ха’ам Израиль жерінде тәуелсіздікке қол жеткізу еврейлерді жергілікті араб халқымен, сондай-ақ сол кезде елді бақылап тұрған Осман империясымен және еуропалық отаршылдық державалармен қақтығысқа түсіретінін мойындады. Оның орнына, ол сионистік қозғалыстың басымдығы еврей тілін қайта жаңғыртуға және диаспораның жағымсыз әсерінен азат жаңа мәдениетті құруға бағытталсын деп ұсынды, бұл еврейлерді біріктіріп, әртүрлі еврей қауымдастықтары арасында ортақ тіл табысуға мүмкіндік береді. Ахад Ха’амның мәдени сионизмінің басты мақсаты еврей ұлтының жаңа рухани орталығын құру болды, бұл міндетті түрде еврей мемлекетін құруды қажет етпеді, бірақ ұлттық отанында еврейлердің көптігін қамтамасыз етуді талап етті. Ахад Ха’ам секулярлық сәйкестікті қамтамасыз ету мәдени бай еврей ұлтының қалыптасуына мүмкіндік береді деп сенді. Бұл идея саяси сионизм мектебінің жақтастары арасында қалыптасты және 1903 жылы өткен Дүниежүзілік сионистік ұйымның алтыншы съезінен кейін оның басты назарына айналды. Герцльдің қайтысынан кейін Ахад Ха’ам Хаим Вейцманмен бірге WZO-ның басты көшбасшысы болды, ол еврей тілінің қайта жаңғыруы, Палестинада еврей қоныстарын құру және еврей диаспорасындағы еврейлермен ұлтшылдықты қайта тірілту идеяларымен сионистік қозғалысты жандандырды. Бұл идеяның ең көрнекті ізбасары еврей тілін еврейлер арасында сөйлеу тілі ретінде қайта жаңғыртуға ұмтылған лингвист Елиезер Бен Иегуда болды (Еврей тілінің тарихы туралы қараңыз). 19 ғасырдағы еуропалық еврейлердің көпшілігі ортағасырлық неміс тіліне негізделген идиш тілінде сөйледі, бірақ 1880 жылдардан бастап Бен-Иегуда мен оның жақтастары 2000 жылға жуық уақыт бойы тірі тіл болмаған библиялық еврей тілінің жаңғыртылған түрін қолдану мен оқытуды насихаттай бастады. Герцльдің неміс тілін сионистік қозғалыстың ресми тілі деп жариялауға тырысқанына қарамастан, еврей тілінің қолданылуы Палестинадағы сионистік ұйымдардың ресми саясаты ретінде қабылданып, еврей қоныстанушылары арасында маңызды біріктіруші күш ретінде қызмет етті, олардың көпшілігі жаңа еврей есімдерін де алды. Басқа да мәдени сионистер еврей өнерінің жаңа түрлерін, соның ішінде графикалық өнерді жасауға тырысты. (Болгариялық суретші Борис Шац 1906 жылы Иерусалимде Безалел өнер және дизайн академиясын құрды.) Басқалары, мысалы биші және суретші Барух Агадати Пуримде Адолайда карнавалы сияқты танымал мерекелерді көтермеледі. Қазіргі уақытта американдық еврейлер мәдени сионизмнің ықпалына ұшырады, Америкада саяси құрылымға тікелей байланысты емес рухани қауымдастық құруға баса назар аударады. Саяси шаралардың шұғыл қажеттілігіне және еврей мемлекетін құруға тікелей шешім ретінде қарамайды. Герцльдің саяси көзқарасына ұқсас, Израильдің бірінші президенті Хаим Вейцман еврей мемлекетіне қадамдар жасауды ұсынды және Ахад Ха’амның мәдени тәсіліне күмәнмен қарады. Ол Палестинадағы материалдық құрылымдардың рухани жаңарудан гөрі маңыздырақ екенін, еврей саяси қызметінің өркендеуі үшін қажет екенін мәлімдеді. Сонымен қатар, Израильдің саяси жетекшісі және бірінші премьер-министрі Давид Бен-Гурион мәдени сионизмнің практикалық мүмкіндігіне күмән келтірді, мемлекет құру процесіне назар аударды. Бен-Гурион Ха’амның мәдени жаңарудың маңыздылығына келіссе де, еврей мемлекетіне кедергі келтіретін дереу кедергілерді шешуде олардың идеялары ерекшеленді.
In the 19th century, European nations saw a decrease in the need for Jewish financiers. This led to a decline in how European societies viewed the Jewish social class. Subsequently, there was an increase of antisemitism throughout Europe. This rise in Jewish persecution, created concern throughout the Jewish Diaspora around the preservation of Jewish culture. Prominent Jewish figures of the time, such as Ahad Ha’am, felt that the rising secular modernity threatened Jewish culture. From this fear of losing their identity as distinct people, and ideas built upon from the period of jewish enlightenment, Cultural Zionism was born. The most prominent figure in this movement was a philosopher by the name Ahad Ha'am. He believed that the survival of Jewish culture depended on the creation of a spiritual center for the Jewish people, within their ancestral homeland in Palestine. Originally, Ahad Ha'am saw problems in Judaism and sought out ways to revitalize the religious community and the religion itself to regenerate interest in Judaism's adherents, especially its youth. He saw nationalism as a way to reconnect Jews to Judaism, putting forth ideas of creating settlements in Eretz Yisrael (Palestine) filled with well versed Hebrew speakers and a core adherence to Judaism. He saw the land of Israel and the Hebrew language as integral parts of the Jewish national heritage, and not necessarily of religious significance. He viewed Theodor Herzl, an Austrian Jewish journalist who was a proponent of political Zionism, as naive to suggest creating a Jewish state in any other area of the world. Neither did Ahad Ha'am trust other countries to help realize the Zionist goal of creating a Jewish state in Palestine, nor anywhere else for that matter. Ahad HaAm emphasized "Jewish self reliance" over any other precept, as well as careful planning in infrastructure and construction of a Jewish footing in the Holy Land. Ahad Ha'am recognized that the effort to achieve independence in the land of Israel would bring Jews into conflict with the native Arab population, as well as with the Ottomans and European colonial powers then eying the country. Instead, he proposed that the emphasis of the Zionist movement shift to efforts to revive the Hebrew language and create a new culture, free from negative diaspora influences, that would unite Jews and serve as a common denominator between diverse Jewish communities. The main goal of Ahad Ha'am's Cultural Zionism was the establishment of a new spiritual center for the Jewish nation, which did not necessarily require the establishment of a Jewish state, but did require the establishment of a Jewish majority in its national home. Ahad Ha'am believed that securing a secularized identity would allow for a culturally rich Jewish nation to form. The idea took hold in adherents to the school of political Zionism and became a main focus of the World Zionist Organization following its sixth congress in 1903. Following Herzl's death, Ahad Ha'am became the main leader of the WZO along with Chaim Weizmann, who energized the Zionist movement with ideas for a regeneration of the Hebrew language, establishment of Jewish settlements in Palestine, and resurrecting nationalism with Jews in the Jewish Diaspora. The most prominent follower of this idea was Eliezer Ben Yehuda, a linguist intent on reviving Hebrew as a spoken language among Jews (see History of the Hebrew language). Most European Jews in the 19th century spoke Yiddish, a language based on medieval German, but as of the 1880s, Ben Yehuda and his supporters began promoting the use and teaching of a modernised form of biblical Hebrew, which had not been a living language for nearly 2,000 years. Despite Herzl's efforts to have German proclaimed the official language of the Zionist movement, the use of Hebrew was adopted as official policy by Zionist organizations in Palestine, and served as an important unifying force among the Jewish settlers, many of whom also took new Hebrew names. Other cultural Zionists attempted to create new Jewish art forms, including graphic arts. (Boris Schatz, a Bulgarian artist, founded the Bezalel Academy of Arts and Design in Jerusalem in 1906.) Others, such as dancer and artist Baruch Agadati, fostered popular festivals such as the Adloyada carnival on Purim. Currently, American Jewry has been influenced by Cultural Zionism since its movement by focusing on creating a spiritual community in America that is not explicitly tied to a political entity. prioritizing the urgency of political action and Jewish statehood as direct solution to antisemitism. Similar to Herzl’s political vision, the first president of Israel, Chaim Weizmann, proposed practical steps towards a Jewish state and was wary of Ahad Ha'am's cultural approach. He claimed physical establishments in Palestine took precedence over spiritual renewal, necessary for thriving Jewish political activity. Additionally, political leader and first prime minister of Israel, David Ben Gurion challenged the practicality of Cultural Zionism, concentrating on a pragmatic process of state building. Although Ben Gurion agreed with Ha’am over the importance of cultural resurgence, his ideas differed in addressing the immediate obstacles standing in the way of a Jewish State.
Американың көзқарасы
Ахад Ха’амның нанымдары екіұлттық шешім идеясын қолдаған және саяси сионизмнің барлық қағидаларымен келіспеген американдықтардан қолдау тапты. Көптеген американдықтар Палестинадағы араб халқының қоныс аударуына қатысты алаңдаушылық білдіріп, арабтар мен еврейлердің бірге өмір суретін біртұтас екіұлтты мемлекет құру идеясын қолдады. Мәдениеттік сионизм еврейлердің өзіндігін, мұрасын және мәдениетін сақтауға басымдық беретін платформа ұсынды. Ахад Ха’амның еврей мәдениетінің, әдебиетінің және білімінің дамуына жасаған баса назары, диаспорада тіршілік етсе де еврей өзіндігін сақтағысы келген көптеген американдық еврейлерге ұнады. Американдық мәдени сионизм қозғалысы Ахад Ха’амның негізін пайдаланып, Палестинада ғана емес, АҚШ-та да ұлттық еврей орталығын құруды жақтады. Қозғалыстың мүшелері Ха’ам Палестинада құруға ұмтылған рухани және интеллектуалдық қауымдастықтың еврей диаспорасының барлық жерінде, адамдар Палестинаға көшіп баруды таңдаса да, сезілімін қалады. Нокс және Ха’ам екеуі де еврей рухани орталықтарын құруды жақтады – Ха’ам Палестинада, ал Нокс АҚШ-та. Бұл мәдени сионизмнің басты қағидасы сол кезде американдық еврейлер арасында кең таралған болатын.
Ahad Ha’am’s beliefs garnered support from Americans who supported the idea of a binationalist solution and did not necessarily agree with all the tenants of Political Zionism. Many Americans had reservations about the displacement of Arab people in Palestine and supported the idea of a united binational state where both Arabs and Jewish people would live together. Culture Zionism had the appeal of providing a platform that prioritized the preservation of Jewish identity, heritage, and culture. Ahad Ha'am's emphasis on the development of Hebrew culture, literature, and education appealed to many American Jews who wanted to maintain their Jewish identity, even while living in diaspora. The American Cultural Zionism movement built off of Ahad Ha’am’s framework, advocating for the creation of a national Jewish center not only in Palestine, but also in the United States. Members of the movement wanted the spiritual and intellectual community that Ha’am sought to create in Palestine to be felt throughout the Jewish Diaspora regardless of whether or not people chose to immigrate to Palestine. Both Knox and Ha’am advocated for the creation of Jewish spiritual centers, Ha’am in Palestine and Knox in the United States. This core tenet of Cultural Zionism was popular among American Jews at the time.