Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Шығыс славяндық рәсімдік кестеленген мата
East Slavic ritual embroidered cloth
Рушник (Полотенце ручник, рушник) – әсемдік пен рәсімдік мағынасы бар мата. Зығыр немесе мақтадан жасалған ол көне заманның тоқыма немесе кестеленген өрнектерін, символдарын және шифрларын бейнелейді. Рушниктер Шығыс славян халықтарының қасиетті рәсімдерінде, діни қызметтерде және тойлар, жерлеу сияқты салтанатты шараларда қолданылған. Әр аймақтың өзіндік ерекшеліктерімен, ұрпақтан-ұрпаққа жеткен және этнографтар зерттейтін жасырын мағынасы бар өрнектері мен суреттері бар. Этнографиялық мұражайларда рушниктердің көптеген коллекциялары сақталған. Украинада Рушник мұражайы Переяслав қаласында, Орталық Наддніпрянщина халық архитектурасы және тұрмысы мұражайының құрамында орналасқан. Ал Ресей рушниктерінің жинағы Эрмитаж мұражайында сақталған.
A rushnyk or rushnik (Полотенце ручник, [[:uk:рушник, , ) is a decorative and ritual cloth. Made of linen or cotton it usually represents woven or embroidered designs, symbols and cryptograms of the ancient world. They have been used in sacred East Slavic rituals, religious services and ceremonial events such as weddings and funerals. Each region has its own designs and patterns with hidden meaning, passed down from generation to generation and studied by ethnographers. There are many rushnyk collections in ethnographic museums. In Ukraine, the Rushnyk Museum is located in Pereiaslav, Ukraine as part of The Museum of Folk Architecture and Way of Life of Central Naddniprianshchyna. A Russian rushnik collection is housed at the Hermitage Museum.
Мағынасы
Тікбұрышты матаның пішіні өмір жолын көрсетеді, ал ою-өрнегі аймақтың мәдени жадты, ата-бабаларының естелігін сақтайды. Мата зығыр немесе қырықтан жасалған. Жіп иру және зығыр тоқу процесі – ежелгі Мокош қадірлісінен бастау алатын рухани күштің көрінісі, ол көбінесе тігісте бейнеленеді. Тігіштің өзіндік энергиясы бар, бұл акупунктураға ұқсас идея, ал жіптің түсі қасиетті мағынаға ие. Қызыл түс – өмірді білдіреді және басты түс болып табылады. Рашник нәресте туғанда сыйға беріледі, ол адамның өмірі бойында бірге жүреді және қайтыс болған соң ас дәм беру рәсімінде қолданылады.
The rectangular shape of the fabric indicates a life's journey and the ornamentation captures the cultural ancestral memory of the region. The material used is either linen or hemp. The act of spinning thread and the process of weaving linen embodies spiritual power dating back to the ancient deity Mokosh who is often represented in embroidery. The needle has its own energy, an idea similar to acupuncture, and the color of the thread has sacred meaning. Red represents life and is the main color used. A rushnyk is given to a baby at birth, it follows the person throughout life and is used in the funeral service after death.
Қолданылуы
Рашниктің көптеген қолданыс орындары бар. Ең қарапайым рушник халық арасында "утыральник" немесе сүрткіш деп аталады және сүлгі ретінде қолданылады. Утыральникте әдетте сурет болмайды немесе шеттерінде ғана тар жолақтар болады. Ал, набожник – кестеленіп, тігілген әсем рушник. Набожниктер, сондай-ақ набразниктер немесе нақутниктер деп те аталады, үйлердегі иконалар мен икона бұрыштарын безендіру үшін пайдаланылады.
A Rushnyk has many uses. The very basic rushnik is colloquially called the utyralnyk or wiper and serves as a towel. The utyralnyk either has no designs on it or it has very narrow strip on the edges. In contrast, a nabozhnyk is a highly decorated Rushnyk composing of embroidery and of lace. Nabozhnyks, also called nabraznyks or nakutnyks are used to decorate icons and icon corners in homes.
Той шанақтары мен мотивтері
Түстер дәстүрлі славян кестелерінде өте маңызды символикалық рөл атқарады. Қызыл түс – өмір, күн, құнарлылық және денсаулықтың символы. Көптеген рашниктер қызыл жіппен кестеленген. Көне орыс және русин тілдерінде "қызыл" сөзі "әдемі" және "керемет" деген мағынаны білдіреді: "қызыл қыз", "қызыл күн" немесе "қызыл көктем". Мысалы, көне орыс тіліндегі "Красная девица" фразасы – "әдемі қыз" деген мағына беретін ежелгі идиома, ал "Красная" сөзі орыс тілінде де қызыл түс ретінде аударылады. Рашниктердегі ромб пішіндес ою-өрнек – ежелгі егісшілік символы, ол себілген дала немесе күннің символы болып табылады және құнарлылықты және жамандықтан қорғау идеясын көрсетеді. Рашниктің ортасында бейнеленген қаздар – өмір сыйлайтын су элементін символдайды. Той дәстүрінде қаз және ұрғаш – күйеу жігіт пен қалыңдық, яғни қаздар жұбы отбасылық өмірдің символы. Рашниктерде жиі кездесетін тағы бір символ – құстар. Той кезінде қалыңдық пен күйеу жігіт "пидножник" деп аталатын рашник үстінде тұрады, ол "сүртіп басуға арналған сүлгі" деп аударылады. Пидножникке қатысты дәстүр бойынша қалыңдық сүлгіні артына сүйреп апарып, оның артынан қалыңдықтар да ілеседі. Дәстүрге сәйкес, пидножниктің артынан ілескен қалыңдықтар қалыңдықтың жолын қуады және өздері де үйленуді үміттенеді.
Colour plays a very important symbolic role in traditional Slavic embroidery. Red is the colour of life, the sun, fertility and health. The majority of rushnyks are embroidered with red threads. The very word "red" means "beautiful" and "splendid" in Old Russian and Ruthenian: a red girl, a red sun or a red spring. The phrase Krasnaya devitsa in Old Russian language for example is an old idiomatic expression which means beautiful girl, the word Krasnaya translates in Russian language also into red. The diamond shaped design of the rushnyk is an ancient agricultural symbol, which means a sown field, or the sun, and expresses the idea of fertility and protection against evil. Ducks, in the centre of the rushnyk, symbolize the element of life giving water. In wedding folklore a duck and a drake symbolize a bride and a groom, in other words a pair of ducks is a symbol of family life. Another common symbol on rushniks are birds. During a wedding ceremony, the bride and groom are standing on a Rushnyk called a pidnozhnyk, which translates as step on towel. What happens to the pidnozhnyk is that the bride will drag the towel behind her, and her bridesmaids follow behind her. Tradition has it that when the bridesmaids follow behind the pidnozhnyk, they are following the path of the bride and will hopefully be married.