Кіріспе

Итагуи (itaˈɣwi) – Колумбияның Антиокия департаментіндегі Абура аймағының оңтүстігінде орналасқан қала және муниципалитет. Ол Абура аймағының қалалық аймағының құрамына кіреді.

Демография

2020 жылы халық саны 289 994 адамға бағаланды. 2005 жылғы халық санағы бойынша 17,74 км² аумақта 230 272 адам тұрды.

Тарих

1743 жылы құрылған Итагуи 1832 жылы муниципалитет деп жарияланды. Оның аты (кейбір тарихшылардың пікірінше) үнді басшысы Битагуидің есімінен шыққан. Итагуидің ең танымал тұрғындары – Диего Эчаваррия Мисас және Эладио Велес. Колониялық дәуірде Итагуиде екі капелла болған; біреуі Бруно Салдарриагаға тиесілі Таблаза орнында, Попаян епископы Франсиско Хосе де Фигередоның рұқсатымен салынған (19 желтоқсан 1743 ж.). Салдарриага, Франсиско Риазамен бірге, кеңейту үшін отыз блок жер берді. Осы капелла кейіннен приход мәртебесіне көтерілді. 1774 жылы Медельиннің діни қызметкері Хуан Сальвадор де Вилла төрт приход құруды ұсынды: Медельин, Белло, Энвигадо және Итагуи. 1825 жылғы 29 сәуірде Итагуи тұрғындары Жоакин Велес Веласкезді азаматтық және шіркеу үкіметтері алдында өкілдік етуге тағайындады, осы арқылы муниципалитетті приходқа дейін көтеруді мақсат етті. Содан кейін Мариано Оржуэла Гарника Антиохияның бірінші епископы болып тағайындалды, ал адвокат өтініш көтерді, бірақ Монсеньор Гарника алдымен азаматтық билікке, яғни провинция губернаторына жүгіну керектігін айтты. Бұл іс жасалды, бірақ губернатор Грегорио Мария Урета қарсы болды және 1829 жылғы 13 қаңтардағы хабарламасында бұл туралы мәлімдеді. 1832 жылы Урета алғашқы бастауыш мектепті ашты, ол бірнеше жыл бойы Дон Мануэль Антонио Пьедрахита есімімен белгілі болды. Бұл жекеменшік мекеме болды және тек 1871 жылы ғана жұртқа ашылды. 1876 жылғы 26 наурызда Итагуи телеграф желісіне қосылды. Бұл туралы қала әкімі Джозеф М. Руис Вилла штатындағы президент Дон Рекаредке алғашқы телеграмма жіберген кезде хабарланды. 1931 жылы алғашқы қалалық су құбыры салынды. 1945 жылғы 13 мамырда қайырымды Диего Эчаваррия Мисас салған Итагуи кітапханасы ашылды. 1962 жылы алғашқы ресми қала әкімдігінің құрылысы басталды. 1967 жылы Итагуидің танымал суретшісі Эладио Велес қайтыс болды. 1993 жылы Итагуи қалалық әкімшілік орталығы (CAMI) және Итагуи қалалық «Estadio Metropolitano» ашылды. 2006 жылы Итагуи мен Медельин қалаларының шекарасы Бейтлехем деп аталатын өнеркәсіптік аймақпен белгіленді.

Этимология

Қазіргі Итагуи аумағы, Энвигадо және Сабанета аумақтарымен бірге, Нутабес тайпасының мекендеген жері болды – кейбір тарихшылар мен зерттеушілер бұл тайпаны Чибча тілдер отбасына жатқызады. Бұл жерді XVI ғасырдың басынан бері адамдар мекендеген. Кейбір тарихшылардың пікірінше, атау "Битагуи" деген жергілікті басшының есімінен шыққан, оның тайпасы осы аумақта тұрған, бірақ бұл тек аңыз болуы мүмкін. Алғашқыда Битагуи жері әртүрлі адамдарға тиесілі болды, олардың көпшілігі Медельинде тұрды. Бірақ кейіннен, "Вилланың" (Медельин) негізін қалаушы отбасыларымен байланысы бар адамдар осы жерге қоныстанды.

География

Итагуи Анд тауларындағы Абурра аңғарының оңтүстігінде орналасқан. Оның ауданы 17 км² құрайды, бұл Колумбиядағы үшінші ең кішкентай муниципалитет. Муниципалитеттің барлық бөлігі қалалық жерлерді қамтиды. Итагуидің Орталық Кордильераға жататын, айтарлықтай биіктігі жоқ рельефі бар. Биіктіктер: Жоғары Манзанильо және Үш тәтті есімді төбелер мен Эль Касик төбелері. Басты арна – Медельин өзені, ол Энвигадо және Сабанета муниципалитеттерімен шекара құрайды. Қала аумағындағы өзеннің ең маңызды саласы – батыстан шығысқа қарай ағатын Донна Мария Итагуи арнасы.

Экономика

Итагуидегі салық жиналымы айналасындағы Антиокия департаментімен салыстырғанда жоғары деңгейде, бұл қалаға тиімді салық саясатын қамтамасыз етті; нәтижесінде соңғы 10 жылда маңызды инфрақұрылымдық жобалар іске асырылып, Итагуи Колумбияның ең ірі экономикалық орталықтарының біріне айналды. 1962 жылы Auteco компаниясы қала аумағында зауыт ашқан кезде, Итагуи Колумбиядағы алғашқы мотоциклдерді құрастыру орны болды. Сонымен қатар, Carrefour сияқты әлемдік танымал Walmart компаниясы да қалада өкілдігі бар. FLA атты ірі дистилляция зауыты бір ғасырдан бері ром, ликер, агуарденте және басқа да дистилленген сусындарды өндіріп келеді. Қалада Итагуи қалалық әкімшілік орталығы (CAMI) орналасқан, ол қаланың басқаруын және экономикалық-саяси саясатын реттеуді қамтамасыз етеді. CAMI – Колумбияның Антиокия департаментіндегі Итагуи-Абура аймағындағы жергілікті әкімшілік функцияларын атқаратын қалалық кешен.

Абура алқабының астаналық аймағы

Абура алқабының метрополитендік аймағы – Абура алқабындағы 1538 м орташа биіктікте орналасқан әкімшілік-саяси бірлік.

Аймақ 10 муниципалитеттен тұрады және Медельин өзені оңтүстіктен солтүстікке қарай осы аймақты кесіп өтеді. Өзен Кальдас қаласының оңтүстігінде басталып, Барбоса қаласының солтүстігінде Рио Порсе деп аталады. Бұл Колумбияда 1980 жылы құрылған алғашқы метрополитендік аймақ және Богота астаналық округінен кейін елдегі екінші ең ірі метрополитендік аймақ. Он қаланың қалалық және ауылдық халқының жалпы саны 3 312 165 адамды құрайды. Абура алқабының метрополитендік аймағының негізгі қалалық аймағы алқабының орталығында орналасқан және халық саны бойынша ең ірі төрт қаладан – Медельин, Белло, Итагуи және Энвигадодан тұрады.

Мәдениет

Қала ұлттық деңгейде өндірістік және коммерциялық дамуымен белгілі болғанмен, Абура аймағы мен Антиокия облысының маңызды мәдени орталығы болып табылады. Итагуи өнер саласындағы көрнекті тұлғаларды қанағаттандырады, суретші Эладио Велес, ақын Карлос Энрике Сиерра және мүсінші Сальвадор Аранго – олардың барлығы Эладио Велес атындағы өнер мектебі арқылы азаматтарға шығармашылық мүмкіндіктер ұсынып келе жатқан тарихи орын. Бұл – мерейлі, еңбекқор халқының, жоғары діни сезімі мен Антиокия облысына тән ерекше күш-қуатының бай мәдени мұрасы. Итагуидің негізгі мәдени орталығы – Диего Эчаваррия Мисас атындағы Мәдениет үйі. Жақында ашылған Грасилиано Арсила Велес мұражайы, Итагуидің тарихи ауданында орналасқан, бұл жерде бұл аумақты мекендеген тайпалардың ізі қалғандықтан, розарий деп аталады. Итагуиде түрлі шаралар өткізілетін, соның ішінде Итагуи қаласының Театр фестивалінің өтетін Оңтүстік аудиториясы бар.

Көлік

Қалада төрт метро станциясы бар: (Итаги, Энвигадо, Сабанета және Ла Эстрелла) олар тікелей Медельин қаласымен және басқа муниципалитеттермен байланыстырады. Метро станцияларына халықты тасымалдау үшін қалада кең автобус желісі бар, сондай-ақ қаланың қажеттіліктерін қанағаттандыратын такси қызметі де бар.

Спорт

Итагуи 2008-2014 жылдар аралығында Колумбияның бірінші лигасынде ойнаған "Итагуи Ф.К." футбол клубының туған жері болды. Бірақ, 2015 жылғы маусымда клуб Рионегро қаласына көшіп, "Агилас Дорадас" деп аталды. Дегенмен, қала ұзаққа кәсіби футбол командасынан айырылмады; 2016 жылы Итагуиде "Леонс" деген жаңа команда құрылды. Олар сол жылы ойынға қатысып, 2018 жылғы маусымда жоғары лигаға өтті, бірақ 2023 жылдың қазіргі күніне дейін екінші лигада ойнап жатыр. Команда "Сьюдад де Итагуи" Метрополитан стадионында өнер көрсетеді.