Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Римдік генерал Люций Кальпурний Писо Фруги (261 ж.) – императорлық талапкер Макриан Майордың Ахая провинциясының губернаторы Валент Салоникті басып беру үшін жіберген римдік генералы болған. Оның өмір сүргендігіне куәлік ететін жалғыз дерек – сенімсіз Historia Augusta, онда Писо император Галлиеннің билігіне қарсы көтерілген бірнеше узурпатордың бірі ретінде көрсетілген. Кейбір тарихшылар Писоны тарихи тұлға деп санаса да, оның өміріне қатысты көптеген мәліметтер, соның ішінде билікті узурпациялауы да, құрастырылған деп есептеледі.
Roman general
Lucius Calpurnius Piso Frugi ( 261 AD) was probably a Roman general whom the imperial pretender Macrianus Major sent to suppress the governor of Achaia, Valens Thessalonicus. His existence is attested only by the unreliable Historia Augusta, which labels Piso as one of several usurpers who plagued the reign of Emperor Gallienus. While some historians grudgingly regard Piso as a historical figure, many reported details of his life, including his usurpation, are dismissed as fabrications.
Өмірбаян
260 жылы маусым айында парсы патшасы Шапур I римдік Месопотамиядағы Эдесса қаласында император Валерианды жеңіп, тұтқынға алды. Валерианның ұлы Галлиен, әкесімен бірге билеген болатын, дереу Рим империясының жалғыз императоры атанды. Алайда, Галлиен империяның батыс бөлігін басқарды және Шығыстан келетін қауіптерден қашық болды. Валериан Шығыста болмағандықтан, шекарадағы халықтар мен олардың легиондары өте осал сезінді және шетелдік қауіптерге қарсы тұру үшін өздеріне жетекші сайлауға бел буды. Валериан тұтқынға алынғаннан кейін, Паннониядағы легиондар Галлиенге адалдықтарын жоққа шығарып, әскери қолбасшысы Ингенусты император деп жариялады. Галлиен бұл көтерілісті басып, Италияға оралып, алеманн шабуылына тойтарыс берген соң, Паннониядағы тағы бір римдік генералы Регалиан таққа таласты. Осы орайда, Сирияда Валерианның қазынасына жауапты офицерлерінің бірі, Макриан Үлкен, ахуалды пайдаланып, маңызды әскери қолбасшы Балистаның қолдауын алып, екі ұлы Макриан Кіші және Киеттің құқығын таққа жариялады. 261 жылы Мысыр, Сирия және Кіші Азияны бағындырғаннан кейін, Макриан Үлкен мен оның ұлы Макриан Кіші, Галлиенге қарсы тұрып, оны құлату үшін батысқа, Италияға аттануға шешім қабылдады. Бірақ Италияға жолдарында Рим провинцияларының әміршілері мен олардың әскерлері тұрды. Олардың бірі, Ахая провинциясының әкімі Валент Салоники, император Галлиенге адал болды.
In June 260, Persian king Shāpūr I defeated and took Emperor Valerian captive at Edessa in Roman Mesopotamia. Valerian's son, Gallienus who had ruled jointly with his father, immediately became the sole Roman emperor. Gallienus, however, ruled the western portion of the empire and was far away from the threats of the East. Without Valerian in the east, the border populations and their legions felt vulnerable and elected their own emperors to guarantee they would have leaders against foreign threats. After the capture of Valerian, the legions of Pannonia threw off their allegiance to Gallienus and proclaimed Ingenuus, their military commander, emperor. After Gallienus put down this rebellion and returned to Italy to deal with the Alemannic invasion, another Roman general in Pannonia, Regalianus, would attempt to take the throne. Meanwhile, in Syria, Macrianus Major, one of Valerian's officers in charge of the treasury took advantage of the situation, gained the support of a key military commander, Balista, and claimed the throne for his two sons, Macrianus Minor and Quietus. In 261, after securing control of Egypt, Syria and Asia Minor, Macrianus Major and his son Macrianus Minor decided that they would travel west to Italy to confront and overthrow Gallienus. In their path to Italy, however, were the governors of the various Roman provinces with their military forces. One such governor remaining loyal to Emperor Gallienus was Valens Thessalonicus of the province of Achaea.
Пизоның көтерілісі
Валеннің қаупін жою және шығысқа қарай жолды ашу үшін Макриан Үлкен мен оның ұлы Писоны Валенді өлтіру үшін Ахаяға жіберді. Бірақ Писо туралы көп нәрсе белгілі емес. Писо мен оның миссиясы туралы ақпараттың жалғыз көзі – сенімсіз Historia Augusta. Писо Кальпурний руының ұрпағы екені және қатал ізгіліктері үшін Фруги атағын алғаны айтылады. Писоның сол кездегі іс-әрекеттерінің толық мәліметтері де белгісіз. Соңында Писо тек Фессалияға дейін жетті, онда өзін император деп жариялап, «Фессаликус» деген ат алды, бұл, әдетте, Валенс Фессалоникке жасалған шатасқан сілтеме. Кейін сол жылы Писоның қысқа көтерілісі Валеннің әскерлері оны өлтіргеннен кейін аяқталды. Осы кезеңде Валеннің іс-әрекеттері де нақты емес. 261 жылы Писо оны өлтіруге бара жатқанда, Вален де Рим тағына талап етті. Бұл шығыстан келген қауіпке қарсы тұрып, оның беделін арттыру мақсатымен жасалды ма, әлде оған оның әскерлері осы атақ пен лауазымды таңдады ма, белгісіз. Дегенмен, Валеннің әскерлері Писоны іздеп тауып өлтірді, кейін де себептері белгісіз, оны өлтірді.
To eliminate the threat of Valens and clear the track east, Macrianus Major and his son sent Piso to Achaea to kill Valens. Little, however, is actually known about Piso. The only source of information about Piso and his mission is the unreliable Historia Augusta. Piso is said to be a descendant of the gens Calpurnia and to have received the title Frugi for his severe virtues. The details of Piso's actions at the time are also unclear. Ultimately, Piso journeyed only as far as Thessaly where he pronounced himself emperor assuming the name "Thessalicus," most likely a confused reference to Valens Thessalonicus. Later that same year Piso's short revolt was ended when he was killed by Valen's troopers. Valens actions during this same period are also unclear. Sometime during 261 as Piso was on his way to kill him, Valens also claimed the Roman throne. It is not clear if this was done to enhance his standing as he confronted the threat from the east or if the title and position was imposed on him by his soldiers. Regardless, Valens' soldiers sought out and killed the usurper Piso and later assassinated him for reasons unknown.
Салдары
Макриан Үлкен мен оның ұлы Галлиенге қарсы әскерін жорыққа шығаруға тырысты, бірақ 261 жылы Фракияда Галлиеннің императорлық атты әскерінің бастығы Ауреолдан жеңіліске ұшырады. Макриан мен оның ұлы шайқаста қаза тапты. Иоанн Зонараның мәлімдеуінше, олардың әскері Ауреолмен қоршалып, қарсылық көрсетпестен тапсырды. Макриан тұтқынға түспеу үшін ұлымен бірге өлтіруді өтінді. 261 жылы Киет, Рим Месопотамиясында қалған болатын, Эмесада Оденатус Пальмирлікпен қоршауға алынып, римдіктердің адал вассал патшасы оның қазасына себепкер болды.
Macrianus Major and his son attempted to march their army to confront Gallienus, but were defeated in Thrace in 261 by Aureolus, Gallienus’ Imperial Horsemaster. Macrianus and his son were killed in the battle. According to Joannes Zonaras, their army was encircled by Aureolus and surrendered. Macrianus asked to be killed with his son to avoid being taken captive. Quietus who had remained Roman Mesopotamia was besieged in Emesa in 261 and killed by Odaenathus of Palmyra, a loyal client king of the Romans.