Кіріспе

Жабал әл-Нұр (جَبَل ٱلنُّوْر немесе "Нұр төбесі") – Сауд Арабиясының Хиджаз аймағындағы Меккеге жақын орналасқан тау. Бұл тауда бүкіл әлемдегі мұсылмандар үшін зор маңызға ие Хира (غَار حِرَاء) үңгірі орналасқан, себебі осы жерде ислам пайғамбары Мұхаммед Құранның алғашқы уахиын алған делінеді, ол періште Жәбірейілден (кейбір Құран оқу мектептері мен араб тайпаларында Джибраил деп аталады) Аль-Алақ сүресінің алғашқы бес аяты арқылы келді. Бұл Меккедегі ең танымал саяхаттардың бірі. Таудың биіктігі шамалы, алайда үңгірге дейін қиын жолмен бір-екі сағатқа дейін жетуге болады. Үңгірге дейін 1750 саты бар, тіпті денесі сау адамға да жарты сағаттан бір жарым сағатқа дейін уақыт қажет болуы мүмкін.

Этимология

Мұхаммед пайғамбарға алғашқы аян осы жерде болған және Құранның бес аяты берілген деп есептеледі. Сондықтан тауға Джабал ан Нур ("Нұр тауы" немесе "Жарық тауы") деген ат қойылды. Бұл оқиға кейде аянның басталуымен байланыстырылады, демек, осы атау қазірге дейін сақталған. Алғашқы аянның болған күні – Рамазан айының соңғы он түнінің бірі саналатын Лейлат әл-Қадыр, шамамен 610 жылдың тамыз айында болған делінеді.

Сыртқы келбеті

Джабал-әл-Нурды басқа таулардан ерекшелендіретін бір физикалық ерекшелігі – оның ерекше шыңы, ол екі таудың бірінің үстіне бірі орналасқандай көрінеді. Бұл таулы шөлдегі таудың шаңырағы – ең усада оқшауланған жерлердің бірі. Дегенмен, Қағбаға қарайтын ішкі үңгір одан да көп оқшау. Сол кезде аулада тұрған адамдар тек айналасындағы тастарды ғана көре алатын. Бүгінде адамдар айналасындағы тау жыныстарын, сондай-ақ жүздеген метр төменде және жүздеген метрден шақырымдар қашықтықтағы ғимараттарды көре алады. Хирада су да, бірнеше тікеннен басқа өсімдік те жоқ. Хира Табирден (ثَبِيْر) биік, және тік және сырғалқы шыңымен көмкерілген, Мұхаммед пен бірнеше серіктері бір кезде осы шыңға көтерілген.

Геология

Тау интрузивті магмалық жыныстардан құралған, басым бөлігі прекамбрий дәуіріне жататын ірі ұсақ түйірлі мүйізді тоналиттен, аз мөлшерде гранодиориттен тұрады.

Хира үңгірі

Хира үңгірі ислам дінінен бұрын аса маңызды болған жоқ, оның атауы "хира" (асыл тастар) сөзінен шыққан. Оған жету үшін 1750 қадам салып бару қажет. Оның ұзындығы шамамен 3,6 метр (12 фут), ені 1,5 метр (5 фут) шамасында. Хаж (қажылық) кезінде күніне шамамен бес мың адам Мұхаммед пайғамбардың Ләйләт әл-Қадр (қуат түні) түнінде періште Жәбірейіл (Гавриил) арқылы Құранның алғашқы аятын алған жерін көру үшін оған көтеріледі. Мұхаммед пайғамбарға алғашқы аян келгенге дейін, ол керемет түстер көріп, оларда оның пайғамбарлыққа тағайындалғаны және Меккедегі тастар оған сәлем бергені туралы белгілер болған. Бұл түстер алты айға созылған. Жалғыздыққа деген қажеттілігі күшейген соң, Мұхаммед пайғамбар Меккені қоршаған тасты төбелерде оқшаулануға және тағайыпқа (Мурақаба) бейілді болды. Ол әр жыл сайын бір айға үңгірге тартылып, оқшауланумен (Таханнуд) айналысты. Ол өзімен бірге азық алып, кедейлерге тамақ берді. Үйіне қайтып, отбасына азық алып келген соң, ол Қағбаны жеті рет айналатын.