Әли II Йеджу (1819-1866) – Эфиопия салтанатының ықпалды билеушісі, Йеджу әулетінен шыққан. Кішкентай шағында регенттік кеңес басқарды, анасы саясатқа бағыт берді.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Эфиопиялық дворян (1819–1866)
Ethiopian noble (1819–1866)
Еджюдің Әли II (шамамен 1819 – шамамен 1866) – Бегемдердің Расы және Эфиопия империясының іс жүзіндегі билеушісі. Ол Земене Месафинт кезеңінде Эфиопия империясының көп бөлігін басқарған күшті Оромо әулеті – Еджюдің мүшесі болды.
Ali II of Yejju (c. 1819 – c. 1866) was Ras of Begemder and the de facto ruler of the Ethiopian Empire. He was a member of a powerful Oromo dynasty known as the
Yejju, which ruled much of the Ethiopian Empire during the Zemene Mesafint.
Билеуші болып тағайындалу
1831 жылы шілдеде өзінің туысы Рас Доридің қайтысынан кейін, Әли 12 жасында Дебре-Табордың династиялық астанасында Йеджу Оромоның бас ақсүйектерінің мәжілісінде Бегемдердің билеушісі және императорлық регенті болып тағайындалды. Әли кәмелетке толмағандықтан, осы ақсүйектерден регенттер кеңесі құрылды. Бірақ, көп ұзамай оның анасы, Менен Либен Амеде, бұл кеңестің бақылауын қолына алып, келесі он жыл бойы саяси шешімдерге зор ықпал етті. Рас Әли ресми түрде христиан дінін ұстанған, алайда оның замандастарының кейбіреуі оның сенімінің адалдығына күмән келтіріп, оның құпияда мұсылман екеніне шамалады. Кейбір қазіргі ғалымдар оны дінге де, Эфиопияның бір бөлігін басқару мәселелеріне де бейжай қарағандығын айтады, бірақ Тримингем оның Ахмад Грагнның қабіріне қажылық жасауды міндеттеу арқылы оның құлшынығын қайта жандандыруға тырысқанын атап көрсетеді. Қалай болғанда да, 1840 және 1850 жылдары Эфиопия шіркеуінің рухани күйзелісі ең төменгі деңгейге жетті. Рас Әли өзінің билігінің көп бөлігінде үнемі соғыста болды, өзінің негізгі территорияларындағы көтерілістерді басып тастады немесе өзінің территориясын қарсылас билеушілерден қорғады. Осы үздіксіз жорықтардың бірінде Рас Әли II 1838 жылы императорлық астана Гондарды тонады. Рас Әли 1832 жылы Сахле Денгельді император етіп тағайындады, бірақ Азазо дін қызметкерлері жаңа императордың діни сенімдерімен келіспеді және Рас Әлиді оны қызметтен шеттетуге көндірді. Сахле Денгель Зенгажға жіберілді, ал Рас Әли Тана көліндегі Митраха аралынан Гебре Крестосты шақырып алып, оны император ретінде қайта орнатты. Алайда, Гебре Крестос үш айдан кейін қайтыс болды, ал Сахле Денгель Рас Әлимен Цагур ауылында кездесті, онда ол Рас Әлиді таққа қайта отырғызуға көндірді (1832 жылдың қазаны).
In July 1831, after the death of his cousin, Ras Dori, Ali was appointed Ruler of Begemder and Imperial Regent at the age of 12 in a meeting of the chief nobles of the Yejju Oromo at the dynastic capital of Debre Tabor. As Ali was a minor, a council of regents was appointed from these nobles. However, his mother, Menen Liben Amede, soon came to control this council and exerted much influence over political decisions for the next decade. Ras Ali was officially a Christian but some of his contemporaries doubted the sincerity of his faith and suspected that he was a secret Muslim. Some modern scholars consider him as indifferent to religion as he was to the problems of ruling his portion of Ethiopia, although Trimingham observes that he attempted to revive the cult of Ahmad Gragn by requiring pilgrimages to his tomb. In any case, the morale of the Ethiopian Church reached its lowest point in the 1840s and 1850s. For much his reign Ras Ali was constantly at war, either putting down rebellions in his core territories, or defending his territory from rival lords. In one of these continual campaigns, Ras Ali II plundered the imperial capital, Gondar, in 1838. Ras Ali made Sahle Dengel Emperor in 1832, but the clergy of Azazo disapproved of the new Emperor's religious beliefs, and convinced Ras Ali to remove him. Sahle Dengel was sent to Zengaj, and Ras Ali recalled Gebre Krestos from the island of Mitraha in Lake Tana, and restored him as Emperor. However, Gebre Krestos died after three months, and Sahle Dengel met with Ras Ali in the village of Tsagur where he convinced Ras Ali to restore him to the throne once again (October, 1832).
Неке
Рас Али Семен және Тиграйдың иесі Дежазмах Убе Хайле Марямның қызы Хирутқа үйленді; ол оны Дебре-Табор шайқасы алдында (6 ақпан 1842 ж.) қауіпсіздігі үшін Махдере Марям шіркеуіне орналастырғанда, оның қарсыластары шіркеудің қадірлі орнын бұзып, оны ұрлап кетті. Олардың жалғыз қызы Тувабех 1848 жылы Кваралық Касса Хайлуға тұрмысқа шықты, ол 1854 жылы өзін Негус деп жариялады. Олардан ешқандай тікелей ұрпақ қалмады.
Ras Ali married Hirut, the daughter of Dejazmach Wube Haile Maryam, lord of Semien and of Tigray; when he placed her in the church of Mahdere Maryam for her safety before the Battle of Debre Tabor (6 February 1842), his opponents violated the refuge of the church and kidnapped her. Their only daughter Tewabech was married 1848 to Kassa Hailu of Qwara, who in 1854 proclaimed himself a Negus. They had no surviving issue.
Билік етудің соңы
Оның билігі үзіліссіз көтерілістермен толы болғанымен, Әли өзінің билігіне бағынышты барлық маңызды феодалдарды соңғы жылдарына дейін сақтап қалды. Шиферау Бекеле, оның Рас Бевуад болған кезінде тек екі ірі соғыс болғанын айтады: 1842 жылғы Дебре-Табор шайқасы және 1852/1853 жылдардағы Касса Хайлудың сәтті шабуылы. Болашақ оқиғалар 1846 жылдың қазан айында Касса Хайлудың Дембиядағы екі жеке шайқаста император Мененнің әскерін жеңген кезде болжалды; сол кезде Рас Әли провинцияның соғыс басшысы Биру Гошуды бағындыруға тырысып, Гожамда болды және анасына көмектесе алмады. Касса келесі жылы, 18 маусымда Илохада император Мененнің әскерін жеңіп, Мененді және оның күйеуі, бұрынғы император Йоханнес III-ті тұтқынға алды, бұл Рас Әлиді оларды босату туралы келісімдерге келуге мәжбүр етті. Үш айдан кейін, Кассаны Тана көлінің солтүстігіндегі Дембияға дежазмах еткені үшін, император және оның билігі жоқ күйеуі босатылды. Дежазмах Касса кейіннен 1849 жылы Рас Әлимен келісті, ал Касса келесі үш жыл бойы Әлиге адал болды. Алайда, екеуінің арақатынасы бірте-бірте нашарлады. Кассаның бірнеше керемет жеңістерінен кейін, Әли II 1853 жылдың 29 маусымында Айшал шайқасында оның күйеу баласы Дежазмах Кассадан (кейін Теудрос II таққа отырған) жеңіліске ұшырады, соның салдарынан ол регенттік және оның аумақтарын жоғалтты. Әли бастапқыда жергілікті шіркеуде қауіпсіздікке тығылды, содан кейін бірнеше күннен кейін Волло провинциясындағы туыстарының жеріне қашып кетті, онда ол тарихтан жоғалып кетті. Протки мен Тримингем екеуі де оның 1866 жылы қайтыс болғанын хабарлайды, бірақ одан арғы ешқандай мәлімет бермейді.
Although his reign was punctuated by recurrent rebellions, Ali managed to keep all of the major lords subject to his rule until the final years. Shiferaw Bekele asserts that "it is to his credit" that there were only two major wars while he was Ras Bewodded: the Battle of Debre Tabor in 1842, and Kassa Hailu's successful offensive in 1852/1853. Future events were foreshadowed in October, 1846, when Kassa Hailu defeated detachments of Empress Menen's army at two separate battles in Dembiya; at the time, Ras Ali was away in Gojjam attempting to subdue the province's warlord, Birru Goshu, and unable to assist his mother. Kassa defeated the army of Empress Menen the following year on 18 June at Iloha, and took both Menen and her husband the former Emperor Yohannes III captive, forcing Ras Ali to negotiate their release. After three months, in return for making Kassa dejazmach over Dembiya, north of Lake Tana, the Empress and her powerless husband were released. Dejazmach Kassa later reconciled himself to Ras Ali in 1849, and Kassa remained loyal to Ali for the next three years. However, the relationship between the two eventually deteriorated. Following a series of stunning victories by Kassa, Ali II was decisively defeated by his son in law Dejazmach Kassa (who later assumed the throne name of Tewodros II) in the Battle of Ayshal on 29 June 1853, and he lost both the regentship and his territories. At first, Ali fled to safety at a local church, then a few days later fled to the territories of his kinsmen in Wollo province, where he disappeared from history. Both Proutky and Trimingham give the date of 1866 for his death, without further details.