Кіріспе
1970 жылғы "Қызыл шеңбер" (lə sɛʁkl ʁuʒ, "Қызыл шеңбер") – 1970 жылғы қылмыс фильмі, көбінесе Парижде түсірілген. Оны Жан-Пьер Мелвилл режиссерлік етті, ал басты рөлдерді Ален Делон, Бурвил, Джан Мария Волонте, Франсуа Периер және Ив Монтан сомдады. Фильм жарты сағатқа жуық созылатын, тек қана іс-қимылдан тұратын, диалогтарға толы емес ұрық көрінісімен әйгілі. Фильмнің атауы "Қызыл шеңбер" дегенді білдіреді және фильмнің эпиграфына сілтеме жасайды, ол Сиддхартха Гаутама, Будда, қызыл мелмен шеңбер салып, былай деді: "Егер адамдар бір күні кездесуге жазылған болса, тіпті олар осыны білмесе де, оларды не күтіп тұрса да, қандай жолмен келсе де, сол күні олар сөзсіз қызыл шеңберде табысады". Мелвилл осы цитатаны, "Самурай" фильміндегі эпиграфты ойлап тапқандай, өзі құрастырды.
Le Cercle Rouge (lə sɛʁkl ʁuʒ, "The Red Circle") is a 1970 crime film set mostly in Paris. It was directed by Jean Pierre Melville and stars Alain Delon, Bourvil, Gian Maria Volonté, François Périer and Yves Montand. It is known for its climactic heist sequence which is about half an hour in length and has almost no dialogue. The film's title means "The Red Circle" and refers to the film's epigraph which translates as
Siddhartha Gautama, the Buddha, drew a circle with a piece of red chalk and said: "When men, even unknowingly, are to meet one day, whatever may befall each, whatever the diverging paths, on the said day, they will inevitably come together in the red circle." Melville made up the quote, just as he did with the epigraph in Le Samouraï.
Сюжет
Марсельде Корей есімді тұтқын жақсы мінез-құлқы үшін мерзімінен бұрын босатылады. Босатылар алдында түрме бастығы оған Париждегі беделді зергерлік дүкенді тонау туралы ақпарат береді. Кори Риконың үйіне барады, ол оны алдаған бұрынғы серіктесі және оның бұрынғы қатыны қазір бірге тұрады. Риконың сейфінен күшпен ақша мен тапаншаны алып шығады. Содан кейін бильярд залына барады, онда Риконың екі кісісі оны табады. Біреуін өлтіріп, екіншісін есінен айырып, оның қаруын алып, Кори үлкен американдық машина сатып алады және екі тапаншаны багаждік бөлімге жасырып, Парижке беттейді. Жолда джаз бен жаңалықтарды тыңдап отырып, ол полиция тосқауылына тап болады. Сол күні таңертең тағы бір тұтқын – Марсельден Парижге қадірлі комиссар Маттейдің сұраққа алуы үшін апарылып бара жатқан Вогель ашық жерде қашып құтылады. Вогельді Маттей қуып жете алмайды, ол жол тосқауылдарын қоюға бұйрық береді және адам іздеуді қадағалайды. Осы үлкен полициялық іс-қимылдың мәнін түсінген Кори адам іздеудің ортасындағы жол жиегіндегі грильге тоқтайды, машинасының багажын ашық қалдырады. Вогель өзеннен өтіп, иттің иісін жаңылыстырып, грильге жетеді және Кори машинасының багажын жасырынады. Оны көрген және осыны күткен Кори ашық далаға шығып, Вогельге қауіпсіз болғандықтан шыға алатынын айтады. Вогель Коридің тапаншасын көрсетіп, қақтығыс болғаннан кейін, Кори сол күні таңертең түрмеден босатылғанын және оны құтқаруға тырысатынын түсінеді. Олар Вогельді багаждік бөлімде алып, жолға шығады. Біраз уақыттан кейін Риконың екі кісісімен бірге бір машина келіп, Кориді жолдан шығарып жібереді. Олар оны орманға алып кетеді, ақшасын алып, өлтіруге асығысқанда, Вогель багаждік бөлімнен шығып, екеуін де атып өлтіреді. Кори Вогельді Париждегі бос пәтеріне алып барады, онда олар тонауды жоспарлай бастайды. Оларға қауіпсіздік жүйесін бір оқпен өшіретін мерген және тауарды сатып алатын делдал қажет. Осы арада Маттей Риконың кісілерін өлтірген кісіні іздеп, Вогельді ұстауға тырысады. Ол үшін ол жер асты әлемінің көп бөлігін білетін, бірақ сөйлеуден бас тартатын Сантиге қысым жасайды. Кори Янсенді, алкогольге тәуелді бұрынғы полиция қызметкерін және шебер атушыны, сондай-ақ делдалды жалдайды. Бір ұзақ түні Кори, Вогель және Янсеннің көмегімен зергерлік дүкенді сәтті тоналайды. Алайда, делдал тауарды алудан бас тартады, өйткені Рико кек қайтару үшін ескерткен, ал түрме бастығы бұрыннан-ақ Коридің тонауға қатысқанын айтқан. Көңілі қалып, Янсен мен Вогель Кориден Сантиден жаңа делдалды ұсынуын сұрайды. Маттей Сантиге сол түні түнгі клубында жоспарланған кездесу туралы ақпарат алу үшін шантаж жасайды, онда Кори делдалмен кездесуі керек. Маттей делдал рөліне кіріп, Кориден тауарды елдік үйге әкелуін сұрайды. Кори оны орындайды, Янсенді күзет ретінде алып, Вогельді пәтерінде қалдырады, оған Кори Сантидегі гүл сатушыдан алған қызыл раушанды береді. Кори елдік үйге келгеннен кейін және Маттейге зергерлік бұйымдарды көрсетуді бастағаннан кейін, Вогель ештен келмей пайда болады, болжам бойынша, Коридің жаңа делдалмен қауіпсіз емес екендігіне күдікпен қарап, Кориге олжамен қашуға айтады. Маттеймен қысқа, шиеленіскен қақтығыстан кейін Вогель Коридің соңынан еріп кетеді. Жансен, сарайдың саябағындағы оқтарды естіп, полициямен толғандықтан, қуғыншыларды тоқтатуға келеді. Бірінен соң бірі үш адамды Маттейдің офицерлері атып өлтіреді, олар зергерлік бұйымдарды қайтарып алады.
Кассалық жинақ
Бұл фильм Францияда жылдың ең көп тамашаланған бесінші фильмі болды.
Сыни пікірлер
1993 жылы Винсент Канби 99 минуттық ағылшын тіліне дубляждалған нұсқасын қарап, фильм "Мелвиллді алғаш рет танысатын адамды оңай шатастыруы мүмкін" деді. Канбидің сөзінше: "Қызыл шеңбер" қатты қысқартылса да, көрерменді бірден қызықтырмайды. Мелвилл үш кездейсоқ танысқан адамның жоспарын және қауіпсіз деп есептелген әсем әшекей дүкенін тонауын баяндау барысында фильмді әдейі баяу темпте ұстайды. Фильмнің өзіндік ерекшелігі – Мелвиллдің қысқартылған сценарийінен бастап, үш басты кейіпкердің өнер көрсетуіне дейін, тіпті Анри Декаэнің суық түсті, бірақ қара-ақ түсті әсер беретін түсірілімдеріне дейін – әрқайсысының минимализмде болуы. Питер Брэдшоу 2003 жылы 102 минуттық қайта шығарылған нұсқасын қарап, фильмді "тамаша" деп атады және "Мелвилл өзінің ойлап тапқан Чандлер әлемін француздық шындықпен үйлестіреді. Ұзақ үнсіз тонау сахнасымен фильм "Рифифиге" қайта оралады, ал Монтанның арнайы модификацияланған оқтарымен Фредерик Форсайттың "Шакал күні" және заманауи техно-триллерлеріне жол ашады" деді. Гонконг режиссері Джон Ву "Le Cercle Rouge" Criterion DVD-сі үшін фильмнің артықшылықтарын жариялаған эссе жазды. Фильм қайта көрсетілген кезде Вуға "таныстырушы" (presenter) құқығы берілді. Роджер Эберт 2003 жылғы шолуында фильмге бағасы бойынша төрттен төрт берді. Rotten Tomatoes киношолу сайтындағы 69 шолу бойынша фильмге 96% баға берілді, сыншылардың пікірі: "Мелвилл өзінің ең жақсы деңгейінде, бізге алдау, қылмыс және күшті күдік әлеміне жасаған соңғы кірісін сыйлайды, бұл оны француздық тонау жанрының шебері етті".
Though severely cut, The Red Circle doesn't exactly sweep along. It has a deliberate pace as Melville sets up the story of three chance acquaintances who plan and carry out the sacking of an elegant, supposedly impregnable jewelry store Understatement is the method of the film, from Melville's pared down screenplay to the performances by the three trenchcoated principals, even to the muted photography by Henri Decaë, which is in colour but has the chilly effect of black and white. Peter Bradshaw, in a 2003 review of a 102 minute reissue, called the film a "treat" and noted "Melville blends the Chandleresque world of his own devising with gritty French reality. With its taut silent robbery sequence, his movie gestures backwards to Rififi, and with Montand's specially modified bullets it anticipates Frederick Forsyth's Day of the Jackal and the contemporary techno thriller." Hong Kong director John Woo wrote an essay for the Criterion DVD of Le Cercle Rouge arguing the film's merits. When the film was given a theatrical re release, Woo was given a "presenter" credit. Roger Ebert gave the film four out of four in his 2003 review. The film has a 96% rating at film review website Rotten Tomatoes from 69 reviews, with the critics' consensus stating: "Melville is at the top of his game, giving us his next to last entry into the world of deception, crime, and extreme suspense that made him a maestro of the French heist genre."