Брунейдің Бірпалаталық Заң шығару Кеңесі

Кіріспе

Брунейдің бірпалаталы заң шығару органы – Брунейдің Заң шығару кеңесі (малай: Majlis Mesyuarat Negara Brunei; Jawi: مجليس مشوارت نڬارا بروني; аббревиатурасы: Legco) – Брунейдің ұлттық бірпалаталы заң шығару органы. Кеңес 36 тағайындалған мүшеден тұрады және тек кеңес беру функцияларын атқарады. Брунейдің 1959 жылғы Конституциясына сәйкес, Оның Ұлылығы Хассанал Болкиа 1962 жылдан бері толық атқару билігімен мемлекет басшысы болып табылады, соның ішінде төтенше жағдайлардағы билік те оған жүктеледі. Кеңес жыл сайын наурыз айында Бандар-Сери Бегаван қаласындағы Заң шығару кеңесінің ғимаратында сессия өткізеді.

Тарих

Кеңес 1959 жылы Брунейдің 1959 жылғы Конституциясының 23-бабына сәйкес құрылды. 1959 жылғы Конституцияға бес кеңесші орган кірді, соның ішінде Заң шығару кеңесі де бар, және Сұлтанға толық атқару билігі берілді. 1962 жылы солшыл Бруней Халық партиясы (БХП), монархияны құлатуға ниеттенген болатын, кеңестің барлық 10 сайланған орынын иеленіп алды, соның салдарынан Сұлтан Омар Әли Сайфуддин III сайлау нәтижелерін жарамсыз деп жариялады. Кеңестің алғашқы отырысы 1959 жылдың 21 қазанында Лапауда өтті. 1962 жылдың 30 және 31 тамызында өткен елдегі алғашқы сайлаудан кейін Заң шығару кеңесінің алғашқы отырысы 1962 жылдың 10 қазанында өтті. 1962 жылы жалпы сайлауды реттейтін Конституциялық ережелердің бір бөлігі тоқтатылды, ал кеңес мүшелерінің орындары 1963 жылдың 28 тамызынан бастап Сұлтанның тағайындауымен толтырылды. 1962 жылдың қыркүйегінде жаңа Заң шығару кеңесі құрылғаннан кейін партия Малайзияның құрылуын тоқтатуға бағытталған ұсыныс енгізуге тырысты. Кеңес отырысы 5 желтоқсанға ауыстырылды, себебі талқылау кезінде ұтылып қалудан қорқынышты. БХП Бруней үкіметіне келесі кеңес отырысында қарастырылатын қаулы жіберді. Бруней Халықтық Тәуелсіздік Фронты (БТФ) партиясының ІІ хатшысы Зайнал Абидин Путе 1968 жылдың мамыр айында өткен Заң шығару кеңесінің отырысында Брунейдің тәуелсіздікке қол жеткізуі және демократиялық басқару жүйесін орнату туралы ұсыныс жасады. Ол конференция барысында үкімет халықтың тәуелсіздікке және конституциялық прогреске деген ниетін анықтау үшін референдум өткізуі керек екенін мәлімдеді. БТФ партиясының өкілі Пэнгиран Мохаммад Самли бин Пэнгиран Лахаб 1968 жылдың мамыр айында Брунейде демократиялық үлгідегі басқару жүйесін енгізуді талап етті. 1970 жылдың 12 сәуірінде 1965 жылы сайланған кеңес 5 жылдық мерзімі аяқталғаннан кейін таратылды. 1970 жылы сайланған кеңес Бруней Сұлтанының бекітуімен, 1959 жылғы Конституцияның 55-бабына сәйкес, 1977 жылдың 15 желтоқсанында таратылды. Сұлтан бұрынғы кеңес мүшелерін қайта сайлап, реформа жасауға келісті. 1977 жылдың 22 желтоқсанында жаңа кеңес ресми түрде қайта шақырылды. Сұлтан Хассанал Болкия келесі күні кеңесті таратып жіберді. Кеңестің алғашқы отырысы 1983 жылдың 27 желтоқсанында өтті, ал ол 1984 жылдың 13 ақпанында таратылды. Осылайша, заң шығару билігі толығымен Сұлтанға жүктелді. 21 жылдық үзілістен кейін Сұлтан 2004 жылдың 25 қыркүйегінде кеңесті қайтадан шақырды, ал күн тәртібіндегі бірінші мәселе 1959 жылғы Конституцияға енгізілген түзетулер болды. Кеңес оның құрамын 45 орынға дейін ұлғайтуды көздейтін конституциялық ұсынысты мақұлдады, оның ішінде 15 орын сайлау арқылы анықталатын болады. Сұлтан 2005 жылдың 1 қыркүйегінде кеңесті таратып жіберді, ал келесі күні Бруней Конституциясының жаңартылған нұсқасына негізделген кеңесті қайта құрды.

The council was established in 1959 by virtue of Article 23 of Brunei's Constitution of 1959. The 1959 constitution included five advisory bodies, including a Legislative Council, and granted the sultan full executive authority. When the left wing Brunei People's Party (BPP), which aspired to overthrow the monarchy, gained all 10 of the council's elected seats in 1962, Sultan Omar Ali Saifuddien III invalidated the results. Its first sitting was held at Lapau on 21 October 1959. Following the nation's first election on 30 and 31 August 1962, the Legislative Council's initial meeting was held on 10 October 1962. Part of the constitutional rules governing general elections were suspended in 1962, and members' seats were filled by royal appointment beginning on 28 August 1963. Upon the establishment of the new Legislative Council in September 1962, the party attempted to forward a motion aimed at stopping the formation of Malaysia. The council meeting was rescheduled until 5 December because it was afraid of losing the discussions. The BPP sent a resolution to the government of Brunei to be presented in the next council meeting prior to its convening. The Brunei People's Independence Front Party (BAKER) party's Secretary General II, Zainal Abidin Puteh, presented a motion during the May 1968 Legislative Council Meeting that called for Brunei to become independent and establish a democratic system of governance. He insisted throughout the conference that a poll be conducted by the government to determine the people's desires for independence and constitutional progress. A spokesperson of the BAKER party, Pengiran Mohammad Samli bin Pengiran Lahab, also called for the introduction of a democratic type of governance in Brunei in May 1968. On 12 April 1970, the 1965 elected council was dissolved after completing their 5 year term. The 1970 elected council was dissolved on 15 December 1977 with the approval of the Sultan of Brunei, according to the Chapter 55 of the 1959 Constitution. The Sultan has agreed to reform and re elect several members from the previous council. A new council was officially reconvened on 22 December 1977. Sultan Hassanal Bolkiah dissolved the council on the following day. The inaugural meeting of the council took place on 27 December 1983, and it was disbanded on 13 February 1984. Hence, legislative powers were fully vested in the Sultan. After a 21 year hiatus, the Sultan reconvened on 25 September 2004, with the proposed modification to the 1959 constitution as its first item on the agenda. The Council approved a constitutional proposal that would have increased its size to 45 seats, 15 of which would be elected. The Sultan disestablished the council on 1 September 2005 and, on the following day, reestablished the Council based on the amended version of Brunei's Constitution.

Рөлдер

1959 жылдан бері кеңес Бруней үшін маңызды рөл атқарып келеді; ол бюджеттерді және кірістерді бағалауды қарастырып, бекітумен ғана шектеліп қоймай, үкімет саясатын жүзеге асыруда Сұлтанға кеңес береді, үкімет жүзеге асырған саясатты қарастырады және үкімет пен кеңестің басқа мүшелері ұсынған заң жобалары мен ұсыныстарды қабылдайды.

Заң шығару тәртібі

Кеңес басқа Достастық парламенттерінің қағидаларын ұстанады. Кеңеске ұсынылған барлық заң жобалары үш оқылымнан өтеді. Дегенмен, барлық заң жобалары кеңесте талқылауға түспес бұрын, Министрлер кабинетінің алдын ала келісімі болуы тиіс. Заң жобасы қабылданған соң, оның заңға айналуы үшін Патшалық мақұлдауы алынуы керек.

Заң шығарушы кеңестің спикерлері

Жоқ. ПортретАтауыҚызмет мерзіміСілтемеҚызметке кірген күніҚызметтен босатылған күні1Али Мохамед Дауд1959 жылдың наурыз айы1 қыркүйек 19622Абу Бакар Салех1962 жылдың 10 қазаны19633Ибраһим Мохаммад Джахфар1963 жылдың маусымы1971 жылдың 19 ақпаны4Алам Абдул Рахман1971 жылдың 14 шілдесі1974 жылдың 30 қарашасы5Абу Бакар Умар1974 жылдың 1 желтоқсаны1981 жылдың 12 желтоқсаны6Кемалудин Әл Хаж1981 жылдың 12 желтоқсаны1984 жылдың 13 ақпаныКеңес таратылды(6)Кемалудин Әл Хаж2004 жылдың 25 қыркүйегі2011 жылдың 1 наурызы7Иса Ибраһим2011 жылдың 1 наурызы2015 жылдың 11 ақпаны8Абдул Рахман Таиб2015 жылдың 11 ақпаныҚазіргі кезде қызметте

Мүшелік

Кеңес Сұлтаннан, Тақ мұрагерінен, кабинет министрлерінен және үш түрдегі мүшелерден құралады: лауазымды мүшелер, аудандарды өкілдік ететін мүшелер және ең көрнекті Бруней азаматтарынан тағайындалған мүшелер. Бруней Конституциясының 24-бабына сәйкес, Сұлтаннан басқа барлық мүшелерді Сұлтан тағайындайды. Кабинетке кірмейтін қалған депутаттар, LegCo-ның экс-официо депутаттары, бес жылдық мерзімге тағайындалады. Төмендегі тізім – 2023 жылдың 20 қаңтарында Сұлтан тағайындаған және Borneo Bulletin басылымында жарияланған LegCo-ға қайта тағайындалған мүшелер.

Функционалдық орындықтар

24-баптың 1-тармағының а) тармақшасының (iii) тармақшасына сәйкес, бұл орындар өздерінің кәсіби саласында ерекше көзге түскен немесе Брунейдегі қоғамдық өмірге үлкен үлес қосқан адамдарға беріледі. Аты-жөні ЕскермелерХаджа Сафия Абдул Салам Мырза Лау Хоу Тек Ханым Чонг Чин Йе Доктор Хажи Махали Момин Хажи Саллех Бостаман Зайнал Абидин Хаджа Росмаватти Абдул Мумин Пенгиран Хажи Иса Алиуддин.

Заң шығарушы кеңес ғимараты

Тәуелсіздік алғаннан бері, ел тарихында тұңғыш рет 2008 жылдың 4 наурызында жаңа, әсем парламент ғимаратында кеңес отырысын өткізді. Бұл ғимараттың құрылысы 2005 жылдың наурыз айында 8-ші Ұлттық даму жоспары аясында басталған. Ғимарат үш блоктан тұрады. Онда кеңселер мен конференц-залдан өзге банкет залы, кітапхана, мәжіліс бөлмелері, аудитория, намазхана, спортзал, VIP-бөлмелер мен асхана да бар. Сонымен қатар, ғимараттың алдында парад алаңы, тұрақ, көгалдандырылған аймақ және үш акрлық көл салынған. Кеңестің хатшысы Джудин Асар жаңа ғимараттың кеңеске үкімет пен елге, әсіресе құпия кеңес, заң шығару кеңесі және министрлер кабинетінің мәжілістеріне қатысты, жақсы қызмет көрсету міндетін орындауға көмектесетінін айтты.