Кіріспе

Бұрынғы шахта және өнеркәсіптік мұра мұражайы

Биг Пит Ұлттық көмір мұражайы (Pwll Mawr Amgueddfa Lofaol Cymru) – Уэльстің Торфен қаласында орналасқан өнеркәсіптік мұра мұражайы. 1880 жылдан 1980 жылға дейін жұмыс істеген көмір кеніші 1983 жылы «Биг Пит (Бленавон) қоры» атты қайырымдылық қоры ретінде көпшілікке ашылды. 2001 жылдың 1 ақпанынан бастап Биг Пит көмір мұражайы Уэльстің Ұлттық мұражайлар мен галереялары құрамына Уэльстің Ұлттық тау-кен мұражайы ретінде енді. Мұражай Уэльстің көмір өндіру тарихын, өнеркәсіптік революция кезеңіндегі мұрасын сақтап, көрсетуге арналған. Понтипул және Бленавон темір жолының қасында орналасқан Биг Пит, Бленавон өнеркәсіптік ландшафтының бөлігі болып табылады, бұл – ЮНЕСКО-ның Дүниежүзілік мұра тізіміне енген орын және Еуропалық өнеркәсіптік мұра жолының маңызды нүктесі.

Көлік

1866 жылы Бринмор мен Бленавон темір жолы ашылды, шахталық жұмыстарға қосылатын шағын жолдарымен бірге. Желі бірден Лондон және Солтүстік-Батыс темір жолына жалға берілді, бұл көмірді Мертир, Тредегар және Абергавенни темір жолы арқылы тікелей Мидленд аймағына тасымалдауға мүмкіндік берді. 1880 жылға қарай желі оңтүстікке қарай ұзартылып, Аберсичан мен Таливайнда Ұлы Батыс темір жолымен қосылды. Осы жерден желі аңғар бойымен Понтипул Крейн-стрит темір жол стансасы арқылы Ньюпорт жағалауына дейін, содан кейін Ньюпорт доктары арқылы теңіз арқылы басқа елдерге тасымалданды. 1922 жылы LNWR Лондон, Мидленд және Шотландия темір жолына біріктірілді. Екінші дүниежүзілік соғыстан бастап, желіде GWR локомотивтерінің түрлі-түрлі үлгілері шахтадан портына дейін жұмыс істеді, ал 1941 жылдан бастап жолаушылар тасымалы тоқтатылды. Аймақтағы басқа шахталар жабылғаннан кейін, 1964 жылдан бастап Бичингтің кесу шаралары салдарынан солтүстікке қарай байланыс жабылды. 1970 жылдардың басында NCB желіні Уонавонға дейін қайта ұзартуға төледі, онда жаңа шахталар жөнделген бұрынғы Black Lion көмір жуу зауытына қол жеткізді. Мұражайлық Понтипул мен Бленавон темір жолындағы Биг Пит аялдамасы, мұражайға жақын орналасқан, 2012 жылдың 6 сәуірінде ресми түрде ашылды, бірақ Биг Питке дейінгі желі 2011 жылдың 16 қыркүйегінде ашылды. Желі мен станса мұражайға саяхаттайтын туристер үшін арнайы ашылды. 1894 және 1896 жылдары тағы екі кенші қаза болды. 1908 жылдың 11 желтоқсанында жарылыста үш адам қаза тапты. Сот отырысы жарылыстың себебін шахтерлердің бірі ұстаған отқа байланысты деп тапты. 1913 жылдың 7 сәуірінде тағы үш адам өрт салдарынан қаза тапты, олардың ішінде өрт сөндіруші, шахта бастығы және бастықтың орынбасары болды.

Ұлттық көмір мұражайы

Жабуға бірнеше жыл бұрын шахта мұражай ретінде қарастырылып, осы мақсатта Ұлттық көмір басқармасы, жергілікті билік, Ұлттық мұражай, Уэльс даму агенттігі және Уэльс кеңсесінен құралған жұмыс тобы құрылды. Сау фабрикасы кеңсесі мен электр шеберханасы 1995 жылдың 2 қыркүйегінде II санаттағы ескерткіш мәртебесін алды. Пит-Хед ғимараты, Headframe & Tram Circuit және Шахташылардың жуынатын орны да 1995 жылдың 2 қыркүйегінде II* санаттағы ескерткіш мәртебесіне ие болды. Powder House ғимараты Big Pit шахтасы жұмыс істеген кезде шахта жұмыстарына қажетті жарылғыш заттарды сақтау үшін пайдаланылды. 2015 жылы бірінші министр Карвин Джонс барлық Ұлттық мұражайларға кіру тегін болатынын жариялады. NMW құрамына кіргеннен кейін келушілер саны едәуір өсті, 2014/15 жылдары 140 000-нан астам, ал 2017 жылы 150 176 адам келді. Жұмыс істейтін атракцион ретінде сақталған бұл орын 2003 жылы TACP/Brooke Millar Partnership жобалауымен қайта жаңартылды. Шахта тіректері мен болат ленталары көрме үшін емес, шахта төбесін ұстап тұру үшін орнатылған. Түннельден қақпаққа ағып жатқан су шынайы, бірақ қазір шахташылардың аяғынан емес, арнадан ағып жатыр. 2005 жылы Big Pit Ұлттық көмір мұражайы беделді Гүлбенкиан сыйлығын жеңіп алды, қазір ол «Жыл мұражайы» деп аталады. Мұражай 2011 жылы шахтада жұмыс істеуге шәкірттерді қабылдады, шәкірттік мерзімін аяқтағаннан кейін олар шахтада жұмыс істеуге қажетті біліктілік алатын болды. Big Pit экскурсоводының формасы – қара футболка және қызғылт сары жакет пен жоғары көрінетін жолақтары бар шалбар, немесе қара футболкамен бірге қызғылт сары комбинезон. Бұл барлық келушілер экскурсоводты анық көруі үшін жасалған, себебі жарық болмағанда жағдай өте қараңғы болады. Мұражайда үй, арақ диірмені, шұңқыр, моншалар сияқты жер үстіндегі көптеген көрікті жерлер бар. Сондай-ақ келушілер шахтаның түбіне түсіріліп, шахта ішіндегі жұмыстарды тамашалайды. 2000 жылы Бленавон өнеркәсіптік аймағы, оның ішінде Big Pit Ұлттық көмір мұражайы ЮНЕСКО-ның Дүниежүзілік мұра тізіміне енді. Бұл қаланың өнеркәсіптік революциядағы маңыздылығын мойындау мақсатында жасалды. Мұражай қызметкерлері 2014, 2015 және 2016 жылдары жалақы мәселесіне байланысты наразылық білдіріп, жұмыстан шықты. Жергілікті ірімшік өндіруші Blaenavon Cheddar Company компаниясы өзінің Pwll Mawr (Big Pit) шиддерін Big Pit шахтасының төменгі бөлігінде пісіреді.

Қауіпсіздік

Кен орны әлі жұмыс істейтін шахта ретінде саналатындықтан, HM Inspectorate of Mines ережелеріне бағынады. Жер астындағы 50 минуттық экскурсияға түсу алдында, сағаттардан ұялы телефондарға дейін құрғақ батареясы бар заттар сияқты контрабандалық заттарды тапсыру қажет. Тарихшы Гвин А. Уильямс Big Pit-ті 1985 жылғы қаңтарда, кеншілер ереуілінің соңында және жұмысшылар жұмысқа оралған кезде көрсетілген Channel 4 арнасының "The Dragon Has Two Tongues" атты телесериясының бір бағдарламасында түсіргіш орын ретінде пайдаланды. Онда Уильямс: "Бүгін менің ойымша, уэльс халқы артық деп жарияланғандай, 200 жылдан кейін мұражайға айналған осы шахта сияқты артық. Бұл – мұражай. Уэльс музейлер еліне айналып бара жатыр!" деді.