Кіріспе

Албертаның метис халқы – алғашқы халықтар/жергілікті тұрғындар мен еуропалықтардың аралас ұрпақтары. Метистер Канаданың 1982 жылғы Конституциялық заңы бойынша аборигендер тобы болып саналады. Олар алғашқы халықтардан өзгеше және бөлек, бірақ ортақ аймақтарда тұрып, мәдени ұқсастықтары бар және әртүрлі құқықтық мәртебелеріне ие. Әртүрлі метис топтары Манитоба метис федерациясы, Альберта метис ұлты және Саскачеван метис ұлтының бірлескен ықпалын біріктіруге тырысты. Бұл Альберта метистеріне жер және ресурстар құқықтары берілуіне үміттеніп жасалды. Альбертада, Канаданың қалған бөліктерінен айырмашылығы, метистерге 1938 жылғы Метис халқының жағдайына оң өзгеріс енгізу туралы заңға сәйкес, арналған белгілі бір жерлер қарастырылған, бұл жерлер бүгінде сегіз метис қонысы ретінде танымал. Бұл метис қоныстары 1975 жылы Альберта үкіметінің бұрынғы төрт метис қонысын таратуына жауап ретінде, метис қоныстарының жерлерін қорғау мақсатында бірікті. 1975 жылы Метис қоныстары федерациясы Альбертаға қарсы табиғи ресурстарды жоғалту бойынша сотқа шағымданып, нәтижесінде Альбертаның тағайындалған өкілі соттан тыс келісімге келді және өзін-өзі басқару, жер және қаржыны жаңа құрылған Метис қоныстары Бас кеңесіне (MSGC) беруді көздейтін заңдар жинағын қабылдады – бұл Канададағы жалғыз метис өзін-өзі басқару органы. MSGC – Метис қоныстары федерациясының заң шығарушы органы. MSGC Альберта провинциясындағы екінші ірі жер иесі. Альбертада өзін метис деп жариялаған адамдардың көпшілігі метис қоныстарында тұрмайды. 2016 жылғы халық санауы мәліметтері бойынша, Альбертада өзін метис деп жариялағандардың 57,7% Эдмонтон астаналық аймағын қамтитын №11 және Калгари астаналық аймағын қамтитын №6 халық санау бөлімшелерінде тұрады, олардың көпшілігі Эдмонтон қаласында. Бұл метистердің саяси өкілдігін үш ұйымның бірі – 1928 жылы құрылған Альберта метис ұлты, 2020 жылы құрылған Альберта метис федерациясы немесе Альберта аборигендер конгресі қауымдастығы жүзеге асырады.

Тарих

Альбертадағы метистер тарихы Солтүстік Америкадағы тері саудасымен басталады. Метистер еуропалық тері саудасының агенттері мен бірінші ұлттар қауымдастықтарының өзара әрекеттесуі арқылы қалыптасқан халық. 1670-1821 жылдар аралығында метистердің саны аймақтық деңгейде өсті, көбінесе Солтүстік-Батыс компаниясы мен Гудзон Бэй компаниясының тері саудасы бекеттерінің маңында. Мысалы, Эдмонтон форты көп жылдар бойы бизонға аң аулауға қатысқан үлкен метис халқының пайда болуына себеп болды. Осы метистер жақын маңдағы Лак-Сент-Анн (1844), Сент-Альберт (1861), Лак-Ла-Биш (1853) және Сент-Пол-де-Метис (1890) сияқты елді мекендердің құрылуына көмектесті. Гудзон Бэй компаниясының батыстағы жері (Руперт жері деп аталады) 1867 жылғы Британдық Солтүстік Америка заңының (Канаданың негізгі Конституциясы, 1867) қабылдануымен жаңа құрылған Канада Доминионына сатылды. 1869/70 жылдары Гудзон Бэй компаниясының аумағын сату тері саудасы бойынша заңды монополиясын ресми түрде тоқтатты (1849 жылы метис аулаушысы Гийом Сейердің ісінен кейін күшін жойған). Тері саудасы метистер үшін экономикалық өркендеу болды, өйткені ол тері және бизон етін сатуды жеке метистер мен метис емес саудагерлерге ашты. Алайда, бұл оларды пайда табуға және метистерді жерлерінен айыруға тырысқан еуропалық және канадалық отарлаушылардың көптеген санына ұшыратты. Канада басып алған аумақтарға жақын тұратын метистер, мысалы, қазіргі Манитоба мен Саскачеванның бір бөлігіндегі Ред-Ривер метистері, жаңа келгендерге қарсы өз құқықтарын қорғау үшін екі сәтсіз Риел көтерілісіне (немесе 1869 және 1885 жылдардағы "Риел қарсылықтарына") қатысты. Көтерілістерден кейін кейбір Ред-Ривер метистері солтүстік-батысқа қашып, Солтүстік Альбертаның солтүстік-батысындағы метистерге (бұрын Солтүстік-Батыс аумақтарындағы Атабаска ауданы деп аталған) үйленді немесе айналасындағы еуропалық-канадалық қоғамға сіңірілді. Бұл көтерілістердің аяқталуы және тері мен бизон саудасының құлдырауы Альбертаның көптеген метистерін жерлерінен айырды және оларды өте кедейлікке түсірді. Жалпы алғанда, метистердің мәдениеттері мен қауымдастықтары Паркленд белдеуіндегі негізгі экономикалық қызмет ретінде тері саудасының дәстүрлі экономикасын алмастырған ферма шаруашылығы, мал шаруашылығы, балық аулау және өнеркәсіп арқылы аман қалды, бірақ тұзақ және аң аулау Рокки таулары мен боралдық орман аймақтарында маңызды болып қалды. Басқа мәдени топтарға жақын тұратын қаладағы метистер аралас некеге тұрып, негізгі еуропалық-Альберта қоғамына сіңірілген, тіпті олардың ұрпақтары өздерін метис деп танымайтын жағдайларға жеткен. Алайда, Солтүстік Альбертаның көп бөлігінде, алыс ауылдардағы және оқшауланған қауымдастықтардағы метистер мәдени жағынан ерекше болып қалды. Көптеген қазіргі метис қоныстанушылары 1938 жылғы Метистер халқының жақсарту туралы заң арқылы берілген жер гранттарының арқасында өзінің бірегей мәдени мұрасын және тарихын сақтап қалды. Бұл заң метистерге пайдалану үшін белгілі бір жер көлемін қайтарды. 1990 жылы Конституция Альбертаның 3-ші түзету заңы болды. ХХ ғасырдың басында, тері саудасының құлдырауынан және жаңадан үстемдікке ие болған канадалық қоғамның метистерді шеттетуінен кейін метистердің жерсіз қалдыруы мен кедейленуіне жауап ретінде, Риел көтерілісінен бері ұйықтаған метистердің саяси ұйымы 1920 жылдары Half Breed Association, Métis Association және Солтүстік Альбертаның Half Breed Association сияқты бірнеше бәсекелес ұйымдармен қайта жанданды. 1932 жылы Frog Lake және Fishing Lake-те өткен үлкен жартылай тұқымдық жиналыстардан кейін тұрақты және табысты ұйым құрылды. Бұл жиналыстарды Чарльз Делорес және Диодон Колинс сияқты халықтың жетекшілері ұйымдастырды. Олар Сент-Пол-дес-Метистен шыққан, шамамен Кхевин Кри ұлтының Джозеф Дион есімді жергілікті индейдің тәжірибесіне жүгінді. Ұйым "L'Association des Métis d'Alberta et les Territoires du Nord-Ouest" деп аталады, оның құрамында Малькольм Норрис, Джим Брэди, Питер Томпкинс, Джозеф Дион және Феликс Каллиу сияқты "атақты бесілік" кірді. Бұл ұйым метис қоныстарын тану және ресми түрде құру үшін күресті. Атақты бесілік метис халқының мүддесі үшін Альберта үкіметіне қысым жасады, нәтижесінде провинциядағы "жартылай тұқымдардың" (метистер) жағдайын зерттеу үшін "Юинг комиссиясы" деп аталатын Корольдік комиссия құрылды. Юинг комиссиясының (Юингтік корольдік комиссиясы) соңғы есебі метистерге жер берілуі керек екенін және ол 1930 жылғы Табиғи ресурстарды беру туралы заңға сәйкес провинциялық үкімет тарапынан берілуі керек екенін көрсетті. 1895 жылы тұрақты қоныстар салынды. Оттава Гудзон Бэй компаниясына Доминион жерлері заңы бойынша 21 жылдық мерзімге келісім жасауға рұқсат берді. Альберта Метис қоныстанушылар федерациясы, қазіргі Метис қоныстанушылар Альбертасы, 1975 жылы барлық сегіз қоныс кеңестерін біріктіру үшін шатыр ұйым ретінде құрылды. Әртүрлі метис топтары Манитоба Метис федерациясының, Альберта Метис ұлтының және Саскачеван Метис ұлтының бірлескен ықпалын біріктіруге тырысты. Бұл Альберта метистеріне жер мен ресурстарға құқық беру үмітімен жасалды. Бұл $310 миллион метистерге төленуімен және төрт заңның қабылдануымен іске асырылды. Заңнамаға Метис қоныстанушылар келісімін іске асыру туралы заң (33-тарау), Метис қоныстанушылар жерін қорғау туралы заң (34-тарау), Метис қоныстанушылар туралы заң (35-тарау) және 1990 жылғы Альберта Конституциясының түзету заңы (36-тарау) кірді. Осы заңнама арқылы Метис қоныстанушылардың бас кеңесіне (MSGC) жалпы сомасы берілді. 2006 жылғы Канада халық санағына сәйкес, 5000 және одан көп халқы бар Канада халық санағының кез келген бөлімшесінде Big Lakes County ең көп метис халқына ие болды. Бұл Big Lakes County-ның жалпы санына үш метис қонысының халқының кіргеніне байланысты болды. Соңғы кезде көптеген метистер үлкен қалалық орталықтарға көшіп, қалалық аборигендерге айналды. 2006 жылы Эдмонтон халық санағының метрополиялық аймағында (CMA) 27 740 адам метис деп өзін таныстырды, бұл аймақтың абориген халқының жартысынан астам құрады (53%). 2001 жылдан 2006 жылға дейін Эдмонтон CMA-дағы метис халқы 32%-ға өсті.

Тау метисі

Тау метистері – Альбертаның Роки тауларындағы Джаспер Хаусының жанындағы Атабаска өзені аңғарында тұрған метистердің ұрпақтары. 1909 және 1910 жылдары шағын отбасылар тобы паркті құру мақсатымен федералды үкімет тарапынан Джаспер ұлттық паркінен күшпен шығарылды. Олар жерді жақсартуға салған еңбегі үшін ғана өтемақы алды, ал жердің өзі үшін ешнәрсе алмады. Олардың ұрпақтары содан бері аборигендер тобы ретіндегі құқықтарын мойындату және өтемақы алу үшін күресіп келеді. Олардың лоббилеуі (метистер емес аңшылар мен жетекшілермен бірге) 1950 жылдары Уиллмор жабайы табиғат паркінің құрылуына ықпал етті, олар осы аң ауру және тұзақ салу аймағын мұнай мен газды барлаудан қорғайды деп үміттенді. Кейіннен олар Альбертадағы барлық саябақтардан аң аулау мен тұзақ салуды тоқтатуды қалайтын кейбір экологиялық белсенділер мен үкімет шенеуніктерімен қақтығысқа түсті. Тау метистері Альберта метис ұлтының жергілікті бөлімшесі – Grande Cache Metis Local 1994 арқылы өкілдік етіледі.

Паули ісі

1993 жылдан бастап Онтарио штаттық соттарының түрлі деңгейлерінде қарастырылған Паули ісі, 1982 жылғы Конституциялық актінің 35-бабы бойынша метистердің құқықтарын мойындаған алғашқы сот шешімі ретінде танылды. Стив Паули Онтарио штатының Саулт-Сте-Мари қаласында лицензиясыз аң аулағаны үшін тексеріліп, жазаға тартылуға жақын болды. Ақырында іс Канаданың Жоғарғы Сотына жеткенде, Паулидің әрекеттері метистердің аң аулауға қатысты аборигендік құқығымен қорғалғаны расталды және 2003 жылы іс тоқтатылды.